IV KR 110/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Szczepański.Sędziowie SN: S. Kaliński (spraw.), F. Wołek.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 1983 r. sprawy Mirosława N., Eugeniusza M. i Kazimierza K. oskarżonego z art. 202 § 2 k.k. i in. z powodu rewizji, wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 12 listopada 1982 r. sygn. akt II K 32/82zaskarżony wyrok w stosunku do Mirosława N., Eugeniusza M. i Kazimierza K. oraz na mocy art. 384 k.p.k. w stosunku do Zbigniewa M., Leszka B., Witolda W., Edwarda R. i Ryszarda M. uchyla i na zasadzie art. 344 § 1 k.p.k. sprawę przekazuje Prokuraturze Wojewódzkiej w Częstochowie w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Uzasadnienie faktyczneMirosław N., Eugeniusz M., Kazimierz K., Zbigniew M., Leszek B. i Witold W. oskarżeni zostali o to, że:I. w okresie od maja do listopada 1979 r. w D. województwa katowickiego, działając wspólnie i w porozumieniu, przestępstwem ciągłym, przy czym Mirosław N. jako magazynier Wyrobów Hutniczych Katowickiej Centrali Materiałów Budowlanych Oddział przy Hucie "K" zagarnęli co najmniej 63 tony stali zbrojeniowej o wartości 360.450 złotych na szkodę Katowickiej Centrali Materiałów Budowlanych, w tym przy udziale Leszka B. i Witolda W. po 30 ton o wartości 171.150 złotych, przy czym Kazimierz K. tego czynu dopuścił się będąc uprzednio dwukrotnie skazanym w warunkach recydywy i w okresie 5 lat od odbycia kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwo tego samego rodzaju, tj. o przestępstwo z art. 202 § 2 k.k. w zbiegu z art. 58 k.k., a nadto w odniesieniu do Mirosława N. w związku z art. 200 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 10 § 2 k.k., a odnośnie Kazimierza L. w związku z art. 60 § 2 k.k., natomiast Edward R. i Ryszard M. o to, że:II. w okresie od maja do listopada 1979 r. w D. województwa częstochowskiego, działając przestępstwem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu, nabyli w celu dalszej odsprzedaży z zyskiem dla indywidualnych nabywców 63 tony stali zbrojeniowej o wartości 364.450 złotych, wiedząc o tym, że stal ta pochodzi z kradzieży na szkodę jednostki gospodarki uspołecznionej, tj. o przestępstwo z art. 215 § 2 k.k. w związku z art. 58 k.k. w zbiegu z art. 9 dekretu z dnia 29 października 1952 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 301), z późniejszymi zmianami i przy zastosowaniu art. 10 § 2 k.k.Wyrokiem z dnia 12 listopada 1982 r. Sąd Wojewódzki w Częstochowie orzekł:"I. Oskarżonych Mirosława N., Eugeniusza M., i Kazimierza K. uznaje za winnych, że w okresie od maja 1979 r. do listopada 1979 r. w D. woj. katowickiego, działając wspólnie i w porozumieniu, przestępstwem ciągłym, w tym Mirosław N. jako magazynier tamtejszego magazynu wyrobów hutniczych Katowickiej Centrali Materiałów Budowlanych zagarnęli około 63 tony stali żebrowanej wartości około 356.550 złotych na szkodę Katowickiej Centrali Materiałów Budowlanych, przy czym Kazimierz K. czynu tego dopuścił się będąc uprzednio dwukrotnie skazanym w warunkach art. 60 § 1 k.k., przed upływem 5 lat od odbycia kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo popełnione z chęci osiągnięcia korzyści majątkowej i skazuje (...)(...) Od wyroku powyższego rewizje wnieśli obrońcy oskarżonych Mirosława N., Eugeniusza M. i Kazimierza K., natomiast wyrok ten uprawomocnił się co do Zbigniewa M., Leszka B., Witolda W., Edwarda R. i Ryszarda M. wobec niezaskarżenia.Rewizje obrońców oskarżonych Mirosława N. i Eugeniusza M. niemal identyczne w swej treści zarzucają:obrazę art. 3, 129 § 1 pkt 2, 145-151 k.p.k. oraz art. 313 § 1, 334 § 1, 357 i 372 § 1 k.p.k. przez oparcie ustaleń faktycznych co do istoty sprawy odnośnie wszystkich oskarżonych, w tym również odnośnie N. i M. na zeznaniach przesłuchującego ich w śledztwie funkcjonariusza MO Tadeusza C. pomimo:1)zaginięcia 5 tomów akt śledztwa a wyjaśnieniami wszystkich oskarżonych;2)częściowego jedynie odtworzenia zaginionych akt w trybie art. 145-151 k.p.k. bez tych wyjaśnień;3)ustalenie faktu 4 dostaw stali do D. w sytuacji, gdy inni współoskarżeni (oprócz N., M.), przyznają jedynie fakt 3 takich dostaw, co prowadziłoby do zmiany wartości przedmiotu przestępstwa do kwoty skutkującej konieczność zmiany kwalifikacji prawnej czynu na występek z wynikającymi z tego tytułu konsekwencjami;4)nierozważenia sprzeczności w twierdzeniach funkcjonariusza MO C. i K., z których ten drugi, jako przesłuchujący w śledztwie nie potrafił odtworzyć treści wyjaśnień oskarżonych;5)nierozważenia, że dowód z twierdzeń świadka M. wbrew przyjętej ocenie prowadzi do wniosków całkowicie odmiennych od przyjętych w uzasadnieniu wyroku, za czyn przemawia treść uniewinniającego wyroku Sądu Rejonowego w D., ponadto obrońca osk. N. podniósł w rewizji zarzut nierozważenia obrony osk. N., nie przyznającego się do winy, w sytuacji gdy pozostali oskarżeni nie pomawiają go o udział w zagarnięciu mienia, a także co do ewentualnej możliwości przypisania mu jedynie przestępstwa niedoboru.Stawiając te zarzuty skarżący wnoszą o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Prokuratorze Wojewódzkiej w trybie art. 344 § 1 k.p.k. celem uzupełnienia śledztwa, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Obrońca oskarżonego Kazimierza K. zarzuca1)obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 344 § 1 k.p.k., polegającą na niezwróceniu sprawy prokuratorowi celem uzupełnienia postępowania przygotowawczego (odtworzenia w oparciu o art. 145 § 4 k.p.k. zaginionej części akt śledztwa);2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na przyjęciu, iż osk. K. wszedł w porozumienie z M.N. i E.M. celem zagarnięcia nadwyżek stali zbrojeniowej, mimo braku obiektywnych dowodów na potwierdzenie tej okoliczności i w konsekwencji przypisanie mu winy z art. 202 § 2 k.k. i wnosi:a)o zmianę zaskarżonego wyroku i unieważnienie oskarżonego ewentualnieb)o zmianę tego wyroku przez zakwalifikowanie czynu oskarżonego z art. 216 k.k. lub art. 215 § 1 k.k. i wymierzenie łagodnej kary, ewentualnie3) o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Autorom rewizji, którzy zarzucają obrazę prawa procesowego, mającą wpływ na treść wyroku, a zwłaszcza przepisów art. 145-151 k.p.k. trudno odnowić słuszności.Podniesiona słusznie w rewizjach obraza także innych przepisów postępowania (art. 3, 129 § 1 pkt 2, 313 § 1, 334 § 1, 344 § 1, 357 i 372 § 1 k.p.k.) jest już tylko następstwem naruszenia przepisów o odtworzeniu zaginionych akt i nie wymaga odrębnego omawiania.Jak wynika z dokumentów zawartych w tomie II na k. (...) w toku prowadzonego śledztwa Sąd Wojewódzki w Częstochowie na wniosek Prokuratury postanowieniem z dnia 12 lutego 1981 r. (II Ko 13/81) przedłużył tymczasowe aresztowanie m.in. wobec Kazimierza K. (...).W związku ze złożonym zażaleniem Sąd ten w dniu 5 marca 1981 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu 5 tomów akt śledztwa (II Ds 32/80).Sąd Najwyższy po rozpoznaniu zażalenia akta te w dniu 26 marca 1981 r. zwrócił Sądowi Wojewódzkiemu w Częstochowie za pośrednictwem urzędu pocztowego.Dnia 11 maja 1981 r. w ogólnodostępnym pomieszczeniu na Dworcu PKP Warszawa - Główna Osobowa znaleziono I tom akt śledczych i mimo poszukiwań dalszych tomów nie odnaleziono (...). Zaginione tomy zawierały m.in. protokoły przesłuchania podejrzanych, a w szczególności N., M., K., R. i braci M.Postanowieniem z dnia 22 maja 1981 r. Prokuratura Wojewódzka w Częstochowie postanowiła:1)"wszcząć postępowanie o odtworzenie czterech tomów (II, III, IV i V) akt śledztwa w sprawie II Ds 32/80;2)wezwać strony do przedstawienia znajdujących się w ich posiadaniu dokumentów bądź ich kopii czy odpisów, umożliwiających odtworzenie akt, i zaliczenia w poczet dowodów dołączone kopie wniosków i wydanych postanowień w przedmiocie zastosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania, przedłużenia czasu trwania śledztwa i powołania biegłych.Dalszego postępowania o odtworzenie zaginionych akt zaniechano.Urząd prokuratorski nie wykorzystał środków przewidzianych w art. 148 i 149 k.p.k. celem odtworzenia protokołów przesłuchania podejrzanych, na które powołuje się później w akcie oskarżenia.Zebrany materiał w trybie art. 148 i 149 k.p.k. w zależności od wyników winien stanowić podstawę do wydania postanowienia:1)w jakim zakresie akta zostały odtworzone i mają stanowić podstawę do dalszych czynności procesowych,2)że odtworzenie zaginionej części akt nie jest możliwe.Te istotne i decydujące postanowienia podlegają zaskarżeniu, gdyż strony w tym przypadku podejrzani mogą być zainteresowani w zaliczeniu w poczet dowodów materiałów pominiętych albo wyeliminowaniu danych niepewnych, nieścisłych lub zniekształconych.W przypadku zaś niemożności odtworzenia zaginionych akt lub ich części w sprawie prawomocnie nie ukończonej, czynności te, a więc przesłuchania podejrzanych, należało powtórzyć w zakresie niezbędnym do kontynuowania postępowania.Zachowanie powyższych zasad zapewnia oskarżonym prawo do materialnej obrony, zaś odstępstwo od nich prawo to narusza.W sprawie niniejszej Prokuratura bez odtworzenia niezbędnej części akt, a także i bez powtórzenia przesłuchania oskarżonych, sporządzała i wniosła akt oskarżenia, który w rezultacie nie odpowiada wymaganiom przewidzianym w art. 295 § 2 k.p.k.Autor aktu oskarżenia nie przytacza bowiem, w jakim zakresie opiera się na zebranych dowodach lub na dowodach odtworzonych, a ogólnie powołuje się na protokoły przesłuchania oskarżonych, których brak jest w aktach (str. 11 aktu oskarżenia).Prawidłowa kontrola sądowa aktu oskarżenia winna doprowadzić do zwrotu akt w trybie art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. w celu usunięcia tych istotnych braków postępowania przygotowawczego.Przesłuchanie bowiem na rozprawie funkcjonariuszy MO w charakterze świadków co do treści wyjaśnień oskarżonych złożonych w toku postępowania przygotowawczego nie konwaliduje wadliwości tego postępowania, lecz w konsekwencji narusza oskarżonych prawo do obrony.Słuszne zatem są wnioski zawarte w rewizjach, do których przyłączył się także przedstawiciel Prokuratury Generalnej o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy oskarżycielowi w trybie art. 344 § 1 k.p.k. do uzupełnienia postępowania przygotowawczego w myśl powyższych wskazań.Sąd Najwyższy na podstawie art. 384 k.p.k. uchylił wyrok i przekazał sprawę w trybie art. 344 § 1 k.p.k. do uzupełnienia śledztwa również wobec oskarżonych, którzy rewizji nie wnieśli, uznając, że względy leżące u podstaw uchylenia zaskarżonej części wyroku odnoszą się także do nich. Istnieje bowiem związek i łączność zarzutów postawionych wszystkim oskarżonym. Po prawidłowym odtworzeniu akt, należyte wyjaśnienie ilości fikcyjnych dostaw stali i którzy oskarżeni uczestniczyli w poszczególnych dostawach może mieć korzystne znaczenie także dla tych oskarżonych.Wobec tego, że przytoczenie uchybienia skutkują uchylenie zaskarżonego wyroku, nie ma potrzeby omawiania dalszych zarzutów zawartych w rewizjach.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.