III CRN 347/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski. Sędziowie SN: H. Ciepła, M. Sychowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku małż. Henryka i Danieli T. o uregulowanie własności nieruchomości rolnej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 5 października 1983 r.uchylił zaskarżone postanowienie i odrzucił wniosek.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 5 października 1983 r. Sąd Rejonowy w Zgierzu stwierdził, że Henryk T. z mocy samego prawa stał się właścicielem działki ziemi o powierzchni 0,56 ha położonej w A., wchodzącej w skład działki nr 159/5. Postanowienie to nie zawiera uzasadnienia. Z akt sprawy wynika, że wydane ono zostało na podstawie art. 4 zd. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 4, poz. 81) i stwierdza nabycie własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.).W rewizji nadzwyczajnej od wymienionego postanowienia Minister Sprawiedliwości zarzucił mu rażące naruszenie prawa, a to art. 362, 199 § 1 pkt 2, art. 232 i 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., art. 4 i 8 § 1 ustawy o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych w związku z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, a także naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i odrzucenie wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:We wniosku z dnia 6 stycznia 1983 r., w którym Henryk i Daniela T. żądali "przyznania w ramach odpowiednich przepisów własności wymienionej działki o pow. 0,56 ha" wnioskodawcy nie wspomnieli, że w tym przedmiocie toczyło się już postępowanie administracyjne, w toku którego wydano kilka decyzji, na wniosek Henryka T. było ono wznowione i zostało zakończone decyzją, która jest ostateczna. Okoliczności te - jak wynika z akt sprawy - nie były też znane Sądowi Rejonowemu w Zgierzu. Wynikają zaś one z dołączonych do rewizji nadzwyczajnej akt Urzędu Miasta i Gminy w S. W szczególności w aktach tych znajduje się decyzja Naczelnika tego Miasta i Gminy z dnia 26 września 1977 r. (akt własności ziemi) stwierdzająca, iż Władysław i Władysława małż. T. na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. stali się właścicielami nieruchomości o powierzchni 7,08 ha położonej we wsi A., w skład której wchodzi m.in. działka nr 159, i decyzja Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia w Ł. z dnia 24 listopada 1978 r., utrzymująca ją w mocy. Wymieniona decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. jest więc decyzją ostateczną (art. 16 § 1 k.p.a.). Stosownie do art. 4 zd. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. nabyta na jej podstawie własność nieruchomości oraz związane z tym nabyciem określone skutki prawne pozostały w mocy. W aktach Urzędu Miasta i Gminy w S. znajduje się także decyzja Naczelnika tego Miasta i Gminy z dnia 19 października 1979 r. stwierdzająca, że Henryk i Daniela małż. T. nie stali się na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. właścicielami działki nr 159 o powierzchni 0,56 ha położonej we wsi A., i decyzja Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia w Ł. z dnia 3 stycznia 1980 r. utrzymująca ją w mocy. Wymieniona ostatnio decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. jest więc decyzją ostateczną. W sposób zgodny z obowiązującym wówczas prawem, a to z przepisami ustawy z dnia 26 października 1971 r., stwierdziła ona, że osoby w niej wymienione nie stały się na podstawie tejże ustawy właścicielami oznaczonej nieruchomości (działki).Artykuł 4 zd. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. przekazał sądom. Z dniem 6 kwietnia 1982 r., a więc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r., sprawy te zatem należą do drogi sądowej. Otwarcie drogi sądowej trzeba w tym wypadku odnieść przede wszystkim - co jest oczywiste - do spraw wszczętych na skutek wniosków złożonych po dniu 6 kwietnia 1982 r., gdy sprawa nie była uprzednio przedmiotem postępowania administracyjnego. Z art. 8 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. wynika ponadto, że droga sądowa została otwarta także dla spraw już toczących się przed terenowym organem administracji państwowej, ale nie zakończonych w dniu 6 kwietnia 1982 r. ostateczną decyzją tego organu. Według zaś art. 8 § 4 ustawy do drogi sądowej należą także te sprawy, w których po dniu 6 kwietnia 1982 r., w związku z uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności ostatecznej decyzji terenowego organu administracji państwowej, ma nastąpić ponowne ich rozpatrzenie. Z przytoczonego unormowania płynie wniosek, że w sprawach, które toczyły się przed terenowym organem administracji państwowej, zakończonych przed dniem 6 kwietnia 1982 r. ostateczną decyzją tego organu, droga sądowa jest niedopuszczalna. Dopuszczenie rozpoznania takich spraw przez sądy oznaczałoby dopuszczenie do swoistej kontroli sądowej decyzji administracyjnej i możliwości orzeczenia przez sąd odmiennie od orzeczenia zawartego w decyzji administracyjnej. Z uwagi na obowiązującą zasadę podziału kompetencji pomiędzy sądami a organami administracji państwowej i dopuszczalności kontroli decyzji administracyjnych przez sądy tylko w przypadkach i trybie określonych przez prawo byłoby to możliwe jedynie w razie istnienia w tym względzie wyraźnych przepisów. Takich zaś nie ma. W konkluzji należy stwierdzić, że jeżeli sprawa nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) została zakończona przed dniem 6 kwietnia 1982 r. ostateczną decyzją terenowego organu administracji państwowej, złożony po tej dacie wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego na podstawie wymienionej ustawy podlega odrzuceniu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).Zaskarżone postanowienie wydane zatem zostało z rażącym naruszeniem prawa. Także narusza ono interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Stwarza ono bowiem tytuł własności nieruchomości rolnej dla osoby, która po przeprowadzeniu postępowania w przepisanym prawem trybie, według prawomocnego orzeczenia wydanego przez właściwy organ, tytułu takiego nie uzyskała. Zaskarżone postanowienie godzi ponadto w prawo własności nieruchomości rolnej stwierdzone prawomocnym orzeczeniem uprawnionego organu na rzecz innych osób. Tym samym narusza ono podstawowe założenia polityki rolnej Państwa (art. 15 pkt 3 Konstytucji PRL, art. 131 k.c.).Rewizję nadzwyczajną należało przeto uwzględnić. Sąd Najwyższy więc na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. postanowił jak w sentencji.