III UZP 24/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: W. Dębicka (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, R. Wyrzykowskiego, w sprawie z wniosku Antoniny F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 6 kwietnia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy spełnia wymóg z art. 32 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) pracownica, która rozpoczęła zatrudnienie, będąc inwalidką trzeciej grupy, i w okresie zatrudnienia lub w ciągu 18 miesięcy po ustaniu zatrudnienia stan jej zdrowia uległ takiemu pogorszeniu, że uwzględniając wszystkie schorzenia u niej występujące stwierdza się całkowitą niezdolność do wykonywania dotychczasowej pracy, czy też wymagane jest pogorszenie stanu zdrowia do tego stopnia, że ocenione niezależnie od jej stanu zdrowia przed podjęciem zatrudnienia uzasadnia zaliczenie do trzeciej grupy inwalidów?"podjął następującą uchwałę:Spełnia warunki z art. 32 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) pracownik, który podjął zatrudnienie jako inwalida trzeciej grupy, jeżeli w okresach wymienionych w tym przepisie nastąpiło u niego istotne pogorszenie stanu zdrowia w ramach tej samej grupy inwalidów, uniemożliwiające kontynuowanie dotychczasowego zatrudnienia.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach decyzją z dnia 10.III.1984 r. oddalił roszczenie wnioskodawczyni o rentę inwalidzką na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), ponieważ Wojewódzka Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczeniem z dnia 21.II.1984 r. zaliczyła ją do trzeciej grupy inwalidów z powodu praktycznej ślepoty oka lewego istniejącej od dzieciństwa, który to stan narządu wzroku nie uległ pogorszeniu po podjęciu przez nią zatrudnienia. Rozpoznane natomiast u niej zaburzenia nerwicowe pod postacią nerwicy pitiatycznej nie są nasilone w stopniu kwalifikującym ją do jakiejkolwiek grupy inwalidów. Z tych względów w ocenie organu rentowego wnioskodawczyni nie spełnia warunków określonych art. 32 pkt 3 ustawy. Przy rozpoznawaniu odwołania wnioskodawczyni od powyższej decyzji ZUS Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach nasunęły się wątpliwości sformułowane w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. renta inwalidzka przysługuje pracownikowi, który spełnił łącznie następujące warunki: 1) jest inwalidą, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, 3) inwalidztwo powstało w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Do udzielenia odpowiedzi na przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne niezbędne jest rozważenie istoty inwalidztwa trzeciej grupy na tle unormowania zawartego w art. 23 i art. 24 wymienionej ustawy.W myśl powołanych wyżej przepisów inwalidą w rozumieniu ustawy jest osoba częściowo lub całkowicie niezdolna do wykonywania zatrudnienia z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu. Do trzeciej grupy inwalidów (art. 24 ust. 2) zalicza się osoby:1) częściowo niezdolne do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, jeżeli osoby te zachowały zdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia w zmniejszonym zakresie,2) całkowicie niezdolne do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, jeżeli osoby te zachowały zdolność do wykonywania innego, niżej kwalifikowanego zatrudnienia,3) dotknięte szczególnym naruszeniem sprawności organizmu, nawet jeżeli naruszenia te nie ograniczają zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia.Z powyższych unormowań wynika, że koniecznym warunkiem zaliczenia osoby do trzeciej grupy inwalidów jest stwierdzenie u niej naruszenia sprawności organizmu powodującego częściowe ograniczenie zdolności do zatrudnienia bądź całkowitej jego utraty, chyba że jest to szczególne naruszenie sprawności organizmu (art. 24 pkt 3).Inwalidztwo trzeciej grupy bowiem występuje w płaszczyźnie zróżnicowanego stopnia naruszenia sprawności organizmu, którego skutek może powodować w sferze zdolności do zatrudnienia ograniczenie bądź całkowitą utratę, choć może także nie wywoływać ujemnych następstw w zakresie zdolności do zatrudnienia.W takich natomiast sytuacjach wypłata świadczeń z ubezpieczenia społecznego zastępuje wynagrodzenie za pracę, rekompensując utraconą częściowo lub całkowicie przez pracownika sprawność organizmu, a przede wszystkim zdolność do wykonywania zatrudnienia i osiągania z tego tytułu zarobków.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że na tle nowego uregulowania obowiązującej od dnia 1.I.1983 r. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin odmiennie jest ukształtowana sytuacja faktyczna osoby posiadającej status inwalidy trzeciej grupy z powodu ograniczonej częściowo zdolności do zatrudnienia, co pozwala na wykonywanie przez nią zatrudnienia w zmniejszonym zakresie, a w konsekwencji osiąganie zarobków jak osoby będącej inwalidą trzeciej grupy, której sprawność organizmu w czasie zatrudnienia ulegnie dalszemu pogorszeniu, powodując utratę przez tę osobę zdolności do dotychczasowego zatrudnienia.Zróżnicowanie w płaszczyźnie skutków, jakie powoduje stopień naruszenia sprawności organizmu tych osób, pomimo jednakowego prawnego ich statusu inwalidy trzeciej grupy, faktycznie stawia te osoby w odmiennych sytuacjach z punktu widzenia stanu biologicznego, jak i ekonomicznego.Dlatego też nie można powyższego rozwarstwienia w ramach tej samej trzeciej grupy inwalidów nie dostrzegać i jednakowo traktować osób posiadających tylko częściowo ograniczone zdolności do zatrudnienia jak osoby, które całkowicie tę zdolność utraciły.Prowadzi to do wniosku, że zaistniałe pogorszenie w stanie zdrowia pracownika-inwalidy trzeciej grupy w czasie wykonywania przez niego zatrudnienia na skutek pogłębienia się u niego procesu istniejących wcześniej lub wystąpienia innych dodatkowych schorzeń, i to niezależnie od tego, czy w stopniu powodującym samoistnie inwalidztwo, stawia osobę taką faktycznie w gorszej sytuacji, jeśli spowoduje u niej całkowitą utratę zdolności do dotychczasowego zatrudnienia, co powinno być zrekompensowane świadczeniami, gdyż stanowi podstawę do uznania, że sytuacja taka mieści się w dyspozycji art. 32 pkt 3 ustawy. Oznacza to, że pomimo nowej regulacji prawnej dotyczącej oceny inwalidztwa trzeciej grupy, w wyniku której ustawodawca zrezygnował z dotychczasowego elementu jako kryterium oceny tzw. zdolności do zarobkowania, na tle uregulowania zawartego w art. 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. występuje nadal element biologiczny i ekonomiczny.Tym samym aktualny jest nadal pogląd ukształtowany w dotychczasowym orzecznictwie, że istotne pogorszenie stanu zdrowia osoby, która podjęła zatrudnienie, będąc inwalidą trzeciej grupy, po podjęciu przez nią zatrudnienia, uniemożliwiające dalsze jego kontynuowanie, stanowi podstawę do uznania, że inwalidztwo u niej powstało w czasie zatrudnienia.Taka osoba więc spełnia warunki określone w art. 32 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.