III PZP 9/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Brzeziński, W. Myga (współsprawozdawca), S. Perestaj, M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Rejman, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Sławińskiej, w sprawie z wniosku Ireny C. przeciwko Urzędowi Wojewódzkiemu w O. o ustalenie, że stosunek pracy trwa nadal, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 3 czerwca 1983 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 25 lutego 1983 r.:"Czy stosunek pracy nauczyciela mianowanego wygasa z upływem 3-miesięcznego okresu tymczasowego aresztowania na podstawie art. 66 § 1 k.p. w związku z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19)?"podjął i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą uchwałę:Przepis art. 66 § 1 kodeksu pracy nie ma zastosowania do nauczyciela mianowanego. Uzasadnienie faktyczneJak wynika z uzasadnienia pytania prawnego, istota wątpliwości sprowadza się do tego, czy przepis art. 66 § 1 k.p. ma zastosowanie do nauczyciela mianowanego, a to z uwagi na treść art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela (Dz. U. z 1983 r. Nr 3, poz.19), w myśl którego w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, dotyczących zarówno nauczyciela mianowanego, jak i zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, mają zastosowanie przepisy kodeksu pracy.Przepis art. 66 § 1 k.p. stanowi, że umowa o pracę wygasa z upływem 3 miesięcy nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania, chyba że zakład pracy rozwiązał wcześniej bez wypowiedzenia umowę o pracę z winy pracownika. Karta Nauczyciela natomiast w art. 26 ust. 1 wśród pięciu przypadków, w których stosunek pracy nauczyciela mianowanego wygasa z mocy prawa, nie wymienia upływu trzymiesięcznego okresu tymczasowego aresztowania.Rozważając powyższe zagadnienie, należy mieć na uwadze, że Karta Nauczyciela należy do kategorii ustaw z zakresu prawa pracy, zwanych pragmatykami. Zawiera ona odrębne uregulowania szeregu instytucji prawa pracy, odpowiadające roli i funkcji społecznej tej grupy zawodowej. Z takim usytuowaniem pozycji nauczyciela wiążą się zarówno określone gwarancje w zakresie ochrony stosunku pracy, w postaci daleko idącej stabilizacji tego stosunku, jak i środki zapewniające prawidłowe wykonywanie obowiązków nauczyciela, między innymi przez ustanowienie odpowiedzialności dyscyplinarnej.Dla uznania, iż określona sprawa nie została uregulowana, w rozumieniu art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela niewystarczający jest sam fakt braku zapisu w tej ustawie, odpowiadającego konkretnemu przepisowi kodeksu pracy, jeżeli szczególne uregulowanie pragmatyczne wskazuje, iż zastępuje ono instytucje kodeksu pracy.Karta Nauczyciela, w sposób odmienny niż kodeks pracy, reguluje całokształt problematyki dotyczącej nieobecności w pracy nauczyciela mianowanego, związanej z zastosowaniem wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania oraz odbywaniem przez niego kary pozbawienia wolności.Z mocy art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela stosunek pracy nauczyciela mianowanego wygasa z mocy prawa dopiero w razie upływu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności.W myśl zaś art. 66 § 1 k.p. umowa o pracę wygasa już z upływem trzymiesięcznej nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania. Kodeks pracy nie przewiduje wygaśnięcia umowy o pracę z powodu odbywania kary pozbawienia wolności. Zakład pracy może natomiast z tej przyczyny, na podstawie art. 53 § 1 ust. 2 k.p.c., rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli nieobecność w pracy trwa dłużej niż jeden miesiąc.Wykładnia przytoczonych przepisów więc prowadzi do wniosku, że Karta Nauczyciela ustanawia w art. 26 ust. 1 pkt 3 dalej idącą - niż w kodeksie pracy - ochronę stosunku pracy nauczyciela mianowanego w czasie jego nieobecności w pracy, związanej z postępowaniem karnym. Skutek bowiem w postaci wygaśnięcia stosunku pracy wiąże ona tylko z następstwami prawomocnego wyroku skazującego, a więc orzekającego zarówno o karze, jak i przede wszystkim o winie nauczyciela. W konsekwencji wyłączone jest stosowanie wobec nauczyciela mianowanego - z powodu nieobecności w pracy związanej z postępowaniem karnym - mniej korzystnych w tej materii przepisów kodeksu pracy, w tym art. 66 § 1.Przyjęte rozwiązanie znajduje także uzasadnienie w art. 83 ust. 2 Karty Nauczyciela, wedle którego nauczyciel zostaje z mocy prawa zawieszony w pełnieniu obowiązków w razie jego tymczasowego aresztowania lub w razie pozbawienia go wolności w związku z postępowaniem karnym. Nauczyciel mianowany może być zawieszony w pełnieniu obowiązków do 6 miesięcy, a nawet dłużej w przypadku wymienionym w art. 83 ust. 3. W czasie zawieszenia w pełnieniu obowiązków stosunek pracy trwa, co potwierdza pogląd o wyłączeniu stosowania wobec nauczyciela mianowanego art. 66 § 1 k.p., przewidującego wygaśnięcie tego stosunku już po upływie trzech miesięcy. Odmienne stanowisko bowiem czyniłoby bezprzedmiotowymi te postanowienia art. 83 ust. 3 Karty Nauczyciela, które ustanawiają dłuższy niż trzy miesiące okres zawieszenia w pełnieniu obowiązków nauczyciela mianowanego w razie trwania jego tymczasowego aresztowania.Gdyby zamiarem ustawodawcy było spowodowanie ustania stosunku pracy nauczyciela mianowanego w okresie jego zawieszenia w pełnieniu obowiązków z powodu tymczasowego aresztowania, to dałby temu wyraz w innym uregulowaniu - w art. 26 ust. 1 pkt 3 - instytucji wygaśnięcia stosunku pracy jako skutku nieobecności w pracy, związanej z postępowaniem karnym.Karta Nauczyciela więc zawiera szczególne uregulowanie stosunku pracy nauczyciela mianowanego w okresie jego tymczasowego aresztowania w postaci zawieszenia go w pełnieniu obowiązków, i to w okresie dłuższym niż ustanowiony w art. 66 § 1 k.p. Reguluje też odmiennie kwestie jego wynagrodzenia za ten okres (art. 84 ust. 1, 2 i 5).Ponadto należy zauważyć, iż w myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 1982 r. w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego (Dz. U. Nr 26, poz. 193) równocześnie z postępowaniem karnym może toczyć się postępowanie dyscyplinarne. Przy zachowaniu terminów przewidzianych w tym rozporządzeniu postępowanie dyscyplinarne może doprowadzić - przed zakończeniem postępowania karnego - do wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela mianowanego w razie skazania go na karę dyscyplinarną zwolnienia z pracy lub wydalenia z zawodu nauczycielskiego (art. 26 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela).