III CZP 76/84

Skład orzekającyPrzewodniczący SN: S. Dmowski (spr.).Sędziowie SN: J. Majrowicz, T. Miłkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku małżonków o nadanie klauzuli wykonalności po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia y grudnie 1984 r. zagadnienie prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w postanowieniem z dnie 11 października 1984 r., sygn. I Cz (...) do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy "w renach postępowania z art. 767 par. 1 k.p.c. małżonek dłużnika może bronić się przed nadaniem klauzuli wykonalności także przecinko niemu zarzutami z art. 41 par. 2 k.r.o.?podjął następującą uchwałę:W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika (art. 787 par. 1 k.p.c.) rozpoznaniu podlega także zarzut małżonka, że wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności ustawowej albo dotyczy majątku odrębnego dłużnika (art. 41 par. 2 k.r.o.).Uzasadnienie faktyczneW sprawia o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużniczki w trybie art. 787 par. 1 k.p.c., małżonek wnosił o oddalania wniosku podnosząc zarzut z art. 41 par. 2 k.r.o., a mianowicie, że dług powstał przed zawarciem przez niego związku małżeńskiego z dłużniczką i że dotyczy jog majątku odrębnego.Sąd Rejonowy w nadając klauzule wykonalności zgodnie z wnioskiem, zajął stanowisko, że zarzut iż zasądzona w tytule egzekucyjnym należność nie może być dochodzona z majątku wspólnego gdyż należy do kategorii wierzytelności wymienionych w art. 41 par. 2 k.r.o., podnosić można tylko w powództwie przeciwegzekucyjnym. Natomiast Sąd Wojewódzki w (...) rozpoznając sprawę na skutek zażalenia na postanowienie Sądu I instancji, powziął wątpliwość co do zakresu kognicji sądu w postępowaniu klauzulowym, którą przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w pytaniu przytoczonym w sentencji uchwały, Powołał się przy tym na rozbieżność orzecznictwa w tym zakresie.Udzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie Sąd Najwyższy miał no uwadze co następuje:Zagadnienia przedstawione w sprawie materialnej, jak to trefnie podniósł Sąd Wojewódzki, nie jest zagadnieniem nowym. Sąd Najwyższy zajmował się nim już niejednokrotnie, o czym świadczą orzeczenia powołane w uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego pytanie. Podkreślić jednak trzeba, że w zdecydowanej większości przypadków, w tym we wszystkich orzeczeniach publikowanych w ostatnich 15 latach w tzw. zbiorze urzędowym, Sąd Najwyższy uznawał, że postępowanie klauzulowe przeprowadzano w trybie art. 787 k.p.c. obejmuje również rozpoznawanie zarzutów z art. 41 par. 2 k.r.o.Wyrazem tego stanowiska są przede wszystkim postanowienie z dnia 2 grudnie 1970 r., III CZ 122/70) OSNP 1971, z 6, poz. 112) i wyrok z dnia 6 września 1978 r., IV CR 290/78 (OSNP 1979, z. poz. 127). pierwszym orzeczeniu stwierdził, z o dla nadania klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. niezbędne jest nie tylko ustalanie, że małżonkowie, podlegają ustrojowi wspólności majątkowej, to także ustalenie, że wierzytelność powstała w czasie trwania wspólności i nie dotyczy majątku odrębnego dłużnika.W uzasadnianiu drugiego wypowiedział natomiast wyraźny pogląd, że w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, małżonek uprawniony jest do zgłoszenia zarzutów z art. 41 par. 2 k.r.o.Pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 maja 1979 r., I OZ 72/79, opublikowanym w Nowym Prawie z 11 z 1976 r. - powołanym również przez Sąd Wojewódzki, iż " Sąd w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim z dłużnikiem nie będąc kiedy powstała wierzytelność i czy należy one do wierzytelności, ze które małżonkowie odpowiadają, majątkiem wspólnym, gdyż zarzuty, te, jako zarzuty natury merytorycznej małżonek dłużnika może podnieść dopiero w trybie powództwa przeciwegzekucjnego ( art. 840 par. 1 pkt 3 k.p.c.), jest poglądem, raczej odosobniony a Sąd Najwyższy podzielił w sprawie niniejszej pierwsze z omawianych wyżej stanowisk. Zdaniem składu orzekającego istnieje ścisły związek pomiędzy przepisem art. 41 k.r.o. będącym przepisem prawa materialnego i art. 787 k.p.c. mającym charakter instrumentu służącego realizacji uprawnień materialono- prawnych i to zarówno uprawnień wierzyciela jak i dłużnika oraz jego małżonka. Za istnienie tego ścisłego związku przemawia chociażby fakt, że nawiązująca - ustawą z dnie 19 grudnia 1975 r. o zmianie ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. KR 45, poz. 254) - art. 41 k.r.o. pociągnęła z sobą zmianę z tą samą ustawą również 767 k.p.c.Przyjmując istnienie ścisłego związku pomiędzy powołanymi wyżej przepisami, nie można uznać, że art. 787 par. 1 k.p.c. odnosi się jedynie do unormowania zawartego w art. 41 par. 1 k.r.o., a więc do unormowania wprowadzającego zasadę odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonkom, a nie dotyczy unormowania zawartego w par. 2 art. 41 k.r.o. tj. wprowadzającego wyjątek od tej zasady wykładnia celowościowo obu przepisów przemawia za stosowaniem ich sposób jak najbardziej praktyczny. Jeżeli dopuszcza się możliwość wykazywania przez wierzyciela, iż zachodzą przesłanki z art. 41 par. 1 k.p.c. przeprowadzenia egzekucji z majątku wspólnego dłużnika i jego małżonki, to niezrozumiało byłoby zgłaszania przez małżonka dłużnika zarzutu z art. 41 par. 2 k.r.o., że z uwagi na charakter wierzytelności lub czas jej powstania zasady przewidziane na w par. 1 nie ma zastosowania. Dopuszczanie możliwości podnoszenia przez małżonka dłużnika zarzutu z par. 2 art. 41 k.r.o. nie narusza reguły, iż zakres badanie sądu w postępowaniu klauzulowym jest ograniczony, jak również nie czyni bezprzedmiotowym przepisu art. 840 k.p.c. normującego powództwo przciwegzekucyjne. O naruszeniu zakazu nadania w postepowaniu klauzulowym zarzutów natury merytorycznej, nie można mówić w takim zakresie w jakim przepis szczególny badanie takie dopuszcza. Przepis art. 840 par. 1 k.p.c. dotyczy zaś i innych kwestii poza odpowiedzialnością dłużnika majątkiem wspólnym.Za przyjęciom proponowanej wykładni art. 767 k.p.c. przemawia też fakt wprowadzenia - powołaną: wyżej ustawę z dnia 19 grudnia 1975 r. Z tego o przepisu uprawniającego Sąd do ograniczenia lub wyłączenia i to nie w drodze powództwa przeciwegzekucynego lecz w postępowaniu klauzulowym możliwości zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku wspólnego - z przyczyn merytorycznych. Chociaż wprowadzony nowela przepis par. 2 art. 787 k.p.c. nie odnosi się do zarzutów, 2 ar u. 41 k.r.o. lecz do sytuacji wymienionych w art. 41 par. 3 k.r.o. i w art. 1252 par. 2 kodeksu karnego wykonawczego, niemniej musi on rzutować na wykładnię 787 par. 1 k.p.c. w kierunku dopuszczalności badanie w postępowaniu klauzulowym pewnych kwestii merytorycznych wiążących się bezpośrednio z wszczęciem postępowania egzekucyjnego w ścisłym znaczeniu tego pojęcia. Postępowanie klauzulowe nie jest przecież postępowaniem egzekucyjnym w takim znaczeniu, lecz postępowaniem, określonym w teorii jako postępowanie przygotowawcze do postępowania egzekucyjnego.Mając powyższe na uwadze Sąd najwyższy podjął uchwałę przytoczoną w sentencji (art. 391 k.p.c.).