IV KZ 185/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pustelnik. Sędziowie: S. Sokół (sprawozdawca), A. Żylewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: P. Lech.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława L. o odszkodowanie po rozpoznaniu zażalenia Prokuratora Wojewódzkiego w R. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 5 grudnia 1983 r., mocą którego na rzecz wnioskodawcy zostało zasądzone odszkodowanie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie, i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił1) zmienićzaskarżone postanowienie w części pierwszej w ten sposób, że zasądzone odszkodowanie obniżył do wysokości 70.100 zł,2) utrzymaćzaskarżone postanowienie w mocy w pozostałych częściach.Uzasadnienie faktyczneProkurator Rejonowy w S. postanowieniem z dnia 25 stycznia 1979 r. zastosował tymczasowe aresztowanie wobec Stanisława L. pod zarzutem popełnienia przestępstwa określonego w art. 202 § 2, art. 266 § 4 k.k. w zw. z art. 10 § 2 i art. 58 k.k. (...).W areszcie tymczasowym Stanisław L. przebywał od czasu zatrzymania, tj. od dnia 24 stycznia 1979 r. do dnia 25 października 1979 r., gdyż Sąd Wojewódzki w T. postanowieniem z dnia 22 października 1979 r. zmienił środek zapobiegawczy i zastosował zamiast tymczasowego aresztowania poręczenie majątkowe w wysokości 50.000 zł.Postanowieniem z dnia 8 października 1979 r. Prokurator Rejonowy w S. z siedzibą w N. zmienił uprzednie postanowienie co do przedstawienia zarzutów, zarzucając Stanisławowi L. popełnienie czynu określonego w art. 202 § 2 k.k. w zw. z art. 200 § 1, art. 266 § 4 k.k. w zw. z art. 10 § 2 i art. 58 k.k., polegającego na tym, że w okresie od dnia 21 czerwca 1975 r. do dnia 4 lutego 1978 r. w D. jako kierownik magazynu surowcowego Kombinatu Przemysłowo-Rolnego "Iglospol", działając w warunkach przestępstwa ciągłego oraz wspólnie i w porozumieniu z kierowcą-konwojentem tego kombinatu Stanisławem L. oraz magazynierem tego magazynu Tomaszem M. i innymi osobami, przy czym w różnych składach osobowych, jak też wykorzystując działalność gospodarczą tego przedsiębiorstwa jako jednostki gospodarki uspołecznionej, wygospodarował bliżej nieustaloną nadwyżkę fasoli przez wydawanie mniejszej jej ilości od zadysponowanej w dowodach wydania do produkcji oraz sporządził nierzetelny dowód przyjęcia 1.015 sztuk łubianek z zawartością truskawek wartości 25.830 zł, przez co w ten sposób zagarnął łącznie z naliczoną nienależną prowizją co najmniej 35.321 zł na szkodę wymienionego kombinatu. Z aktu oskarżenia wynika, że Stanisław L. został oskarżony o zagarnięcie wspólnie z innymi osobami kwoty 35.321 zł (...).Sąd Wojewódzki w R. wyrokiem z dnia 27 września 1982 r. uniewinnił Stanisława L., jak również Tomasza M. od zarzutu przedstawionego w akcie oskarżenia.Pełnomocnik Stanisława L., który występował w sprawie karnej przeciwko temu oskarżonemu (i innym) jako jego obrońca, złożył wniosek o zasądzenie odszkodowania za oczywiście niesłuszne aresztowanie wnioskodawcy.Wnioskodawca domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa na jego rzecz 250.000 - 150.000 zł z tytułu wynikłych strat związanych z pozbawieniem wolności i 100.000 zł z tytułu doznanej krzywdy za oczywiście niesłuszne aresztowanie.Sąd Wojewódzki w R. postanowieniem z dnia 20 czerwca 1983 r. oddalił wniosek Stanisława L. na tej podstawie, że współoskarżony Tomasz M. obciążył Stanisława L. w kwestii wygospodarowywania nadwyżek i fikcyjnych dostaw do magazynu chłodni w D., przy czym powołał się tu na wyjaśnienia Tomasza M. złożone na rozprawie. Sąd ten również uznał, że wyjaśnienia podejrzanego Tomasza M. zostały poparte zeznaniami świadka Józefa K. i że jeżeli uwzględni się zeznania świadka Władysława B., to dojść należało do wniosku, że brak podstaw do twierdzenia, iż zastosowanie wobec Stanisława L. tymczasowego aresztowania było bezzasadne.Na to postanowienie złożył zażalenie pełnomocnik wnioskodawcy. Sąd Najwyższy - postanowieniem z dnia 29 lipca 1983 r. - uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania z zaleceniem uwzględnienia - zgodnia z art. 3 § 1 k.p.k. - wszystkich okoliczności i oceną materiału dowodowego w aspekcie tego, czy dowody istniejące w chwili stosowania tymczasowego aresztowania postawiony podejrzanemu zarzut uprawdopodobniały w dostatecznym stopniu, przy czym nie chodzi tu o skoncentrowanie się jedynie na dowodach ów zarzut uprawdopodobniających formalnie, ale merytorycznie i z porównywaniem ich z dowodami podważającymi owe uprawdopodobnienia.Sąd Wojewódzki po szczegółowym zapoznaniu się z materiałem zebranym w sprawie do momentu wydania postanowienia przez Prokuraturę Rejonową w S. w dniu 26 stycznia 1979 r., tj. do dnia aresztowania Stanisława L., doszedł do wniosku, że aresztowanie jego w świetle tych dowodów było oczywiście niesłuszne, w związku z czym postanowieniem z dnia 5 grudnia 1983 r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Stanisława L. 138.100 zł tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie wskutek oczywiście niesłusznego aresztowania (na kwotę tę składa się 100.000 z tytułu zadośćuczynienia oraz 38.100 zł z tytułu utraconych zarobków).Postanowienie to zaskarżył zażaleniem Prokurator Wojewódzki w R., zarzucając nierozważenie przez Sąd Wojewódzki całokształtu materiału dowodowego, który - zdaniem jego - uprawdopodobnił popełnienie przez Stanisława L. zarzucanego mu czynu, a tym samym stosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania czynił całkowicie zasadne i domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia przez oddalenie wniosku o odszkodowanie (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie należy uznać za bezzasadne, jeśli domaga się ono oddalenia wniosku o odszkodowanie.Sąd Wojewódzki w R., rozpoznając powtórnie sprawę, dokonał wnikliwej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy i co do zasady wyciągnął z tej oceny prawidłowe wnioski. Sąd Najwyższy w tym zakresie całkowicie podziela tę ocenę. Uzupełniając te rozważania, należy dodać, co następuje:Praktyka sądowa wskazuje na to, że nie ma sytuacji, w której tymczasowe aresztowanie nastąpiłoby bez jakiegokolwiek dowodu uprawdopodobniającego popełnienie przez podejrzanego (oskarżonego) przestępstwa. Zgodnie jednak z treścią art. 209 k.p.k., chodzi o to, czy dowody takie dostatecznie uzasadniają, że przestępstwo rzeczywiście zostało dokonane. Dowód taki zatem musi być uwiarygodniony, a środkiem służącym do jego weryfikacji jest treść art. 3 § 1 k.p.k. Dowód taki musi być sprawdzony w szczególności wówczas, gdy pochodzi on z ust współpodejrzanego (współoskarżonego). Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, należy sprawdzić, czy dowód taki jest logiczny, konsekwentny i czy osoba, od której takie pomówienie pochodzi, nie ma osobistego lub procesowego interesu w szkodzeniu osobie pomawianej. Ponadto dowód taki powinien znaleźć potwierdzenie w innych bezpośrednich lub pośrednich dowodach.Sytuacja taka nie zdarzyła się w wypadku Stanisława L. Stosując najdrastyczniejszy środek zapobiegawczy wobec podejrzanego, prokurator ne dysponował żadnym innym dowodem w sprawie poza ogólnikowym pomówieniem Stanisława L. przez Tomasza M. Wskazuje na to zwłaszcza przebieg śledztwa, gdyż z pierwotnego zarzutu zaboru przez Stanisława L. 840.000 zł pozostało w akcie oskarżenia - sumy błędnie zresztą powołanej - jedynie 35.321 zł.Konkludując rozważania na ten temat, należy stwierdzić, że nie można zagadnienia sprowadzać do takiej sytuacji, w której istnienie jakiegokolwiek dowodu (zeznania, pomówienia, poszlaki, a nawet samooskarżenie) - bez sprawdzenia go m.in. w myśl art. 3 § 1 k.p.k. - mogłoby stanowić podstawę do stosowania tymczasowego aresztowania w sprawie.Jeżeli chodzi o zagadnienie drugie, a mianowicie wysokość zasądzonego odszkodowania, to Sąd Najwyższy dokonał jego korekty z urzędu, obniżając ją do 70.100 zł, na którą składa się 50.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną i cierpienia fizyczne i 20.100 zł, jakie ewentualnie mógłby wnioskodawca zaoszczędzić ze swoich zarobków, gdyby nie był tymczasowo aresztowany. Zasądzając taką kwotę, Sąd Najwyższy kierował się dyrektywami zawartymi w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 7 czerwca 1958 r. w sprawie stosowania art. 510-516 k.p.k. z 1928 r. (OSN 1958, z. IV, poz. 34), które nie straciły swej aktualności pod rządami obecnie obowiązujących przepisów (art. 487-491 k.p.k. z 1969 r.).