III PZP 37/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka w sprawie z wniosku Czesława K. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Technicznemu Sprzętu Pożarniczego i Ochronnego w Z. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie postanowieniem z dnia 13 lipca 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przewidziany w art. 38 § 1 k.p. obowiązek konsultowania ze związkami zawodowymi zamiaru wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę ciąży na kierowniku zakładu pracy od daty rejestracji związku zawodowego dokonanej na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 216) i w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1982 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 225), czy od daty wyboru przez zarejestrowany związek zawodowy jego statutowych organów?"powziął następującą uchwałę:Obowiązek kierownika zakładu pracy zawiadomienia o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę (art. 38 § 1 k.p.) istnieje od daty zarejestrowania związku zawodowego (art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych - Dz. U. Nr 32, poz. 216). Uzasadnienie faktycznePozwane Przedsiębiorstwo wypowiedziało wnioskodawcy umowę o pracę w dniu 25.V.1983 r. ze skutkiem na dzień 30.VI.1983 r. Zarejestrowanie związku zawodowego, którego członkiem był wnioskodawca, nastąpiło dnia 2.V.1983 r. Zarejestrowany związek zawodowy wybrał owe statutowe organy w dniu 10.VI.1983 r.Wnioskodawca odwołał się od wypowiedzenia umowy o pracę. Terenowa Komisja Odwoławcza uznała wypowiedzenie umowy o pracę za bezskuteczne na tej podstawie, że zakład pracy nie przekonsultował zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę z istniejącym w zakładzie pracy związkiem zawodowym.Od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej odwołał się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pozwany, domagając się zmiany orzeczenia i oddalenia zgłoszonych przez wnioskodawcę roszczeń. Pozwany zarzucał orzeczeniu rażące naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie art. 38 § 1 k.p. oraz obrazę art. 19 ust. 1, art. 30 ust. 1, art. 50 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216). Pozwany w odwołaniu wysunął tezę, iż "upoważnionym organem związkowym u pozwanego w indywidualnych sprawach pracowniczych (...) jest Zarząd Związku". Tak więc - zdaniem skarżącego - mimo faktu rejestracji i nabycia osobowości prawnej przez związek zawodowy w dniu 2.V.1983 r. obowiązek konsultowania z nim indywidualnych spraw pracowniczych, wśród nich zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę, ciążył na pozwanym dopiero od momentu wyłonienia statutowych organów związku, a więc po dniu 10.VI.1983 r.W związku z odwołaniem pozwanego zakładu pracy Sądowi Pracy nasunęły się poważne wątpliwości prawne przytoczone w pytaniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. Jak wynika z uzasadnienia pytania prawnego, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych skłonny jest reprezentować pogląd, że przewidziany w art. 38 § 1 k.p. wymóg konsultacji obowiązuje kierownika zakładu pracy od daty zarejestrowania związku zawodowego, a nie dopiero od daty powołania przez ten związek jego statutowych organów.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 38 § 1 k.p. o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nie określony kierownik zakładu pracy zawiadamia na piśmie radę zakładową, podając przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy. Rada zakładowa, o której mowa w art. 38 § 1 k.p., występuje jako organ związku zawodowego, a w zakładach pracy, w których nie ma rady zakładowej, przewidziane kodeksem uprawnienia rady zakładowej przysługują odpowiednio delegatowi związkowemu (art. 24 § 1 k.p.), stosownie zaś do § 2 art. 24 k.p. w zakładzie pracy, w którym brak jest organu związkowego, uprawnienia rady zakładowej wykonuje właściwa nadrzędna instancja związku zawodowego.Wymienienie w art. 38 § 1 k.p. rady zakładowej, jako organu, który należy powiadomić o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi przez zakład pracy umowy o pracę, jak również organów wymienionych w art. 24 k.p., dostosowane było do obowiązującej w roku 1975 struktury związków zawodowych. Ze sformułowania art. 24 oraz art. 38 § 1 k.p. wynika jednak zasada przekonsultowania zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę ze związkiem zawodowym. Różne natomiast mogły być organy tego związku.Powstałe w 1982 r. związki zawodowe, będące przedmiotem regulacji prawnej w ustawie z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216), swoją strukturą w sposób zasadniczy różnią się od dotychczasowych związków zawodowych. Nazwy organów nowych związków zawodowych nie pokrywają się też z nazwami, jakimi posługuje się kodeks pracy, którego terminologia była dostosowana do dawnych związków zawodowych. Dotyczy to w szczególności terminu "rada zakładowa" z art. 38 § 1 k.p., którego nie używa ani ustawa o związkach zawodowych z 1982 r., ani też opracowany na podstawie tej ustawy wzorcowy statut związków zawodowych.Dostrzegając przytoczone różnice terminologiczne, trzeba stwierdzić, że w art. 38 § 1 k.p. chodzi o konsultację zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę ze związkiem zawodowym, bez względu na obowiązującą w danym okresie wewnętrzną strukturę ogniw związkowych.W obecnym stanie prawnym - po ukonstytuowaniu się organów związku - uprawnienia, o których mowa w art. 38 § 1 k.p., przeszły na zarząd związku zawodowego. Świadczy o tym brzmienie art. 50 ustawy z 1982 r. o związkach zawodowych, stosownie do którego przewidziane w przepisach prawa uprawnienia właściwych instancji związków zawodowych przechodzą na odpowiednie organy związków zawodowych, przy czym uprawnienia z art. 38 § 1 k.p., przyznane ówcześnie istniejącej radzie zakładowej, przeszły na zarząd związku zawodowego, skoro zgodnie z § 18 i § 27 wzorcowego statutu związków zawodowych zarząd związku jest organem powołanym do kierowania bieżącą działalnością związku, a zatem do wypowiadania się w sprawie zwolnień pracowników z pracy. Można by stąd sądzić, że art. 50 stoi na przeszkodzie przyjęciu poglądu, iż przed ukonstytuowaniem się organów związku zawodowego, a w tym przed ukonstytuowaniem się zarządu, jako organu związku powołanego w myśl art. 50 do wypowiadania się w sprawie zwolnień pracowników, nie istnieje wymóg konsultacji przewidziany w art. 38 § 1 k.p., gdyż brak jest organu związku, z którym ta konsultacja mogłaby być przeprowadzona.Przyjęcie takiego zapatrywania nie jest do utrzymania. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę na to, iż przepis art. 50 ustawy o związkach zawodowych, przekazujący uprawnienia przewidziane w art. 38 § 1 k.p. zarządowi związku zawodowego, ma charakter przepisu ogólnego i jako taki normuje sytuacje typowe, tj. takie, w których ukonstytuowały się już wewnętrzne organy związku zawodowego, natomiast nie zajmuje się sytuacjami wyjątkowymi, gdy istniejący związek zawodowy - wobec jego zarejestrowania - jeszcze nie ukonstytuował swych organów. Odmienna wykładnia wspomnianego art. 50 prowadziłaby do nie dającego się przyjąć wniosku, iż istniejący związek zawodowy - wbrew przepisom ustawy - miałby prawo nie wykonywać swych obowiązków, tj. nie zajmować się kwestią zwolnień pracowników z pracy, a obowiązek konsultacji przewidziany w art. 38 § 1 k.p. zostałby przesunięty dopiero do momentu zorganizowania wewnętrznej struktury związku zawodowego, która zresztą może się w czasie przedłużać.Przepis art. 50 nie mógł przy tym zmienić generalnej zasady przewidzianej w art. 19 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, że związek zawodowy z dniem zarejestrowania nabywa osobowość prawną oraz prawo do działania. Zakres działania związku na odcinku spraw pracowniczych normuje art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych, który zleca związkom zawodowym reprezentację i obronę interesów pracowników m.in. co do polityki racjonalnego zatrudnienia. Tym samym zakresem działania związku zawodowego jest objęte przekonsultowanie zamiaru wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę (art. 38 § 1 k.p.), gdyż wspomniana czynność nie jest niczym innym jak zleconą związkowi zawodowemu przez ustawę funkcją współdziałania w polityce zatrudnienia z zakładem pracy.Przepis art. 19 ust. 1, przyznając związkom zawodowym od daty ich zarejestrowania prawo do działania i nie uzależniając tego uprawnienia od powołania w związku statutowych organów, stanowi zatem sam przez się podstawę prawną do przyjęcia poglądu, że od daty zarejestrowania związku zawodowego kierownik zakładu pracy ma obowiązek powiadomić związek o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę.Przytoczoną zasadę potwierdza art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych z 1982 r., który stanowi, że do zakresu działania zakładowych organizacji związkowych należy m.in. zajmowanie stanowiska we wszystkich indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy. Charakterystyczne jest przy tym, iż w art. 30 ust. 2 pkt 1 nie posłużono się określeniem "do zakresu działania zarządu związku zawodowego należy (...)", lecz określeniem "do zakresu działania zakładowych organizacji związkowych należy (...)". Różnica w przytoczonych sformułowaniach jest istotna, ponieważ pojęcie "zakładowej organizacji związkowej" użyte w art. 30 ust. 2 pkt 1 jest szersze od pojęcia "zarządu związku zawodowego". Jak bowiem wynika z § 18 wzorcowego statutu, zarząd związku zawodowego jest tylko jednym z organów zakładowej organizacji związkowej, w skład których wchodzi również walne zebranie i komisja rewizyjna. Tym samym obowiązujący stan prawny nie wykluczył przekonsultowania zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę ze związkiem zawodowym, w imieniu którego może wypowiedzieć się walne zebranie, jeśli zarząd związku jeszcze nie ukonstytuował się. Walne zebranie jest bowiem również organem zakładowej organizacji związkowej. Trudności techniczne, jakie mogą się z tym łączyć, nie mogą podważyć trafności przytoczonego poglądu prawnego, który znajduje potwierdzenie w obowiązującym stanie prawnym.Zajęcie odmiennego stanowiska pozbawiłoby pracownika ochrony, jaką zapewniają mu przepisy prawa pracy, a w tym art. 38 § 1 k.p. Z drugiej strony istniejący już w zakładzie związek zawodowy ograniczony byłby w możności działania w podstawowym zakresie, do którego jest zobowiązany przepisami prawa pracy.Dalszą konsekwencją byłby wniosek, że obowiązek konsultacji nie istniałby w sytuacji, gdyby np. wszyscy członkowie zarządu związku zostali odwołani z zajmowanych funkcji (§ 22 ust. 2 wzorcowego statutu), a nowi członkowie zarządu nie zostali jeszcze wybrani, lub gdy wszyscy członkowie zarządu zrezygnowali ze swych mandatów (§ 23 wzorcowego statutu),. a nie doszło do wyboru nowych członków związku. Zaakceptowanie takiego stanu rzeczy nie byłoby możliwe, ponieważ takie zapatrywanie pozostawałoby w sprzeczności z podstawowymi zadaniami, jakie związek zawodowy ma do spełnienia na terenie zakładu pracy, a ponadto w takiej sytuacji uprawnienia pracownika zagwarantowane przepisami prawa pracy byłyby uzależnione od przypadkowej okoliczności, w jakim terminie istniejący prawnie związek zawodowy powoła swe statutowe organy. Usprawiedliwia to całkowicie wniosek, iż ochrona pracownika przewidziana w art. 38 § 1 k.p. nie może być uzależniona od wewnątrzorganizacyjnych spraw związku zawodowego.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji uchwały.