III CZP 49/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bielecki, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana G. z udziałem uczestniczki postępowania Marii-Krystyny F. o nabycie prawa własności nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Płocku postanowieniem z dnia 10 czerwca 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej wydanej w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) należy do sądu, o którym mowa w art. 8 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81), czy też stosownie do art. 127 § 2 k.p.a. w związku z art. 59 § 2 k.p.a. właściwym do rozpoznania takiego wniosku jest organ administracji państwowej wyższego stopnia nad organem, który wydał przedmiotową decyzję?"podjął następującą uchwałę:Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej wydanej w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) nie należy do sądu, o którym mowa w art. 8 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). Właściwym do rozpoznania takiego wniosku jest organ administracji państwowej pierwszej instancji. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się w następującej sytuacji procesowej.Otóż od decyzji obejmującej akt własności ziemi z dnia 11.III.1975 r., wydanej przez Naczelnika Powiatu, uczestniczka postępowania wniosła w dniu 21.IV.1983 r. za pośrednictwem Naczelnika Miasta odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Odwołanie to wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu Naczelnik Miasta przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do rozpoznania, powołując się na art. 8 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81) oraz art. 134 k.p.a.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do przepisu art. 4 powołanej ustawy z dnia 26 marca 1982 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 81) uchyla się ustawę z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Rozpoznanie spraw o stwierdzenie nabycia - na podstawie tej ustawy - własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości przekazuje się sądom.Zasadnicza zmiana trybu rozpoznawania tych spraw i ustanowienie kompetencji w tym zakresie sądów powszechnych wymagały uregulowania sytuacji, w których sprawy o stwierdzenie nabycia własności przez posiadacza samoistnego nie zostały zakończone w dniu wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją terenowego organu administracji państwowej. W konsekwencji sprawy takie z mocy art. 8 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. przekazane zostały "niezwłocznie właściwym sądom".Z ustanowieniem powyższych zasad łączyła się z natury rzeczy kwestia potrzeby statuowania odpowiednich reguł intertemporalnych. Tak więc w przepisie art. 8 § 2 ustawy stanowi się, że odwołania od decyzji terenowego organu administracji stopnia podstawowego przekazuje się właściwym sądom jako drugiej instancji w tych sprawach.Z rozważanego punktu widzenia najistotniejsze znaczenie ma norma, według której do postępowania przed przekazaniem odwołania właściwemu sądowi, do terminu jego wniesienia, podstawy oraz formy stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym odwołanie wnosi się do sądu za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Z tego unormowania wynika, że ustawodawca przyjął koncepcję, według której przejście z postępowania administracyjnego, dotychczas się toczącego, do postępowania sądowego następuje według zasady rozgraniczającej fazę postępowania administracyjnego toczącego się według przepisów kodeksu postępowania "międzyinstancyjnego". Przygotowanie więc sprawy do przekazania sądowi jako drugiej instancji na skutek odwołania do sądu następuje nie według zasad procedury cywilnej. Wiąże się to ze swoistością sytuacji charakteryzującej się przejściem z jednego typu postępowania (administracyjnego) do postępowania innego typu (sądowego). W tym stanie rzeczy właściwy organ administracyjny przekazuje sprawę sądowi wojewódzkiemu, jako sądowi drugiej instancji, w stanie nadającym się do jej merytorycznego rozpoznania, już wyłącznie według przepisu kodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji nie sąd, ale organ administracji pierwszej instancji (organ stopnia podstawowego) rozstrzyga w kwestii dopuszczalności odwołania, o skutkach wniesienia odwołania po upływie terminu ustawowego oraz o przywróceniu uchybionego terminu.Podstawę prawnoprocesową decyzji w tym przedmiocie stanowi w szczególności art. 59 k.p.a., zgodnie z którym o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji państwowej. Na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu przysługuje zażalenie, przy czym o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. W zakresie tych kwestii incydentalnych organem drugiej instancji jest administracyjny organ odwoławczy odpowiedniego szczebla (art. 127 § 2 k.p.a.), mimo że pod względem merytorycznym właściwym do rozpatrzenia odwołania będzie w omawianych sprawach o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego nie ten organ, ale sąd. W związku z tym sąd, któremu odwołanie zostanie przekazane przez organ, który wydał decyzję, pozbawiony jest kompetencji do kontrolowania, czy przywrócenie terminu do wniesienia odwołania przez organ administracyjny jest zasadne. W rozważanej sytuacji - po przekazaniu sprawy sądowi - w toku postępowania przed sądem nie ma już zastosowania art. 134 k.p.a.Z tych wszystkich względów należało na przedstawione zagadnienie udzielić odpowiedzi jak na wstępie uchwały.