I PRN 69/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: B. Błachowska (sprawozdawca), W. Dębicka.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Ireny P. przeciwko Wydziałowi Zdrowia i Opieki Społecznej Urzędu Wojewódzkiego w P. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 11 listopada 1983 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Przemyślu z dnia 2 września 1983 r. i przekazał sprawę tej Komisji do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneIrena P., inspektor wojewódzki w Wojewódzkim Wydziale Zdrowia i Opieki Społecznej Urzędu Wojewódzkiego w P., otrzymała w dniu 20.V.1983 r. pismo Wojewody Przemyskiego z dnia 19.V.1983 r. o następującej treści:"Na podstawie art. 70 § 1 i § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 141) z dniem 31 maja 1983 r. odwołuję Obywatelkę ze stanowiska inspektora wojewódzkiego w Wydziale Zdrowia i Opieki Społecznej Urzędu Wojewódzkiego w P. Odwołanie jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę za ustawowym okresem wypowiedzenia, którego termin upływa z dniem 31 sierpnia 1983 r. Od wypowiedzenia umowy o pracę służy Obywatelce w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma odwołanie do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy przy Prezydencie Miasta P."Zgodnie z pouczeniem zainteresowana odwołała się do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy. Komisja orzeczeniem z dnia 2.IX.1983 r. uznała swą niewłaściwość i przekazała sprawę według właściwości Ministerstwu Administracji i Gospodarki Przestrzennej, powołując się na art. 38 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych.Na skutek odwołania Urzędu Wojewódzkiego w P. sprawa stała się przedmiotem rozstrzygnięcia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 11.XI.1983 r. oddalił odwołanie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że wnioskodawczyni zajmowała stanowisko, na którym zgodnie z ustawą o pracownikach urzędów państwowych stosunek pracy nawiązuje się na podstawie mianowania. Wnioskodawczyni nie otrzymała aktu mianowania, ale nie była też pracownikiem powołanym. Dlatego też decyzja wojewody z dnia 19.V.1983 r. jest w istocie wypowiedzeniem umowy o pracę w ustawowym okresie. Mimo to jeżeli chodzi o tryb postępowania, należy wnioskodawczynię traktować na równi z pracownikiem mianowanym, a to ze względu na art. 50 ust. 2 i art. 54 w związku z art. 38 tej ustawy. Dlatego Okręgowy Sąd uznał stanowisko Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy za trafne i zgodne z prawem.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku zarzuca rażące naruszenie art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 16 października 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych oraz art. 242 k.p. i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go orzeczenia TKO i przekazanie sprawy tej Komisji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W rewizji nadzwyczajnej postawiono trafny zarzut rażącego naruszenia przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 18 września 1982 r. o pracownikach państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214). W myśl art. 38 ust. 1 od decyzji w sprawach wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym, przeniesienia lub zlecenia mu wykonywania innej pracy, przeniesienia na niższe stanowisko lub zawieszenia w pełnieniu obowiązków, urzędnik ten może w terminie siedmiu dni wnieść odwołanie do kierownika organu nadrzędnego nad urzędem, w którym jest zatrudniony.Jak wynika z treści tego przepisu, droga odwoławcza w nim przewidziana obowiązuje po spełnieniu dwóch warunków:- przedmiotowych - gdyż przepis wymienia taksatywnie sprawy, w których tryb przewidziany w art. 38 ma zastosowanie,- podmiotowych - gdyż tryb ten obowiązuje tylko wówczas, gdy sprawę wnosi urzędnik państwowy mianowany.Warunki te muszą występować łącznie. Błędnie więc Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że tryb dochodzenia roszczeń z art. 38 obowiązuje, chociaż wnioskodawczyni nie odpowiada kryterium podmiotowemu wymienionemu w przepisie. Wprawdzie zajmowała ona stanowisko określone w § 3 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1982 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych oraz zasad nawiązywania z urzędnikami państwowymi stosunku pracy na podstawie mianowania (Dz. U. Nr 39, poz. 257) wydanego zgodnie z delegacją ustawową, zawartą między innymi w art. 4 ust. 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, a więc stanowisko, na którym zatrudnia się urzędników na podstawie mianowania (art. 4 ust. 1), ale nie została ona mianowana.W aktach osobowych znajdują się dokumenty, z których wynika, że wnioskodawczyni została zatrudniona u strony pozwanej na zasadzie porozumienia między zakładami (Szpitalem dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Ż. i Urzędem Wojewódzkim w P.) i że z dniem 1.VII.1975 r. strony zawarły umowę o pracę na czas nie określony. W późniejszym okresie nastąpił jedynie awans wnioskodawczyni do stanowiska ostatnio zajmowanego, tj. inspektora wojewódzkiego, ale nie było zmiany treści stosunku zatrudnienia, w szczególności nie nastąpiło ani powołanie ani też mianowanie wnioskodawczyni.Okręgowy Sąd dostrzegł te fakty i z pierwszego z nich wyciągnął prawidłowe wnioski, natomiast z drugiego faktu wyciągnął błędne wnioski. Prawidłowo Okręgowy Sad uznał, że wnioskodawczyni nie była pracownikiem z powołania, a wobec tego błędne powołanie się Wojewody Przemyskiego w piśmie do niej na art. 70 § 1 i § 2 k.p. nie może wywierać żadnych skutków prawnych. Decyzja wojewody zawarta w piśmie z dnia 19.V.1983 r. może być traktowana jedynie jako pismo wypowiadające umowę o pracę, tak zresztą zostało ono sformułowane w zdaniu drugim i trzecim.Okręgowy Sąd nieprawidłowo natomiast uznał, że chociaż wnioskodawczyni nie była mianowanym urzędnikiem państwowym, to ze względu na charakter stanowiska przez nią zajmowanego oraz przepisy art. 50 ust. 2 i art. 54 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, w zakresie trybu dochodzenia roszczeń należy ją traktować tak, jak urzędnika państwowego mianowanego. Sąd przeoczył, że wprawdzie zasadą jest, że stosunek pracy z urzędnikiem państwowym powstaje na podstawie mianowania, to jednak art. 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych przewiduje również sytuacje, w których stosunek pracy z urzędnikiem państwowym powstaje na podstawie umowy o pracę - na czas określony i na czas nie określony.Nie zostały więc naruszone przepisy ustawy przez fakt, że w ciągu 5 miesięcy od wejścia jej w życie (z dniem 1.I.1983 r. - art. 55) wnioskodawczyni nie została mianowana urzędnikiem państwowym. Artykuł 6 ust. 3 nie określa "uzasadnionych wypadków" pozwalających zatrudnić pracownika na stanowisku samodzielnego urzędnika państwowego na podstawie umowy o pracę. Będzie do nich niewątpliwie należała sytuacja, objęta dyspozycją art. 50 ust. 1 ustawy.Przepis ten stwierdza, że w okresie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy kierownicy urzędów dokonują mianowania pracowników zatrudnionych na stanowiskach określonych w art. 4 ust. 3 pkt 1, jeżeli spełniają warunki określone w art. 4 i wyrażają zgodę na mianowanie, a dotychczasowy przebieg pracy uzasadnia mianowanie. Tak więc w okresie do upływu dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do końca 1983 r., pracownicy zajmujący stanowiska uzasadniające mianowanie mogli być zatrudnieni na podstawie umowy o pracę.Okręgowy Sąd nietrafnie powołał się na art. 50 ust. 2 wymienionej ustawy. Sytuacja objęta dyspozycją tego przepisu w sprawie nie występowała. Decyzja Wojewody Przemyskiego o wypowiedzeniu umowy o pracę wnioskodawczyni pochodzi z dnia 19.V.1983 r., a więc nie była podjęta przed wejściem w życie ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, lecz po jej wejściu w życie. Dlatego też bezprzedmiotowe jest zastanawianie się w tej sprawie nad treścią art. 50 ust. 2 i art. 54, gdyż te przepisy są związane z sytuacjami, gdy decyzje były podejmowane przed wejściem w życie ustawy z dnia 16 października 1982 r.Artykuł 39 ustawy stwierdza, że spory o roszczenia ze stosunku pracy urzędników państwowych w sprawach nie wymienionych w art. 38 ust. 1 rozpatrywane są w trybie określonym w kodeksie pracy.Okręgowy Sąd pominął w swych rozważaniach ten przepis. Stwarza on podstawę prawną do dochodzenia przez wnioskodawczynię swych roszczeń przed terenową komisją odwoławczą do spraw pracy i okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych i potwierdza prawidłowość pouczenia zawartego w piśmie Wojewody Przemyskiego skierowanym do wnioskodawczyni z dnia 19.V.1983 r. Wprawdzie nawiązanie w przepisie do spraw nie wymienionych w art. 38 może budzić pytanie, czy przewidziany w art. 39 tryb odwoławczy przysługuje wyłącznie urzędnikowi państwowemu mianowanemu, czy również urzędnikowi państwowemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę. Odpowiedź na to pytanie można wyprowadzić na podstawie wykładni gramatycznej i systemowej. W ustawie z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych rozróżnia się trzy grupy zatrudnionych pracowników państwowych:- urzędników państwowych mianowanych (art. 4),- urzędników państwowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (art. 6),- innych pracowników urzędów państwowych, nie będących urzędnikami państwowymi, zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (art. 5).Znajduje to również odbicie w częściowym zróżnicowaniu praw i obowiązków tych trzech grup pracowników urzędów państwowych. Porównanie treści art. 38 i art. 39 wskazuje, że w tych przepisach nastąpiło także zróżnicowanie podmiotów. Artykuł 38 mówi o urzędniku państwowym mianowanym, a art. 39 mówi ogólnie o urzędnikach państwowych bez przymiotnika "mianowani". Na pewno nie jest to pomyłką, lecz zamierzonym wyłączeniem - spod trybu dochodzenia roszczeń przewidzianych w kodeksie pracy - określonych w art. 38 spraw urzędników państwowych mianowanych. Natomiast wszystkie inne spory urzędników państwowych mianowanych, nie wymienione w tym przepisie, jak również wszystkie spory (włącznie ze sprawami wymienionymi w art. 38) urzędników państwowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę podlegają rozpatrzeniu w trybie przewidzianym w art. 39, określonym w dziale dwunastym kodeksu pracy.Powyższe rozważania uzasadniają przyjęcie poglądu, że art. 39 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214) przewidujący, że "Spory o roszczenia ze stosunku pracy (...) rozpatrywane są w trybie określonym w kodeksie pracy", obejmuje swym zakresem podmiotowym urzędników państwowych mianowanych, ale tylko w sprawach nie wymienionych w art. 38 tej ustawy, oraz urzędników państwowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę zarówno w sprawach wymienionych w art. 38 § 1, jak i nie wymienionych w tym przepisie.Stanowisko więc Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Przemyślu, jak i Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie okazało się w konsekwencji błędne, gdyż spór między wnioskodawczynią a Wojewodą Przemyskim podlega właściwości rzeczowej tej Komisji.Dlatego Sąd Najwyższy, uwzględniając zarzuty rewizji nadzwyczajnej, uwzględnił również wnioski w niej zawarte, uchylając zaskarżony wyrok i poprzedzające go orzeczenie TKO i przekazał sprawę do rozpoznania Komisji na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p.