IV KR 141/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kwiecień. Sędziowie: S. Pawela, S. Sokół (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: F. Pasturczak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Józefa G. i innych, oskarżonych z art. 201 i 208 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k. i art. 58 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 10 lutego 1984 r.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...).Uzasadnienie faktyczneProkurator postawił w stan oskarżenia m.in. Józefa G., zarzucając mu, że:1) w okresie od marca do sierpnia 1982 r. na terenie dwóch województw, działając przestępstwem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu oraz w różnych składach osobowych, po uprzednim urwaniu kłódek i wyważeniu łomem drzwi dokonał szeregu włamań do obiektów uspołecznionych i prywatnych, tj. popełnienie czynu określonego w art. 201 k.k. w zw. z art. 208 k.k. i w zw. z art. 58 k.k. z zastosowaniem art. 10 k.k., a ponadto o to, że:2) w końcu kwietnia lub na początku maja 1982 r. w T., działając wspólnie i w porozumieniu, w zamiarze dokonania włamania do sklepu spożywczego nr 5 należącego do Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w T. urwał kłódki zabezpieczające drzwi, lecz zamierzonego skutku nie osiągnął, gdyż został spłoszony przez osoby trzecie, tj. popełnienie czynu określonego w art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 208 k.k.;3) w nocy z dnia 22 na dzień 23 czerwca 1982 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu w zamiarze dokonania włamania do sklepu "ABC", należącego do miejscowej Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", zerwał kłódki zabezpieczające drzwi, lecz zamierzonego skutku nie osiągnął, gdyż nie zdołał "pokonać" prawidłowo zabezpieczonych drzwi prowadzących do magazynu sklepowego, tj. popełnienie czynu określonego w art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 208 k.k.Sąd Wojewódzki w B. wyrokiem z dnia 10 lutego 1984 r. (...) oskarżonego Józefa G. uznał za winnego popełnienia czynów opisanych wyżej w pkt 1 oraz w pkt 2 i 3 (...), ustalił, że łączna wartość skradzionego mienia społecznego wynosi 2.605.805 zł, a mienia indywidualnego co najmniej 117.000 zł, co stanowi przestępstwo określone w art. 201 i 208 k.k. i 11 § 1 k.k. w zw. z art. 208 k.k. i w zw. z art. 58 k.k. oraz art. 10 § 2 k.k., i na podstawie art. 201 k.k. w zw. z art. 10 § 3 k.k. oraz art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 7 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 300.000 zł grzywny (...).Na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego Józefa G. pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat, a na podstawie art. 46 § 1 pkt 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego Józefa G. konfiskatę mienia w całości (...).Wyrok ten zaskarżyli rewizjami obrońcy oskarżonych (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut zawarty w rewizji oskarżonego Józefa G., a dotyczący przeprowadzenia postępowania dowodowego częściowo w czasie nieobecności tego oskarżonego, gdy była obowiązkowa, stanowi tzw. bezwzględny powód rewizyjny, który należałoby ocenić w aspekcie art. 388 pkt 9 k.p.k.W sprawie bezsporne są następujące fakty mające znaczenie dla prawidłowej oceny tego zarzutu:a) w dniach 31 stycznia i 1 lutego 1984 r. była przeprowadzona rozprawa w czasie nieobecności oskarżonego Józefa G.,b) nieobecność na rozprawie Józefa G. była wynikiem jego świadomego działania, gdyż będąc chory na cukrzycę odmówił on przyjmowania insuliny, wiedząc o tym, że uniemożliwi mu to uczestniczenie w postępowaniu sądowym,c) w rozprawie uczestniczył obrońca oskarżonego Józefa G.,d) w trakcie tych dwóch dni rozprawy byli przesłuchani świadkowie, których zeznania nie miały znaczenia dla obrony Józefa G.Zarówno teoria, jak i praktyka zajmują jednolite stanowisko, że skoro aresztowany oskarżony nie został doprowadzony na rozprawę - obojętnie z jakich przyczyn (usprawiedliwionych lub nie) - to przeprowadzenie w czasie jego nieobecności czynności procesowych powoduje w zasadzie uchylenie wobec jego osoby zapadłego orzeczenia bez względu na to, czy miał on zagwarantowane prawo do obrony przez uczestniczenie w takiej rozprawie jego obrońcy.Od tej zasady są dwa wyjątki przewidziane przez art. 322 i 323 k.p.k.W celu rozstrzygnięcia zasadności zarzutu rewizyjnego będącego przedmiotem niniejszych rozważań należy się skoncentrować na sytuacji procesowej określonej przez ten ostatni przepis ze względu na fakt, że w odróżnieniu od prawa materialnego w prawie formalnym analogia jest dopuszczalna.Z treści art. 323 k.p.k. wynika, że jeżeli oskarżony, który złożył już wyjaśnienia, opuścił salę rozpraw bez zezwolenia przewodniczącego, sąd może dokończyć rozprawy w czasie jego nieobecności, a wydanego w tym wypadku wyroku nie uważa się za zaoczny.Jak wiadomo, Józef G. złożył w sprawie wyjaśnienia, a w dniach 31 stycznia i 1 lutego 1984 r. w sposób umyślny doprowadził się do stanu, w którym nie mógł uczestniczyć w rozprawie, przy czym świadomie w ten sposób dążył do uniemożliwienia prowadzenia rozprawy, a ponadto był to jego swoisty szantaż wobec sądu, mający na celu wymuszenie uchylenia zastosowanego wobec oskarżonego aresztowania tymczasowego.W takim stanie rzeczy zachowanie oskarżonego, który umyślnie doprowadza do nieobecności na rozprawie po to, aby utrudnić lub zgoła uniemożliwić postępowanie sądowe - jeżeli złożył on już wyjaśnienia w sprawie - prowadzi do sytuacji analogicznej do tej, o jakiej stanowi art. 323 k.p.k. Takie zachowanie się oskarżonego powinno być traktowane jako samowolne wydalenie się z sali rozpraw. W przeciwnym razie powstałby absurdalny stan, w którym nie sąd, lecz oskarżony faktycznie decydowałby o toku czynności procesowych.Prowadzenie zatem przez Sąd Wojewódzki rozprawy w dniach 31 stycznia i 1 lutego 1984 r. w czasie nieobecności oskarżonego Józefa G. nie odpowiadało - w realiach towarzyszących konkretnej sytuacji procesowej i faktycznej - nie tylko warunkom, o jakich stanowi art. 388 pkt 9 k.p.k., lecz w ogóle nie stanowiło uchybienia procesowego, zwłaszcza zaś takiego, które by miało wpływ na treść orzeczenia (art. 387 pkt 2 k.p.k.).Na tle tej ogólnej tezy za takim stanowiskiem w niniejszej sprawie przemawiają również i te okoliczności, że prawa do obrony oskarżonego nie zostały naruszone (na rozprawach jego interesy reprezentował obrońca) i że zeznania przesłuchiwanych w tych dniach świadków nie dotyczyły jego osoby. Za poglądem takim przemawiają też względy ekonomii procesowej i dążenie do minimalizacji społecznych kosztów procesu.Warto w tym miejscu wspomnieć, że Sąd Najwyższy zajął podobne stanowisko w sprawie IV KR 288/71 (OSNKW 1972, z. 7-8, poz. 126) o zbliżonym stanie faktycznym.