IV CR 200/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki.Sędziowie SN: J. Niejadlik (spraw.), M. Zakrzewska.Protokolant: A. Marzysz.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1983 r. sprawy z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Inspektorat w N. przeciwko Andrzejowi R. o zapłatę, na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w N. z dnia 20 października 1982 r.,1. uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 230.766 zł z odsetkami oraz w części rozstrzygającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w N., pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego,2. w pozostałej części rewizję oddala.Uzasadnienie faktycznePozwany Andrzej R. przyznał, ze w dniu 4 lipca 1979 r. - prowadząc w stanie nietrzeźwości autobus "Jelcz" należący do PKS Oddział Towarowo-Osobowy w N. - zjechał z jezdni i uderzył w przydrożne domy, stanowiące współwłasność Zofii K., Janiny K. oraz Jadwigi K. Nie zaprzeczył przy tym tak temu, że wskutek tego Janina K. doznała szoku i pozostaje w ambulatoryjnym leczeniu, jak i temu, że z nakazu Naczelnika Miasta i Gminy w R. domy te - jako nienadające się do remontu - mają być rozebrane. Poza sporem było również i to, że - w wykonaniu wyroku Sądu Wojewódzkiego w N. z dnia 29 grudnia 1980 r. - Państwowy Zakład Ubezpieczeń wypłacił już poszkodowanym z tytułu doznanych przez nie szkód i krzywd, a Skarbowi Państwa tytułem kosztów sądowych - łącznie kwotę 302.218 zł. W pozwie więc Państwowy Zakład Ubezpieczeń żądał nakazania pozwanemu Andrzejowi R., żeby zwrócił mu te 302.213 zł, oraz - za tymże wyrokiem - ustalił odpowiedzialność sprawcy za przyszłą szkodę Zofii K., Janiny K. i Jadwigi K. połączoną z rozbiórką uszkodzonych zabudowań, do kwoty 76.336 zł. Pozwany uznał powództwo do kwoty 10.000 zł podnosząc, że poszkodowane uzyskały nadmierne odszkodowanie oraz że sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala mu na zapłacenie wyższego odszkodowania. Mając na uwadze, że z pracy w 2,27 ha gospodarstwie rolnym i dorywczych zarobków u sąsiadów pozwany utrzymuje troje drobnych dzieci, Sąd Wojewódzki - w powołaniu się na przepis art. 440 k.c. - zmniejszył mu odszkodowanie do 25% wartości szkody i ponad kwotę 71.453 zł - powództwo oddalił.W rewizji - powołującej podstawy zaskarżenia tzn. art. 368 pkt 1 i 5 k.p.c. - Państwowy Zakład Ubezpieczeń wnosił o zmianę tego wyroku i o uwzględnienie powództwa również w pozostałej części.Rewizja jest tylko częściowo uzasadniona.Nie zachodzi zarzucane naruszenie przepisu art. 189 k.p.c. Ustalenie odpowiedzialności sprawcy za szkodę przyszłą z reguły ma zapobiec przedawnieniu roszczenia. Bieg przedawnienia roszczenia regresowego rozpoczyna się jednak nie wcześniej, jak od dnia naprawienia szkody przez tego, kto - mimo braku winy - zaspokoił poszkodowanego.Można się więc zgodzić ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, iż strona powodowa nie wykazała, że ma interes prawny w żądanym ustaleniu. Na jej rzecz nie powstało bowiem roszczenie regresowe o zapłatę kwoty 76.336 zł. Oznacza to, że oddalając powództwo Sąd Wojewódzki nie naruszył tego przepisu prawa procesowego.Rewizję - o ile tego dotyczyła - więc oddalono (art. 387 k.p.c.).Trafny jest zarzut, że - mimo braku ku temu podstaw - Sąd Wojewódzki uznał za dopuszczalne miarkowanie roszczenia regresowego na zasadzie art. 440 k.c. Przez sam fakt zapłaty roszczenie ubezpieczającego przechodzi na zakład ubezpieczeń (art. 828 § 1 k.c.). Można się więc zgodzić z tym Sądem, że - w wyniku zapłaty - zakład ubezpieczeń nabywa wierzytelność tę samą, którą w granicach zapłaty miał ubezpieczający (art. 518 k.c.). Uszło już jednak uwagi Sądu Wojewódzkiego, że roszczenie poszkodowanego, niezależnie od tego, czy je skieruje przeciwko kierowcy, czy też przeciwko zakładowi ubezpieczeń, nie ulega miarkowaniu na podstawie przepisu art. 440 k.c. z przyczyn wskazanych w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1968 r., II CR 409/68 (OSNCP 1969, poz. 107). Z wyłączeniem dyspozycji tego przepisu więc zakład ubezpieczeń świadczy poszkodowanemu, w granicach odpowiedzialności sprawcy, na podstawie przepisów normujących, odpowiedzialność z czynów niedozwolonych. Oznacza to, że - jako szczególny - przepis § 19 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274) normuje miarkowania roszczenia regresowego zakładu ubezpieczeń przeciwko kierowcy w sposób wyłączny i odrębny (orz. SN z 19.12.1977 r., II CR 409/77, OSNCP 1978, poz. 183). Stanowi on - zobowiązując zakład ubezpieczeń do dochodzenia zwrotu wypłaconego odszkodowania "jeżeli szkoda została spowodowana przez kierowcę umyślnie lub w stanie nietrzeźwości" (ust. 1 pkt 1), że w uzasadnionych społecznie i gospodarczo przepadkach zakład ten może ograniczyć roszczenie do 50% wypłaconego poszkodowanemu świadczenia, z tym że kwota dochodzonego od kierowcy roszczenia nie może być wyższa niż 10.000 zł, jednakże przy zastrzeżeniu, że nie dotyczy to przypadków, gdy szkoda została spowodowaną umyślnie (ust. 2). Odmienny - odwołujący się mylnie do wadliwie powołanego orzeczenia Sądu Najwyższego - pogląd Sądu Wojewódzkiego ostać się więc nie może.Nie oznacza to jednak, że - zgodnie z jej wnioskami - rewizję należy uwzględnić. Możliwość miarkowania roszczenia regresowego na mocy § 19 cyt. rozp. R.M. zaktualizowała problem, czy powodowy Państwowy Zakład Ubezpieczeń naprawił szkodę umyślnie wyrządzoną przez kierowcę Andrzeja R., jako że umyślnie działając byłby on obowiązany pokryć pełne roszczenie regresowe. Ustalenie, że pozwany tu działał umyślnie, nie znajduje jednak oparcia w zebranym dotąd materiale. Nie mógł przecież tego przesądzić sam fakt wymierzenia mu grzywny oraz pozbawienia czasowo prawa do prowadzenia pojazdów mechanicznych przez Kolegium ds. Wykroczeń. Formuła ust. 1 pkt 1 § 19 rozporządzenia "szkoda została spowodowana... umyślnie lub w stanie nietrzeźwości" prowadzi zaś do wniosku, że - w braku innych okoliczności obciążających - dopiero znaczny stopień nietrzeźwości przemawiałby za przyjęciem, że pozwany - z zamiarem ewentualnym - spowodował szkodę, następnie naprawioną przez powodowy Państwowy Zakład Ubezpieczeń. Luka w zebranym materiale uniemożliwia również sprawdzenie, czy względy społeczne i gospodarcze przemawiałyby za ograniczeniem roszczenia regresowego, gdyby pozwany nieumyślnie doprowadził do wypadku drogowego. Niewyjaśnienie sprawy konkretyzuje zaś podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt 3 k.p.c.Zaskarżony wyrok więc w tej części uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.).Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego znajduje uzasadnienie w przepisie art. 108 § 2 k.p.c.