III PZP 68/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Kasiński, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Krzysztofa P. przeciwko Zespołowi Szkół Rolniczych w S. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, postanowieniem z dnia 25 listopada 1982 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy zakład pracy może skutecznie wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi (nauczycielowi), który złożył wniosek o udzielenie mu urlopu wychowawczego i ustalił termin rozpoczęcia tego urlopu w okresie urlopu wypoczynkowego (ferii szkolnych)?"powziął następującą uchwałę:Umowa o pracę zawarta z nauczycielem na czas nie określony może być z nim rozwiązana z końcem roku szkolnego, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem także wtedy, gdy nauczyciel złożył wniosek o udzielenie mu urlopu wychowawczego i wskazał w nim termin rozpoczęcia tego urlopu w okresie urlopu wypoczynkowego (ferii szkolnych). Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca został zatrudniony z dniem 20.VIII.1980 r. jako wychowawca Internatu przy pozwanym Zespole Szkół Rolniczych na podstawie mianowania do odwołania (art. 80 ust. 5 pkt 2 i art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Karta praw i obowiązków nauczyciela - Dz. U. Nr 16, poz. 114 z późn zm.). Decyzją z dnia 15.V.1982 r. dyrektor pozwanego Zespołu Szkół Rolniczych stwierdził, że na podstawie art. 96 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) wnioskodawca stał się nauczycielem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na czas nie określony w rozumieniu ustawy oraz że wygasła dotychczasowa forma zatrudnienia, tj. mianowania do odwołania.W dniu 11.III.1982 r. wnioskodawca złożył wniosek o udzielenie mu urlopu wychowawczego od 1.IX.1982 r. (który mu przysługiwał) w trybie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (Dz. U. Nr 19, poz. 97), a następnie pismem z dnia 11.V.1982 r. zmienił termin rozpoczęcia urlopu wychowawczego, określając go na dzień 1.VIII.1982 r. Jednakże dyrektor pozwanego Zespołu Szkół Rolniczych pismem z 15.V.1982 r. rozwiązał z wnioskodawcą umowę o pracę z końcem roku szkolnego, tj. z dniem 31.VIII.1982 r., za trzymiesięcznym wypowiedzeniem.Wnioskodawca wystąpił do Terenowej Komisji Odwoławczej o orzeczenie przywrócenia go do pracy i twierdził, że wypowiedzenie umowy o pracę było szykaną. Komisja Odwoławcza uwzględniła żądanie. Natomiast Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołanie strony pozwanej, powziął wątpliwość, którą jako zagadnienie prawne wymienione w sentencji uchwały przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle przepisów § 3 ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wypoczynkowych (Dz. U. Nr 19, poz. 97), wydanego na podstawie art. 186 § 2 k.p., zakład pracy - przy zachodzących w stosunku do ojca dziecka warunkach z § 1 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia - obowiązany jest udzielić pracownikowi urlopu wychowawczego w terminie przez niego wskazanym. Zakład pracy nie może także wypowiedzieć umowy o pracę po złożeniu przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego, jeżeli termin rozpoczęcia tego urlopu przypadałby w czasie trwania stosunku pracy.Na tle tak kategorycznych unormowań w zakresie obowiązku zakładu pracy co do terminu udzielenia urlopu wychowawczego i zakazu wypowiedzenia umowy o pracę, słusznie Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wysuwa pytanie, jak pogodzić te przepisy z uregulowaniami dotyczącymi urlopów nauczycieli zawartymi w art. 64 ust. 1 i art. 66 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) oraz art. 152 § 2 k.p. w związku z art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela. Otóż art. 64 ust. 1 stanowi, iż nauczycielowi zatrudnionemu w szkole, w której organizacja pracy przewiduje ferie letnie i zimowe, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania. Natomiast art. 66 ust. 1 taksatywnie wymienia te wypadki, kiedy nauczycielowi przysługuje urlop wypoczynkowy w ciągu roku szkolnego w razie niewykorzystania go w całości lub w części w okresie ferii szkolnych; w art. 66 ust. 2 zaś uregulowana jest kwestia ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy, a mianowicie zamieszczone są wszystkie wypadki, od których zaistnienia nauczycielowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za okres nie wykorzystanego urlopu. Jednakże zarówno w ust. 1, jak i w ust. 2 art. 66 brak jest wypadku rozpoczęcia przez nauczyciela urlopu wychowawczego w okresie urlopu wypoczynkowego (ferii szkolnych). Oznacza to, że urlop wychowawczy nie może być udzielony nauczycielowi w terminie wskazanym przez niego, jeżeli termin rozpoczęcia urlopu wychowawczego przypada na okres urlopu wypoczynkowego. Odmienna wykładnia prowadziłaby nie tylko do utraty przez nauczyciela urlopu wypoczynkowego za dany rok szkolny, ale również ekwiwalentu pieniężnego za okres nie wykorzystanego urlopu. Tymczasem pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu (art. 152 § 2 k.p.), a ponieważ jest ono nierozłącznie związane z wynagrodzeniem za urlop, nie może również zrzec się wynagrodzenia za urlop. Urlop wypoczynkowy ma na celu regenerację sił pracownika, i to nie tylko w jego interesie, lecz również w interesie społeczeństwa. Przepisy o urlopach wypoczynkowych chronią więc interes społeczny i dlatego pracownik nie może mieć decydującego wpływu na ich stosowanie. Tak więc wniosek nauczyciela o udzielenie mu urlopu wychowawczego ze wskazaniem w nim terminu rozpoczęcia tego urlopu w okresie urlopu wypoczynkowego (ferii szkolnych) jest bezskuteczny. Dlatego udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.