I CR 257/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Dmowski (spr.).Sędziowie SN: J. Szachułowicz, A. Józefowicz.Protokolant: B. Woropaj.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 9 października 1984 r. sprawy z powództwa Skarbu Państwa (Urząd Miejski w P.) i przy udziale interwenienta ubocznego F. R. przeciwko Janinie Ł. i Antoniemu Ł. o unieważnienie aktu notarialnego, na skutek rewizji powoda i interwenienta ubocznego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 6 marca 1984 r., sygn. akt I C 769/82:oddala rewizję i zasądza od Skarbu Państwa na rzecz pozwanych kwotę 3.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Warszawie, uwzględniając powództwo Skarbu Państwa (Urzędu Miejskiego w P.), wyrokiem z dnia 28 października 1981 r. rozwiązał umowę z dnia 23 maja 1979 r. zawartą przed notariuszem Państwowego Biura Notarialnego w P. pomiędzy powodowym Skarbem Państwa a Eugenią Ł., ustanawiającą na rzecz Ł. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w P. przy ul. S. o pow. 6 arów 63 m2 oraz sprzedaży budynku mieszkalnego znajdującego się na tej nieruchomości.Sąd ten przyjął, że Skarb Państwa, zawierając umowę i zaliczając na poczet ceny sprzedaży budynku (domu jednorodzinnego) wartość mienia pozostawionego przez nabywczynię poza granicami kraju, działał pod wpływem błędu, nie wiedząc, iż Ł. wykorzystała już posiadany opis mienia nabywając na ziemiach odzyskanych gospodarstwo rolne, i że powołanie się Skarbu Państwa na powyższy błąd uzasadnia żądanie rozwiązania umowy.Na skutek rewizji występujących w charakterze pozwanych spadkobierców Eugenii Ł. - Antoniego Ł. i Janiny Ł., Sąd Najwyższy uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i wyjaśnienia, czy Skarb Państwa nie sprzedałby budynku Eugenii Ł., lecz małżonkom R. i nie ustanowiłby na jej rzecz użytkowania wieczystego, gdyby nie powołała się ona na pierwszeństwo do nabycia, wynikające z tytułu pozostawionego mienia; wyraził przy tym pogląd, że gdyby Sąd w toku ponownego rozpoznawania sprawy ustalił, iż Ł. w konkurencji z małżonkami R. miałaby również szansę nabycia praw do nieruchomości, której spór dotyczy, nawet przy niebraniu pod uwagę jej uprawnień z tytułu pozostawionego mienia, to nie byłoby podstaw do unieważnienia umowy notarialnej z dnia 23 maja 1979 r. w całości, a jedynie w części zaliczającej wartość mienia pozostawionego przez nabywczynię poza granicami kraju na poczet ceny sprzedaży budynku.Sąd Wojewódzki, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 6 marca 1984 r. uznał za nieważny tylko § 5 umowy zawartej pomiędzy Skarbem Państwa (Urząd Miejski w P.) a Eugenią Ł. w części dotyczącej zaliczenia kwoty 138.013 zł, stanowiącej wartość mienia pozostawionego przez Eugenię Ł. w Związku Radzieckim, na poczet ustalonej ceny sprzedaży budynku; w pozostałej części powództwo oddalił. W uzasadnieniu tego wyroku, powołując się na wskazania zawarte w wyroku rewizyjnym, stwierdził, iż nie ma podstaw do przyjęcia, że gdyby funkcjonariusze pozwanego Skarbu Państwa wiedzieli o wykorzystaniu przez Eugenię Ł. opisu mienia przy nabywaniu nieruchomości rolnej, nie sprzedaliby jej praw do nieruchomości w P.Wyrok powyższy zaskarżyli rewizjami powodowy Skarb Państwa oraz występujący w charakterze interwenienta ubocznego po stronie powodowej Franciszek R., podnosząc zarzut niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i naruszenia przepisów procesowych, a interwenient uboczny nadto obrazę przepisów prawa materialnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, oddalając rewizję, miał na uwadze, co następuje:Sformułowania zawarte w obu rewizjach wskazują na to, iż skarżący nie biorą pod uwagę faktu, że sprawa była już raz rozpoznawana w instancji rewizyjnej i że poprzedni wyrok rewizyjny zawiera ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, które były wiążące dla Sądu Wojewódzkiego i są wiążące dla składu rozpoznającego sprawę ponownie w instancji rewizyjnej. Dotyczy to zarówno tego, iż nie wchodzi w grę rozwiązanie umowy sprzedaży i ustanowienia użytkowania wieczystego, a jedynie możliwość jej unieważnienia w całości względnie tylko w części w oparciu o przepis art. 84 k.c. z powodu złożenia przez funkcjonariuszy Skarbu Państwa oświadczenia woli pod wpływem błędu, jak i zakresu, w jakim postępowanie ma być uzupełnione.Przedmiotem rozważania i oceny może więc być jedynie, czy Sąd Wojewódzki miał prawo przyjąć, iż ponowne postępowanie dowodowe nie wykazało, że Skarb Państwa nie zawierałby umowy z Ł., gdyby wiedział o nieposiadaniu przez nią uprawnień repatrianckich do zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą na poczet ceny kupna. Tę okoliczność Sąd Wojewódzki wyjaśnił w sposób należyty, dokonując oceny dowodów, jak i oceny prawnej żądania pozwu. Trafnie przy tym przyjął, iż skuteczność uchylenia się strony powodowej od złożonego oświadczenia woli w umowie sprzedaży budynku i ustanowienia prawa użytkowania wieczystego musi być oceniana nie na podstawie wyjaśnień i ustaleń, jakie można byłoby poczynić obecnie, a na podstawie stanu faktycznego przyjętego w czasie zawierania umowy oraz podniesionego w oświadczeniu o uchyleniu się od skutków złożonego oświadczenia woli. W konkretnym wypadku, uchylenie się strony powodowej od skutków oświadczenia woli zawartego w umowie notarialnej z dnia 23 maja 1979 r. dokonane zostało w decyzji Urzędu Miasta W. z dnia 7 czerwca 1980 r., wznawiającej postępowanie administracyjne w przedmiocie wytypowania kandydata na nabywcę nieruchomości, której proces dotyczy, i uchylającej dotychczasowe decyzje wydane w tym przedmiocie, z powołaniem się na nieznaną uprzednio okoliczność wykorzystania opisu mienia. Przedmiotem badania i ustaleń mogą być zatem tylko okoliczności i fakty powołane w tej decyzji i podane do wiadomości kontrahentowi umowy notarialnej. Niemożliwe jest natomiast powoływanie nowych okoliczności, mogących stanowić podstawę do uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli, które nie zostały podniesione w terminie przewidzianym w art. 88 k.c., a więc w piśmie uchylającym się od skutków złożonego oświadczenia woli.Przyjmując prawidłowo takie założenie, Sąd Wojewódzki nie miał potrzeby ani nawet możliwości badania, czy nakłady Ł. na nieruchomość wynosiły rzeczywiście 114.000 złotych, czy też mniej lub więcej, ani też wyjaśniania, czy były one poczynione za zgodą Skarbu Państwa czy też bez pytania o tę zgodę, jak również ustalania, jakie w rzeczywistości nakłady na nieruchomość ponieśli małżonkowie R. Obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było wyjaśnić i ustalić tylko, czy gdyby funkcjonariusze Skarbu Państwa, działający w jego imieniu, wiedzieli o wykorzystaniu przez Ł. uprawnień repatrianckich, zawarliby z nią umowę, której unieważnienia powód domagał się w sprawie niniejszej. Dlatego też niedopuszczenie dowodów zgłoszonych na okoliczności związane z wykonywaniem remontów przez Ł. i przez R. nie uzasadnia ani zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ani też pozostałych zarzutów rewizyjnych. Można by jedynie mieć zastrzeżenia co do zasadności powoływania się przez Sąd Wojewódzki na przepis art. 5 k.c. Powoływanie tego przepisu było bowiem całkowicie zbędne, skoro Sąd przyjął brak przesłanek z art. 84 k.c. do uchylenia się przez stronę powodową od skutków oświadczenia woli złożonego w umowie notarialnej z dnia 23 maja 1979 r.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy obie rewizje oddalił i zasądził od powoda na rzecz pozwanych kwotę 3.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za II instancję (art. 387 i art. 108 § 1 k.p.c.).