IV CR 420/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Olejniczak, A. Józefowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Romana N. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń II Inspektorat w K. o odszkodowanie na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 12 lipca 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o opłatach sądowych i kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktycznePowód Roman N. żądał zasądzenia od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwoty 530.000 zł z 8% od dnia 17 marca 1983 r. i kosztami procesu. Następnie ograniczył żądanie do kwoty 385.493 zł. Dochodzona kwota stanowi wartość wymienionych i naprawionych zespołów samochodu marki "Fiat 132" stanowiącego własność powoda, a uszkodzonego przez Andrzeja L., który samowolnie zawładnął kluczykami i uruchomił samochód, doprowadzając do zderzenia z innym pojazdem.Pozwany Zakład Ubezpieczeń zarzucił, że powód uchybił obowiązkowi należytego zabezpieczenia pojazdu, kluczyki bowiem pozostawił w posiadaniu innej osoby. Pomimo zatem działania bezpośredniego sprawcy wypadku nie zostały spełnione wymagania § 22 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 30, poz. 166). Zakwestionował także pozwany wysokość roszczenia.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uwzględnił żądanie pozwu do wysokości 385.493 zł z 8% od dnia 29 kwietnia 1983 r., z kosztami procesu w wysokości 10.000 zł. Tytułem opłat sądowych pozwany Zakład zobowiązany został do zapłaty kwoty 25.050 zł, a powód z zasądzonego mu roszczenia 9.400 zł. W zakresie ograniczonym przez powoda postępowanie w sprawie zostało umorzone.W uzasadnieniu tego wyroku przytoczone zostały m.in. następujące ustalenia. Powód, wykonując zawód taksówkarza, pojechał dnia 22 września 1982 r. samochodem osobowym marki "Fiat 132", w towarzystwie Andrzeja L., do K. Po spożyciu alkoholu kierowca pozostał w hotelu. Pozostawiony na parkingu samochód został uruchomiony, bez zgody właściciela, przez Andrzeja L. Spowodował on wypadek, w wyniku którego samochód "Fiat 132" został uszkodzony. Andrzej L. w porannych godzinach dysponował kluczykami od samochodu w celu zabrania pozostawionych tam papierosów i kurtki. Po zabraniu tych przedmiotów Andrzej L. zwrócił kluczyki powodowi.Kiedy powód - po spożyciu alkoholu w towarzystwie Andrzeja L. i innych osób - udał się do pokoju hotelowego, to dokumenty i kluczyki położył na stole. Zatrzaśnięte drzwi można było otworzyć tylko kluczem będącym w posiadaniu Andrzeja L., zamieszkującego razem z powodem. W ten sposób Andrzej L. dostał się do pokoju, zabrał pozostawione na stole kluczyki i udał się do samochodu, który uruchomił, powodując jego uszkodzenie. Andrzej L. był w stanie nietrzeźwości. Ustalony stan faktyczny nie daje - w ocenie sądu orzekającego - podstaw do przypisania powodowi zarzutu nienależytego zabezpieczenia, skoro kluczyki znajdowały się w zamkniętym na klucz pokoju. Zabezpieczenie ich było należyte. Wysokość kosztów związanych z wymianą karoserii i naprawą samochodu ustalona została na podstawie opinii biegłego T.P. na kwotę 533.509 zł. Podlega ona zmniejszeniu o wartość odzyskanych części nadających się do dalszego użytku. Opinia tego biegłego nie była przez strony kwestionowana.W rewizji złożonej przez pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń skarżący zarzucił niewyjaśnienie sprzeczności w zeznaniach i wyjaśnieniach powoda i świadka Andrzeja L. złożonych bezpośrednio po wypadku w postępowaniu przed Kolegium do Spraw Wykroczeń przez Naczelnika Dzielnicy K. Zmiana zeznań po upływie 2 lat od daty zdarzenia i powoływanie się na dobrą pamięć o zdarzeniach krytycznej nocy musi w ocenie skarżącego budzić poważne wątpliwości, zwłaszcza jeśli uwzględnić stan nietrzeźwości powoda i świadka Andrzeja L. W konkluzji rewizji pozwany Zakład wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa z zasądzeniem kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Krytyczna ocena ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku dokonana w skardze rewizyjnej potwierdza zasadność obu zarzutów, tj. niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału. Biorąc za podstawę tych ustaleń relację powoda i świadka Andrzeja L. - sprawcy szkody, Sąd orzekający pominął, że poza świadkiem Andrzejem L. obecni z powodem, przez cały czas jego pobytu w hotelu, byli jeszcze dwaj mężczyźni, tj. Henryk T. i Dariusz Ł. Z notatki urzędowej sporządzonej bezpośrednio po wypadku przez Mirosława N., funkcjonariusza MO, wynika, że powód zajmował pokój w hotelu wspólnie z Henrykiem T. Dokonując odmiennych w tym względzie ustaleń okoliczności, w jakich sprawca szkody uzyskał kluczyki od samochodu, Sąd Wojewódzki pominął treść tej notatki, a także nie przeprowadził dowodu z zeznań świadka Henryka T. i Dariusza Ł. Ograniczony zakres postępowania dowodowego i jego powierzchowność są tym bardziej widoczne, a nawet jaskrawe, jeśli uwzględnić sprzeczności w twierdzeniach Andrzeja L. i powoda (co do okoliczności i czasu dysponowania kluczykami do samochodu przez sprawcę szkody), zawartych w załączonych aktach Kolegium do Spraw Wykroczeń przy Naczelniku Dzielnicy K. obwinionego Andrzeja L. i obwinionego Romana N. Wymienieni przedstawiają różne wersje zaistniałych krytycznego dnia zdarzeń, w zależności od tego, który z nich występował w charakterze obwinionego w przytoczonych powyżej sprawach. Zgodność ich relacji w postępowaniu cywilnym nie ma przypisanego jej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku waloru przemawiającego za wiarygodnością i obiektywnością złożonych zeznań w stopniu wystarczającym do uwzględnienia powództwa, skoro obaj są zainteresowani w wykazaniu istnienia przesłanek odpowiedzialności pozwanego Zakładu, czyli prawidłowości zabezpieczenia pojazdu.Przepis § 22 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 30, poz. 166), na który powołuje się powód, stanowi, że Zakład Ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność za szkody powstałe wskutek kradzieży pojazdu lub użycia go bez zgody posiadacza tylko wówczas, gdy pojazd był umieszczony w pomieszczeniu zamkniętym kluczem lub na strzeżonym parkingu, albo jeżeli pojazd był zabezpieczony w inny sposób - przez wyjęcie kluczyka od zapłonu, a jeżeli pojazd ma drzwi - ponadto przez zamknięcie szyb oraz zamknięcie kluczem drzwi pojazdu. Przewidziane wymagania mają zapewnić określony stopień bezpieczeństwa pojazdu przed jego zawładnięciem w całości (lub niektórych części pojazdu) przez osobę nieuprawnioną. Określa on sytuacje typowe, technicznie dostępne dla każdego użytkownika pojazdu, różnicując sposób zabezpieczenia w zależności od miejsca, gdzie pojazd został umieszczony. Każdy sposób zabezpieczenia stwarza określony stopień oporu przed ingerencją z zewnątrz i ogranicza możliwość dysponowania pojazdem przez inne, nieuprawnione osoby. Jednakże, jeżeli pomimo spełnienia wymagań w tym przepisie określonych posiadacz pojazdu udostępnił od niego kluczyki osobie trzeciej, umożliwiając jej korzystanie z pojazdu, to takie zachowanie się może w okolicznościach konkretnej sprawy, a zwłaszcza przy uwzględnieniu zdolności i sprawności tej osoby do kierowania pojazdem, stanowić podstawę do wyłączenia odpowiedzialności Państwowego Zakładu Ubezpieczeń za szkodę objętą ubezpieczeniem auto-casco.Sprawca szkody, dysponując kluczykami, ma niczym nie ograniczony dostęp do pojazdu, co - przy uwzględnieniu założeń i celu przepisu § 22 ust. 2 - nie może pozostawać bez znaczenia przy jego wykładni i stosowaniu.Jednakże niewyjaśnienie okoliczności faktycznych, istotnych dla przesądzenia o istnieniu lub braku podstaw odpowiedzialności w świetle omawianych przepisów pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji (art. 388 § 1 k.p.c.).