III PZP 43/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Kasiński, J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Feliksa B. i innych przeciwko Zakładowi Remontowemu Energetyki w K. o ustalenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 5 lipca 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy pracownik może domagać się w drodze postępowania właściwego dla roszczeń ze stosunku pracy ustalenia, że dokonane przez niego wypowiedzenie umowy o pracę jest skuteczne w wypadku przekroczenia przez kierownika zakładu pracy terminu określonego w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176).2. Czy przekroczenie terminu określonego w art. 2 § 2 cytowanej ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. powoduje bezskuteczność oświadczenia kierownika zakładu pracy o przedłużeniu terminu wypowiedzenia?"podjął następującą uchwałę:W razie przekroczenia przez kierownika zakładu pracy terminu określonego w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176) pracownik może w drodze postępowania przed terenową komisją odwoławczą do spraw pracy domagać się ustalenia, że dokonane przez niego wypowiedzenie umowy o pracę jest skuteczne i powoduje rozwiązanie stosunku pracy po okresie wypowiedzenia i w terminie przewidzianym w kodeksie pracy.Uzasadnienie faktyczneSformułowane w przedstawionym Sądowi Najwyższemu pytaniu prawnym zagadnienie powstało na tle przepisu art. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176), którego brzmienie jest następujące:"Artykuł 2.1. W razie wypowiedzenia stosunku pracy przez pracownika zakładu pracy określonego w wykazie, o którym mowa w art. 6 ust. 1, kierownik zakładu pracy ze względu na szczególne potrzeby tego zakładu może przedłużyć okres wypowiedzenia ponad termin wynikający z przepisów prawa pracy, nie więcej jednak niż o 6 miesięcy.2. Kierownik zakładu pracy zawiadamia na piśmie pracownika o decyzji, o której mowa w ust. 1, w ciągu 7 dni od dnia otrzymania oświadczenia o wypowiedzeniu. Pracownik może w ciągu 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o decyzji kierownika zakładu pracy wycofać na piśmie, ze skutkiem wiążącym dla pracodawcy, oświadczenie o dokonanym wypowiedzeniu stosunku pracy lub odwołać się do organu, który sprawuje nadzór nad zakładem pracy. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji.3. Odmowa świadczenia pracy przez pracownika, wobec którego kierownik zakładu pracy przedłużył okres wypowiedzenia, pociąga za sobą skutki, jakie przepisy prawa pracy i niniejszej ustawy wiążą z porzuceniem pracy przez pracownika.4. Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się do inwalidów I i II grupy, kobiet w ciąży oraz kobiet opiekujących się małymi dziećmi".Przepis powyższy, obowiązujący w okresie do dnia 31 grudnia 1985 r. (patrz art. 19 ust. 1 ustawy), zawiera istotne ograniczenie prawa pracownika do rozwiązania umowy o pracę w drodze wypowiedzenia w terminach określonych przepisami kodeksu pracy lub innych ustaw. Już choćby z tego względu wątpliwości prawne, jakie wyłaniają się na tle jego stosowania, należy tłumaczyć na korzyść pracowników w myśl zasady, że przepis szczególny nie podlega wykładni rozszerzającej.Dotyczą one w niniejszej sprawie skutków naruszenia przez kierownika zakładu pracy 7-dniowego terminu do zawiadomienia pracownika o przedłużeniu okresu wypowiedzenia oraz trybu rozpatrywania sporu mogącego powstać na tym tle między pracownikiem a zakładem pracy.Cytowany na wstępie przepis nie określa skutków przekroczenia przez kierownika zakładu pracy powyższego terminu. Okoliczność powyższa sama przez się nie przesądza o instrukcyjnym charakterze tego terminu, w którym to wypadku jego naruszenie nie wywierałoby wpływu na skuteczność czynności związanej terminem. Redakcja bowiem rozważanego przepisu nie jest precyzyjna. W ust. 1 artykułu 2 mówi się, że kierownik zakładu pracy "może przedłużyć okres wypowiedzenia", w ust. 2 zaś tego artykułu - o "decyzji" kierownika zakładu pracy w tym przedmiocie. Ponieważ przedłużenie okresu wypowiedzenia dotyczy umowy o pracę, określeniu "decyzja" nie można przypisywać tu znaczenia, jakie temu pojęciu nadają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, należy natomiast przyjąć jego znaczenie potoczne w sensie powzięcia przez stronę aktu woli, w jakim to znaczeniu określenie użyte zostało np. w art. 38 § 4 k.p. Decyzja w tym znaczeniu podlega zrealizowaniu w drodze oświadczenia o przedłużeniu okresu wypowiedzenia złożonego pracownikowi. Zawiadomienie więc o decyzji w tym przedmiocie jest w istocie złożeniem pracownikowi przez kierownika zakładu pracy oświadczenia woli o przedłużeniu okresu wypowiedzenia, termin zaś do zawiadomienia o decyzji jest terminem do złożenia oświadczenia woli. Jeżeli oświadczenie woli mające wywołać skutki prawne uzależnione jest od terminu, to skutki te występują tylko w razie zachowania terminu. Wobec tego uznać należy, że warunkiem skuteczności przedłużenia okresu wypowiedzenia przez kierownika zakładu pracy jest zawiadomienie o tym pracownika we wskazanym ustawowo terminie. Termin ten ma charakter terminu zawitego, którego naruszenie powoduje konsekwencje prawne w postaci bezskuteczności przedłużenia okresu wypowiedzenia (art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.).W powyższej sytuacji pracownik może na podstawie art. 269 § 3 k.p. w postępowaniu przed terenową komisją odwoławczą do spraw pracy domagać się ustalenia, że dokonane przez niego wypowiedzenie umowy o pracę jest skuteczne i powoduje rozwiązanie stosunku pracy po okresie wypowiedzenia i w terminie przewidzianym w kodeksie pracy. Wprawdzie tego rodzaju spór nie jest wymieniony w sposób wyraźny w regulującym właściwość terenowych komisji odwoławczych do spraw pracy z art. 264 § 1 k.p., do którego odsyła § 3 tego artykułu, jednakże w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony został pogląd (wynikający m.in. z uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 28 maja 1976 r. V PZP 12/75 - OSNCP 1976, z. 9, poz. 187, oraz uchwały SN z dnia 10 listopada 1977 r., "Służba Pracownicza" 1978, nr 2, s. 35), że właściwość terenowych komisji odwoławczych do spraw pracy obejmuje także inne niż wymienione w art. 264 § 1 k.p. sprawy dotyczące istnienia stosunku pracy bądź ściśle związane z jego rozwiązaniem lub wygaśnięciem, a do takich zaliczyć należy także spór o ustalenie spornego terminu rozwiązania umowy o pracę. Właściwości terenowej komisji odwoławczej nie wyłącza w przedstawionym wypadku ust. 2 cytowanego na wstępie art. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r., przewidujący możliwość odwołania się pracownika od decyzji kierownika zakładu pracy o przedłużeniu okresu wypowiedzenia do organu sprawującego nadzór nad zakładem pracy. Rozważając powyższy ustęp w kontekście z ust. 1 art. 2 należy dojść do wniosku, że administracyjny tryb odwoławczy przeznaczony jest do rozstrzygania sporów powstałych na tle zasadności przedłużenia okresu wypowiedzenia ze względu na szczególne potrzeby zakładu pracy, o których mowa w art. 1, gdyż tylko ten aspekt pozostawiony został ocenie kierownika zakładu pracy i decyzja jego o przedłużeniu okresu wypowiedzenia oparta być może wyłącznie na tej przesłance. Natomiast spory, w których pracownik nie kwestionuje zasadności przedłużenia okresu wypowiedzenia, ale zarzuca, że nastąpiło ono z naruszeniem przepisu regulującego tę instytucję, należą do właściwości organów rozpatrujących spory o roszczenia pracowników ze stosunku pracy określonych przepisami kodeksu pracy. Przyjęcie całkowitego wyłączenia właściwości tych organów prowadziłoby do tego, że w razie np. przedłużenia okresu wypowiedzenia przez zakład pracy nie objęty wykazem zakładów o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej lub obronności państwa, zakładów użyteczności publicznej lub innych zakładów zaspokajających potrzeby ludności, do którego odsyła art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r., odwołanie przysługiwałoby pracownikowi również wyłącznie do organu sprawującego nadzór nad zakładem pracy, chociaż byłby to organ oczywiście niewłaściwy, gdyż z zestawienia ust. 1 z ust. 2 art. 2 wynika, że chodzi o organy sprawujące nadzór nad zakładami objętymi wspomnianym wyżej wykazem. Wyłączenie sporów o zasadności prawnej z zakresu prawa pracy spod właściwości kodeksowych organów rozpatrujących spory pracowników ze stosunku pracy i przekazanie ich jednostkom nadrzędnym nad zakładami pracy przy zachowaniu kompetencji tych pierwszych organów do rozpatrywania sporów dotyczących zgodności danej czynności z przepisami prawa nie jest czymś nowym w prawie pracy. W odniesieniu do wypowiedzenia umowy o pracę przez zakład pracy regulacja taka występowała w § 15 nie obowiązującego już rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 19, poz. 300), a występuje nadal m.in. w § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników lasów państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 328) oraz art. 29 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1975 r. Nr 7, poz. 41).Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione pytanie prawne odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.Podobny kierunek wykładni rozważanego przepisu zaprezentowany został w Biuletynie Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych "Służba Pracownicza" 1984, nr 1, s. 11-12.