I PR 73/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana L. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w R. w likwidacji o przywrócenie do pracy na skutek odwołania strony pozwanej od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Rzeszowie z dnia 1 marca 1984 r.zmienił zaskarżone orzeczenie i oddalił wniosek Jana L. o przywrócenie do pracy.Uzasadnienie faktyczneJan L. zatrudniony był w Zakładzie Remontowo-Budowlanym Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej jako dozorca na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu 1.V.1978 r., a wypowiedzianej mu w styczniu 1984 r. ze skutkiem na dzień 31.I.1984 r. z powodu likwidacji zakładu pracy.Wnioskodawca domagał się przywrócenia go do pracy i twierdził, że wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy spowodowanej chorobą.Terenowa Komisja Odwoławcza w Rzeszowie orzeczeniem z dnia 1.III.1984 r. przywróciła wnioskodawcę do pracy w Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej przekształconej w Wojewódzki Związek Spółdzielni Mieszkaniowej w R. Komisja stanęła na stanowisku, że nie było dopuszczalne wypowiedzenie wnioskodawcy umowy o pracę w czasie jego choroby. Zgodnie bowiem z art. 41 k.p. nie jest dopuszczalne wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, chociażby zakład pracy uległ likwidacji. Pogląd ten komisja wyprowadziła przez zestawienie treści art. 41 k.p. z art. 40 k.p.Na skutek odwołania strony pozwanej Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: czy pracownik może skutecznie dochodzić roszczeń określonych w przepisach art. 46 i art. 47 § 1 k.p., jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę spowodowane likwidacją zakładu pracy nastąpiło w czasie trwania usprawiedliwionej nieobecności w pracy (art. 41 k.p.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Z akt sprawy wynika, że w rejestrze spółdzielni dotyczącym Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w R. postanowieniem dnia 30.VIII.1982 r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie wpisał stan likwidacji tej Spółdzielni oraz jej likwidatorów w osobach Alfreda Z., Stanisławy Z. i Edwarda T.Według informacji Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Mieszkaniowych w R., wynikającej z pisma z dnia 20.VI.1984 r., Zakład Remontowo-Budowlany Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w R. został całkowicie zlikwidowany, nie było przejęcia go przez żadną spółdzielnię, lecz nastąpiła wyprzedaż majątku trwałego i obrotowego. Wojewódzka Spółdzielnia Mieszkaniowa w R. nie została wykreślona z rejestru Spółdzielni, a termin odbycia walnego zgromadzenia zatwierdzającego bilans zakończenia likwidacji przewidywany jest na dzień 30.VII.1984 r. Likwidator Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w R. nie przewiduje złożenia do depozytu sądowego środków finansowych ze względu na zakończenie wszystkich spornych spraw związanych z dochodzeniem przez członków odszkodowań z tytułu wad i usterek w budynkach wykonywanych przez Zakład Remontowo-Budowlany.W świetle powyższego za błędne należy uznać stanowisko Komisji, iż nastąpiło w sprawie niejako przekształcenie podmiotowe, że w miejsce Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej ma wejść Wojewódzki Związek Spółdzielni Mieszkaniowych. Wojewódzka Spółdzielnia Mieszkaniowa będąca w likwidacji nie utraciła osobowości prawnej, a tę osobowość utraci dopiero z chwilą wykreślenia jej z rejestru spółdzielni (art. 121 § 1, art. 126 § 3 prawa spółdzielczego). Poza tym Związek Spółdzielni mający osobowość prawną (art. 246 prawa spółdzielczego), mógłby odpowiadać za zobowiązania zrzeszonych w nim spółdzielni, gdyby to wynikało z ustawy lub statutu. Tymczasem ani z ustawy (art. 240-256 prawa spółdzielczego), ani ze statutu (§ 4 i § 7) taka odpowiedzialność Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Mieszkaniowych w R. nie wynika. Pozostaje zatem rozstrzygnąć o roszczeniu wnioskodawcy w stosunku do Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w R. będącej w likwidacji.Jeżeli Spółdzielnia pozostaje w likwidacji, to jej agendy się kurczą, a w związku z tym zachodzi potrzeba rozwiązywania umów o pracę z zatrudnionymi w niej osobami. Nie można bowiem z tymi sprawami wyczekiwać do walnego zgromadzenia zatwierdzającego bilans na dzień zakończenia likwidacji lub wykreślenia spółdzielni z rejestru, bo większość zatrudnionych dotąd osób pozostawałaby bez faktycznej możliwości świadczenia pracy. Sytuacja taka pozwala przyjąć, że stan likwidacji Spółdzielni jest równoznaczny z likwidacją zakładu pracy określoną w przepisach kodeksu pracy (np. art. 40 § 1 k.p.).Powstaje w związku z tym postawione przez Okręgowy Sąd pytanie, które wyłania się na tle art. 41 k.p. Zagadnienie to dotąd w orzecznictwie i piśmiennictwie nie zostało wszechstronnie wyjaśnione. W orzecznictwie przed wejściem w życie kodeksu pracy przyjmowano, że zobowiązania z tytułu umów o pracę likwidowanego zakładu pracy powinien przejąć zakład, który przejmuje jego majątek. W piśmiennictwie zaś uznawano, że kwestia rozstrzygana nie nasuwa wątpliwości i odwoływano się do wskazanego poglądu orzecznictwa. Wątpliwość jednak istnieje, przy braku bowiem przejęcia majątku likwidowanego zakładu przez inny zakład, jak w rozpoznawanej sprawie, problem jest otwarty.Ustawodawstwo pracy zawiera wiele przepisów ochronnych pracownika. Przykładowo można wskazać na przepisy art. 38, art. 39, art. 177 § 1 k.p., art. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123). Analiza tych przepisów wskazuje, że ustawodawca najszerzej potraktował ochronę pracy kobiet ciężarnych (art. 177-179 k.p.). Mimo jednak tak szerokiej ochrony ustawodawca dopuścił możliwość rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego tylko w razie likwidacji zakładu pracy. Jeśli zatem w takiej sytuacji w stosunku do kobiety istnieje możliwość rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem w razie likwidacji zakładu pracy, to brak byłoby podstaw do uznania niemożliwości wypowiedzenia umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika spowodowanej jego chorobą, gdy to wypowiedzenie nastąpiło wskutek likwidacji zakładu pracy. Jeżeli bowiem podmiot zatrudniający uległ likwidacji, ewentualne orzeczenie o przywróceniu do pracy zawisłoby w próżni.Reasumując, należy stwierdzić, że w razie likwidacji zakładu pracy zakład pracy może skutecznie wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy spowodowanej chorobą także wtedy, gdy nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 41 k.p.).W przedstawionych warunkach wypowiedzenie wnioskodawcy umowy o pracę było prawnie usprawiedliwione. Należy zaznaczyć, że wnioskodawca od dnia 1.VI.1984 r. jest zatrudniony w Spółdzielni Inwalidów w R., o czym poinformował Wojewódzki Związek Spółdzielni Mieszkaniowych w R. w piśmie z dnia 20.VI.1984 r.Skoro Terenowa Komisja Rozjemcza, wydając zaskarżone orzeczenie, naruszyła jedynie prawo materialne (art. 41 k.p.), Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie (art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych) i orzekł jak sentencji (art. 62 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).