V KRN 283/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Młynkiewicz (sprawozdawca). Sędziowie: S. Pawelec, F. Kozłowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kołodziej.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Anny M., skazanej z art. 184 § 1 i art. 186 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej - wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na korzyść skazanej - od postanowień Sądu Rejonowego w O. z dnia 12 lipca i 9 sierpnia 1979 r.uchylił zaskarżone postanowienia i na podstawie art. 17 § 1 k.k.w. postępowanie wykonawcze w zakresie zarządzenia wykonania warunków zawieszonej kary pozbawienia wolności umorzył.Uzasadnienie faktyczneOskarżona Anna M. wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia 21 grudnia 1978 r. została uznana za winną tego, że w okresie od 1973 r. do dnia 20 września 1978 r. w K. znęcała się moralnie nad teściową Rozalią M. w ten sposób, że będąc w stanie nietrzeźwym wyzywała ją słowami powszechnie uznanymi za obelżywe oraz prowokowała w domu do awantury, przez co zmuszała ją do zamykania się w mieszkaniu - tj. popełnienia czynu określonego w art. 184 § 1 k.k., a ponadto tego, że w okresie od lipca 1977 r. do dnia 20 listopada 1978 r. w K. uporczywie uchylała się od wykonywania ciążącego na niej z ustawy obowiązku łożenia na utrzymanie dwojga dzieci: 18-letniej Krystyny M. i 13-letniej Anastazji M., przez co naraziła je na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - tj. popełnienia czynu określonego w art. 186 § 1 k.k.,i za to za każdy z tych czynów skazana została na kary po 1 roku pozbawienia wolności; jako karę łączną sąd orzekł pozbawienie wolności w rozmiarze 1 roku i 6 miesięcy, zawieszając jej wykonanie na 3-letni okres próby, zobowiązał oskarżoną do powstrzymania się od nadużywania alkoholu i wykonywania ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego oraz oddał ją pod dozór kuratora.Wyrok ten wobec niezaskarżenia stał się prawomocny.W związku z negatywnymi opiniami o skazanej, składanymi przez kuratora, wyznaczono terminy posiedzeń dla przeprowadzenia rozmowy ostrzegawczej oraz zarządzenia wykonania kary. Na posiedzenie wyznaczone w dniach: 18 i 30 kwietnia oraz 10 i 24 maja 1979 r. skazana nie stawiła się. Na posiedzeniu w dniu 4 czerwca 1979 r., odbytym w obecności skazanej, sąd zażądał przeprowadzenia przez organ MO dodatkowego wywiadu o jej zachowaniu.Wobec negatywnej treści wywiadu, na posiedzeniu w dniu 12 lipca 1979 r. (na które skazana nie stawiła się) Sąd Rejonowy w O. zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem tego Sądu z dnia 9 sierpnia 1979 r. Na posiedzenie w tym dniu skazanej nie wzywano.Obydwa postanowienia zapadły w okolicznościach, gdy pokrzywdzona w zakresie czynu opisanego w zarzucie pierwszym - Rozalia M. już nie żyła, a jedna z córek skazanej - Krystyna M. stała się pełnoletnia i usamodzielniła się. Orzekając o zarządzeniu kary, sąd nie ustosunkował się do pisma, w treści którego Anna M. przedstawiła swoje postępowanie odmiennie, niż to uczyniły wywiady przeprowadzone przez funkcjonariuszy MO i kuratora sądowego. Mimo istniejących wątpliwości i istotnej zmiany sytuacji rodzinnej skazanej, sąd skierował orzeczenie o skazaniu do wykonania.Skazana została zatrzymana i osadzona w zakładzie karnym dopiero w dniu 14 marca 1983 r., a więc po upływie przeszło 4 lat od wydania wyroku skazującego i 3 lat i 6 miesięcy od zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności.Postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 12 lipca i dnia 9 sierpnia 1979 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości i zarzucając obrazę przepisów postępowania, mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na zaniechaniu wysłuchania skazanej przed zarządzeniem wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, co skutkowało niewyjaśnienie istotnych do podjęcia tej decyzji okoliczności, wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień i umorzenie postępowania wykonawczego na podstawie art. 17 § 1 k.k.w.Uczestniczący w rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej prokurator Prokuratury Generalnej, wskazując, że Sąd Rejonowy nie ustalił, iż porządek prawny został w ten sposób rażąco naruszony, wniósł o uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej, uchylenie zaskarżonych postanowień i umorzenie postępowania wykonawczego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarządzenie wykonania kary warunkowo zawieszonej ma tak istotne znaczenie dla skazanego, że ustawodawca w art. 74 § 4 k.k.w. wskazał, iż przed podjęciem takiej decyzji sąd powinien wysłuchać skazanego i jego obrońcę.Wysłuchanie skazanego nie może mieć charakteru formalnego. Jeżeli sąd nie uwzględnia obrony skazanego i zarządza wykonanie warunkowo zawieszonej kary, to w uzasadnieniu postanowienia powinien wskazać, jakie fakty uznał za udowodnione i dlaczego nie uznał wyjaśnień skazanego wówczas, gdy stanowiły one dowód przeciwny.Brak uzasadnienia stanowiska sądu w zakresie oceny wyjaśnień skazanego stanowi obrazę art. 85 k.p.k. i jeżeli uchybienie to nie zostało naprawione w postępowaniu odwoławczym, powoduje konieczność uchylenia takiego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, chyba że upłynął termin przewidziany w art. 79 § 1 k.k.Jak wynika z akt sprawy Sądu Rejonowego w O., na posiedzeniu sądu w dniu 4 czerwca 1979 r. skazana Anna M. była wysłuchana i wyjaśniła, że rentę po zmarłym mężu otrzymuje córka (niedostarczenie dla dzieci renty po zmarłym mężu było jednym z powodów skazania Anny M. za przestępstwo określone w art. 186 k.k.) i że teraz nie pije alkoholu.Przesłuchany w toku tego posiedzenia kurator potwierdził, że rentę pobiera starsza córka skazanej, a córka Anastazja M. powiedziała, że matka pomaga w gospodarstwie, że obecnie nie pije alkoholu.W uzasadnieniu postanowienia sądu z dnia 12 lipca 1979 r., mocą którego zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, sąd nie ustosunkował się ani słowem do wyjaśnień skazanej, które przecież znalazły częściowe potwierdzenie w zeznaniach kuratora i córki skazanej.Sąd Rejonowy, rozpoznając zażalenie skazanej, także nie ustosunkował się do wyjaśnień skazanej, lecz powołując się jedynie na błędne informacje z dnia 3 sierpnia 1979 r. podane przez funkcjonariusza MO (oparte na informacji kuratora) stwierdził, że skazana prowadzi się niemoralnie, nie interesuje się gospodarstwem rolnym i nadużywa alkoholu.Zgodnie z treścią art. 78 § 2 k.k. - sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny. Wprawdzie z informacji kuratora sądowego i z wywiadu przeprowadzonego przez funkcjonariusza MO wynika, że skazana widywana była w sytuacji, gdy była w stanie nietrzeźwości, ale fakty takie stanowiły dopiero podstawę do ustalenia, czy nastąpiło rażące naruszenie porządku prawnego.W związku z tym, że Sąd Rejonowy w obu postanowieniach nie ustosunkował się do wyjaśnień skazanej i tym samym obaził art. 85 k.p.k., przeto zaskarżone postanowienie należało uchylić, a wobec upływu terminu określonego w art. 79 § 1 k.k. postępowanie wykonawcze należało umorzyć.