III PZP 24/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: J. Myślicki, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Krzysztofa U. przeciwko Okręgowemu Przedsiębiorstwu Przemysłu Mięsnego w Ł. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 9 maja 1983 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy obowiązek współdziałania kierownika zakładu pracy z organizacjami związków zawodowych przy rozwiązywaniu umów o pracę dotyczy również pracownika nie należącego do związku zawodowego?"powziął następującą uchwałę:Kierownik zakładu pracy obowiązany jest na podstawie art. 38 § 1 k.p. zawiadomić zarząd zakładowej organizacji związkowej także o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi nie zrzeszonemu w związku zawodowym, jeżeli w zakładzie tym działa tylko jeden związek zawodowy. Uzasadnienie faktyczneZakład pracy w lutym 1983 r. wypowiedział wnioskodawcy umowę o pracę, zawartą na czas nie określony. Wnioskodawca domagał się ustalenia, że wypowiedzenie mu umowy o pracę jest bezskuteczne. Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy uwzględniła żądanie po stwierdzeniu, że kierownik zakładu nie zawiadomił zakładowej organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia umowy o prace wnioskodawcy. W odwołaniu od tego orzeczenia zakład pracy twierdził, że wnioskodawca nie jest członkiem związku zawodowego działającego w zakładzie, a zatem kierownik nie miał obowiązku konsultacji wypowiedzenia mu umowy o pracę z organem związku zawodowego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych miał wątpliwość wyrażoną w treści przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Treść odpowiedzi należało dostosować do stanu faktycznego sprawy. Obowiązek kierownika zawiadomienia stosownego organu związku zawodowego, działającego w zakładzie, o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nie określony wynika z art. 38 § 1 k.p. Treść tego przepisu wskazuje, iż ma on zastosowanie do wszystkich pracowników, którym zakład pracy zamierza wypowiedzieć umowę o pracę zawartą na czas nie określony, bez względu na ich przynależność związkową. Wynika to wprost z określenia "pracownik", bez dodatku "członek związku zawodowego". Sąd Najwyższy w tezie I uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19.V.1978 r. V PZP 6/77, zawierającej wytyczne orzecznictwa dla okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawie wykładni przepisów kodeksu pracy normujących współdziałanie kierownika zakładu pracy z organami związków zawodowych przy rozwiązywaniu umów o pracę (M.P. Nr 26, poz. 93), wyjaśnił, że określony w art. 38 § 1 k.p. tryb współdziałania kierownika zakładu pracy ze związkami zawodowymi jest powszechny i obowiązuje w stosunku do wszystkich pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę, zawartych na czas nie określony, prócz wyjątków wynikających z przepisów prawa. Do stwierdzenia zatem, że art. 38 § 1 k.p. nie ma zastosowania do pracowników nie zrzeszonych w związkach zawodowych, konieczne byłoby istnienie stosownego przepisu prawa. Tej treści przepisu nie zawiera ustawa z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216), zwłaszcza w sytuacji, gdy w zakładzie pracy działa jedna organizacja związkowa, a taki stan prawny z mocy art. 53 ust. 4 ustawy obowiązuje do dnia 31 grudnia 1984 r. Wniosek o ograniczeniu stosowania art. 38 § 1 k.p. tylko do członka związków zawodowych nie wynika też pośrednio z całokształtu regulacji prawnej dotyczącej związków zawodowych.Według przepisów powołanej wyżej ustawy związki zawodowe reprezentują nie tylko interesy zawodowe swoich członków (art. 5), ale również interesy pracowników między innymi w zakresie polityki racjonalnego zatrudnienia oraz kształtowania praw i obowiązków wynikających ze stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1). Ten drugi przepis dotyczy reprezentowania i obrony również pracowników nie zrzeszonych w związkach zawodowych. Stwierdzenie to oparte jest na porównaniu treści art. 5 i 6 ustawy i uwzględnieniu sensu i celu art. 6. O ile w art. 5 dotyczącym reprezentowania interesów zawodowych ustawodawca posłużył się określeniem "członków", o tyle w art. 6 regulującym uprawnienia związków zawodowych w sferze stosunków pracy użył pojęcia "pracowników". Ta istotna różniąca w treści obu rozważanych przepisów nie może być traktowana jako przypadkowa, usprawiedliwiająca twierdzenie, iż oba te określenia, tj. członek związku zawodowego i pracownik, w ustawie o związkach zawodowych oznaczają to samo. Taki pogląd byłby zresztą sprzeczny z pełną treścią art. 6 oraz generalnym określeniem funkcji związków zawodowych wyrażonych w tej ustawie.Bezpośrednie stwierdzenie, iż po wejściu w życie ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych przepis art. 38 § 1 k.p. ma zastosowanie także do pracowników nie będących członkami związków zawodowych, zawarte jest w treści art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Według tego przepisu do zakresu działania zakładowych organizacji związkowych należy w szczególności zajmowanie stanowiska we wszystkich indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy. Jeżeli zatem ustawodawca, konkretyzując uprawnienia związków zawodowych w indywidualnych sprawach pracowników, odwołał się do unormowań zawartych w przepisach prawa pracy bez ograniczenia, to nie ma podstaw, by przepis art. 30 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych interpretować w ten sposób, iż dotyczy on tylko pracowników zrzeszonych w związku zawodowym, wbrew jego brzmieniu. Także w ust. 3 art. 30 ustawy o związkach zawodowych w przedmiocie zasad i trybu wykonywania uprawnień zakładowych organizacji związkowych zawarte jest odesłanie do kodeksu pracy. W art. 50 rozważanej ustawy stwierdza się natomiast, że przewidziane w przepisach prawa uprawnienia właściwych instancji związków zawodowych przechodzą na odpowiednie organy związków zawodowych, przewidziane w tej ustawie i statutach.Szczególne unormowanie zawarte jest w art. 31 ustawy o związkach zawodowych. Przepis ten dotyczy jednak sytuacji, gdy w zakładach pracy działają co najmniej dwie organizacje związkowe. Wówczas każda z nich zajmuje stanowisko w indywidualnych sprawach pracowniczych w odniesieniu do swoich członków, w stosunku zaś do pracowników nie zrzeszonych w związku zawodowym wtedy, gdy taki pracownik wskaże jedną z organizacji związkowych do obrony swoich praw i organizacja ta wyrazi na to zgodę (ust. 3). Przepisu ust. 3 art. 31 ustawy nie można interpretować w oderwaniu od treści zawartych w ust. 1 i 2 tego przepisu. Stanowi on bowiem konsekwencję rozwiązań przyjętych w art. 31 ust. 1 i 2 na wypadek utworzenia w zakładzie pracy kilku organizacji związkowych, stwarzając pracownikowi możliwość wyboru i wskazania jednej z nich do obrony swoich praw pracowniczych. Treść ust. 3, w szczególności określenie "może wskazać zakładową organizację związkową", z uwzględnieniem umieszczenia go w art. 31, uzasadnia uznanie, iż ma on zastosowanie wówczas, gdy w zakładzie pracy działają przynajmniej dwie organizacje związkowe.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił ujętej w sentencji uchwały odpowiedzi, zgodnej także ze stanowiskiem wyrażonym w sprawie przez Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL.