III CZP 25/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski. Sędziowie SN: A. Gola, K. Olejniczak (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zbigniewa K. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Polmozbyt" w B. i "Polmo" Fabryka Samochodów Osobowych w W. o wymianę nadwozia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 20 czerwca 1983 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 15 marca 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy nabywca samochodu może równocześnie domagać się od gwaranta będącego wytwórcą samochodu i od "Polmozbytu", który przejął w drodze umowy obowiązki wynikające z umowy gwarancyjnej, wymiany wadliwego nadwozia na wolne od wad?2. W przypadku odpowiedzi pozytywnej na pierwsze pytanie - czy do ich odpowiedzialności mają zastosowanie zasady odpowiedzialności in solidum?3. Czy może być skuteczne dochodzone roszczenie o wymianę wadliwej części na niewadliwą w sytuacji, gdy po jego powstaniu przedmiotowa część nadwozia uległa poważnemu uszkodzeniu z przyczyn nie tkwiących w rzeczy (z powodu wypadku komunikacyjnego)?"podjął następującą uchwałę:1. Dokument gwarancyjny wystawiony przez wytwórcę może zawierać postanowienie, że naprawy (robocizna oraz ewentualna wymiana części, podzespołów albo zespołów) samochodu będzie wykonywać za wytwórcę przedsiębiorstwo obsługi gwarancyjnej. Postanowienie takie jest skuteczne wobec kupującego, który przyjął dokument gwarancyjny i oświadczył, że zapoznał się z jego treścią i przyjmuje zawarte w nim postanowienia umowne. W takim wypadku legitymowanym biernie w sprawie z powództwa kupującego o wymianę wadliwego nadwozia samochodu na wolne od wad jest przedsiębiorstwo obsługi gwarancyjnej.2. Kupujący nie traci roszczenia o wymianę wadliwego nadwozia na wolne od wad wskutek tego, że nadwozie to uległo następnie uszkodzeniu w wypadku komunikacyjnym. W takiej sytuacji wymiana następuje za zapłatą przez kupującego kwoty odpowiadającej spowodowanemu tym wypadkiem obniżeniu wartości nadwozia. Uzasadnienie faktyczneW sprawie z powództwa Zbigniewa K. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Polmozbyt" w B. i "Polmo" Fabryka Samochodów Osobowych w W., w której powód żądał nakazania pozwanym wymiany nadwozia samochodu, ustalony został następujący stan faktyczny.We wrześniu 1980 r. powód nabył samochód osobowy marki "Fiat 125 P", na który uzyskał gwarancję wystawioną przez producenta - Fabrykę Samochodów Osobowych w W. Wykonanie obowiązków gwaranta zgodnie z umową zawartą między FSO w W. a P.P. "Polmozbyt" w B. przejął "Polmozbyt" w B. W czasie użytkowania samochodu przez powoda okazało się, że nadwozie samochodu ulega korozji. Zgłoszona przez powoda w ramach gwarancji reklamacja została uwzględniona przez podjęcie decyzji o wymianie nadwozia. Przed dokonaniem wymiany samochód powoda uległ wypadkowi drogowemu, w wyniku którego doszło do uszkodzenia wadliwego nadwozia. W związku z tym odmówiono powodowi wymiany nadwozia. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w stosunku do pozwanego przedsiębiorstwa "Polmozbyt", natomiast oddalił je wobec pozwanej Fabryki Samochodów Osobowych w W.Wyrok ten został zaskarżony przez powoda między innymi w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanej Fabryki Samochodów Osobowych, gdyż jego zdaniem pozwana Fabryka powinna odpowiadać solidarnie z P.P. "Polmozbyt", oraz przez P.P. "Polmozbyt", które powołało się na brak legitymacji biernej, gdyż jego zdaniem odpowiedzialność z tytułu gwarancji ponosi Fabryka Samochodów Osobowych w W.Na tle powyższego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi zawartej w uchwale, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Jak wynika z § 1 książki gwarancyjnej dotyczącej samochodu nabytego przez powoda, gwarantem dobrej jakości i sprawnego działania samochodu jest jego wytwórca, to znaczy Fabryka Samochodów Osobowych w W. i w zasadzie, gdyby nie odmienne uregulowanie warunków gwarancji, powód stosownie do przepisu art. 582 k.c. mógłby wykonać uprawnienie z tytułu gwarancji tylko względem wytwórcy. Jednakże według treści § 2 książki gwarancyjnej pozwane przedsiębiorstwo "Polmozbyt" w B. przejęło od gwaranta jego obowiązki wynikające z gwarancji. Umowa zawarta w tym przedmiocie między wytwórcą a wyspecjalizowanym przedsiębiorstwem, do którego statutowych zadań należy działalność w zakresie obsługi i naprawy samochodu, ma charakter umowny na rzecz osoby trzeciej (art. 393 k.c.).Fakt zawarcia takiej umowy znany jest kupującemu, gdyż objęty jest treścią gwarancji i wiąże kupującego. Jego zgoda może być wyrażona przez każde zachowanie się, które w dostateczny sposób ujawnia jego wolę (art. 60 k.c.). W takim wypadku kupujący może wykonać uprawnienia z tytułu gwarancji tylko w sposób określony w gwarancji, a więc w stosunku do przedsiębiorstwa, które przejęło od wytwórcy jego obowiązki z tytułu gwarancji. Stanowisku powyższemu dał już wyraz Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29.III.1979 r. III CZP 9/79 (OSNCP z 1979 r. z. 7-8, poz. 146); skład niniejszy Sądu Najwyższego stanowisko to w pełni podziela.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego, któremu była znana powyższa uchwała, wystąpiły jednak w związku z późniejszą uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6.I.1981 r. III CZP 62/80 (OSNCP z 1981 r., z. 9, poz. 163), według której "skuteczne wobec nabywcy przejęcie przez przedsiębiorstwo obsługi gwarancyjnej - w dokumencie gwarancyjnym wystawionym przez wytwórcę - obowiązku napraw i innych usług gwarancyjnych nie wyłącza biernej legitymacji procesowej wytwórcy - gwaranta w sprawie z powództwa nabywcy o wymianę rzeczy (samochodu) na wolną od wad". Uchwała ta wbrew pozorom nie pozostaje w sprzeczności z przytoczoną wcześniej uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 29.III.1979 r. oraz uchwałą niniejszą. Uchwały te bowiem nawiązują do treści konkretnych dokumentów gwarancyjnych, które w zależności od rodzaju samochodu lub daty ich wystawienia nie zawsze zawierają tę samą treść. W uzasadnieniu uchwały z dnia 6.I.1981 r., mówiąc o legitymacji wytwórcy, Sąd Najwyższy podkreślił, że mogą one dotyczyć innych obowiązków gwaranta poza obowiązkami dotyczącymi napraw i obsługi gwarancyjnej przejętymi przez P.P. "Polmozbyt".W sprawie niniejszej P.P. "Polmozbyt" w ramach przejęcia obowiązków gwarancyjnych wytwórcy przejęło m.in. obowiązek wymiany części, podzespołów albo zespołów samochodu. Obowiązek wymiany nadwozia niewątpliwie mieści się w granicach tych obowiązków, co uzasadniało udzielenie odpowiedzi zawartej w punkcie 1 uchwały, czyniąc równocześnie bezprzedmiotowym udzielenie odpowiedzi na drugie z przedstawionych zagadnień prawnych.Gdy idzie o odpowiedź udzieloną w punkcie 2 uchwały, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, iż brak jest podstaw w świetle postanowień dokumentu gwarancyjnego do przyjęcia, że powód utracił roszczenie z tytułu gwarancji wskutek tego, że po ujawnieniu wad nadwozia, które uzasadniały jego wymianę, co znalazło wyraz w decyzji gwaranta o jego wymianie, doszło do jego uszkodzenia w wypadku komunikacyjnym. Obowiązek kupującego obwarowany sankcją utraty uprawnień z tytułu gwarancji przewidziany w § 6 pkt 6 karty gwarancyjnej, a dotyczący zawiadomienia P.P. "Polmozbyt" o uszkodzeniu pojazdu z przyczyn nie związanych z wadą produkcyjną, ma na celu zapobieżenie ewentualnemu dochodzeniu roszczeń z tytułu gwarancji z innych przyczyn niż wady produkcyjne samochodów. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, wady nadwozia bowiem niewątpliwie zostały stwierdzone przed wypadkiem i uznano zasadność jego wymiany.Wymiana, o której mowa w § 4 pkt 2 karty gwarancyjnej, polega na tym, że przedsiębiorstwo "Polmozbyt" w miejsce nadwozia zawierającego wady produkcyjne montuje nadwozie niewadliwe, obowiązkiem zaś kupującego jest zwrot nadwozia wadliwego podlegającego wymianie w stanie normalnego zużycia.Z chwilą wydania samochodu na kupującego przeszło niebezpieczeństwo uszkodzenia rzeczy (art. 548 § 1 k.c.) i osoba odpowiedzialna z tytułu gwarancji nie może z tego powodu ponosić negatywnych konsekwencji. Kupujący, oddając do wymiany nadwozie w stanie gorszym, niż by to wynikało z należytego wykonania zobowiązania, obowiązany jest na podstawie art. 471 k.c. zapłacić różnicę wartości wadliwego nadwozia, jaką ono przedstawiało przed wypadkiem, a wartością, jaką przedstawia po wypadku.Brak jest natomiast podstaw do rozstrzygnięcia omawianego zagadnienia na gruncie art. 495 k.c. powołanego przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego, dotyczącego wykonania i skutków niewykonania zobowiązania z umów wzajemnych. Umową wzajemną w konkretnym stanie faktycznym była umowa sprzedaży. Przepisy zaś dotyczące tej umowy, a w szczególności art. 548 § 1 k.c., regulują kwestię następstw uszkodzenia rzeczy po jej wydaniu kupującemu. Sama zaś gwarancja ma w stosunku do tej umowy charakter akcesoryjny w celu ochrony interesów kupującego na wypadek wad fizycznych rzeczy sprzedanej (art. 577-582 k.c.). Okoliczność, że z gwarancji wypływają również określone obowiązki dla kupującego, nie nadaje tej umowie akcesoryjnego charakteru umowy wzajemnej w rozumieniu art. 487 § 2 k.c.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.