III CZP 8/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: J. Majorowicz, K. Olejniczak (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie nieletniego Bartłomieja M. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 7 lutego 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy na postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego na podstawie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich z dnia 26 października 1982 r. przysługuje stronom tylko zażalenie do sądu rodzinnego (określonego w art. 27 § 4 wymienionej ustawy) czy też środek odwoławczy w postaci zażalenia od Sądu Wojewódzkiego, a jeżeli tak, to czy zażalenie to rozpoznaje wydział karny czy cywilny?"udzielił następującej odpowiedzi:Na postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego (art. 34 § 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich - Dz. U. Nr 35, poz. 228) nie przysługuje zażalenie. Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 28.IX.1983 r. sędzia rodzinny, na zasadzie art. 21 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228), wszczął postępowanie wyjaśniające przeciwko Bartłomiejowi M., ur. dnia 27.VII.1967 r.Na postanowienie to złożył zażalenie Prokurator, wnosząc o jego zmianę przez przyjęcie, że postępowanie wyjaśniające dotyczy czynów przewidzianych w art. 270 k.k., art. 273 § 2 k.k. i art. 282 k.k.Udzielając zawartej w uchwale odpowiedzi, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. W uchwale z dnia 21.IX.1983 r. sygn. III CZP 44/83 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że "Postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228) nie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia zarówno wtedy, gdy zostało ono wydane po wszczęciu postępowania, jak i wtedy, gdy zostało ono wydane łącznie z podlegającym zaskarżeniu postanowieniem o wszczęciu postępowania (art. 21 § 1 i § 3 wymienionej ustawy)".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w powyższej uchwale i zauważa, co następuje:Przepisy omawianej ustawy przewidują wszczęcie postępowania (art. 21) oraz wszczęcie postępowania wyjaśniającego (art. 34 § 1).Wszczęcie postępowania następuje w wypadku, gdy zachodzi podejrzenie przejawów demoralizacji nieletniego albo dopuszczenia się czynu karalnego. Następną fazą postępowania po jego wszczęciu jest wszczęcie postępowania wyjaśniającego, które jest możliwe dopiero wówczas, gdy zebrany materiał pozwala na zidentyfikowanie osoby, której postępowanie dotyczy, oraz określenie przedmiotu tego postępowania. Jeśli jednak przesłanki uzasadniające wszczęcie postępowania wyjaśniającego istnieją już w dacie wszczęcia postępowania, nie ma przeszkód do jednoczesnego wszczęcia postępowania i wszczęcia postępowania wyjaśniającego.W sprawie niniejszej taka właśnie sytuacja miała miejsce, zarówno bowiem osoba nieletniego była znana, jak również widoczny był przedmiot postępowania. Z treści postanowienia wydanego przez sędziego rodzinnego, aczkolwiek niepoprawnie sformułowanego, wynika jednak, że obejmuje ono zarówno postanowienie o wszczęciu postępowania (art. 21 § 1 ustawy), jak i postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego (art. 34 § 1 ustawy).Stosownie do przepisu art. 21 § 3 omawianej ustawy zażalenie przysługuje na postanowienie o wszczęciu postępowania. Natomiast w przepisach ustawy dotyczących postępowania wyjaśniającego brak jest odpowiedniego przepisu, który by przewidywał zaskarżalność postanowienia o wszczęciu postępowania wyjaśniającego. Możliwość takiego zaskarżenia nie wynika również z przepisów ogólnych o postępowaniu (art. 19-32 ustawy). Wniosku takiego nie da się zwłaszcza wyprowadzić z przepisu art. 20 ustawy, według którego w sprawach nieletnich stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego - tryb nieprocesowy, a w zakresie zbierania, utrwalania i przeprowadzania dowodów przez Milicję Obywatelską, powoływania i działania obrońcy oraz w postępowaniu poprawczym - przepisy kodeksu postępowania karnego ze zmianami przewidzianymi w ustawie.W kwestii, której dotyczy omawiane zagadnienie prawne, mogłoby wchodzić w rachubę jedynie odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania cywilnego - trybu nieprocesowego. Jednakże - jak wynika z przepisu art. 518 k.p.c. - w postępowaniu nieprocesowym od postanowień orzekających co do istoty sprawy przysługuje rewizja, na inne postanowienia zaś przysługuje zażalenie w wypadkach wskazanych w ustawie.Postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego nie jest orzeczeniem co do istoty sprawy, a zatem nie może być zaskarżone rewizją, nie może też być zaskarżone zażaleniem, ponieważ żaden przepis ustawy nie przewiduje zaskarżalności takiego postanowienia.Jak wynika z zażalenia Prokuratora, nie kwestionuje on wszczęcia postępowania w sprawie, lecz postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego.Zażalenie takie jednak z przyczyn wyżej podanych nie przysługuje.