IV CR 66/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Łysakowski. Sędziowie SN: R. Czarnecki, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 1983 r. sprawy z powództwa Zbigniewa P. przeciwko Skarbowi Państwa - Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej i Izba Wytrzeźwień w R., Leszkowi M. i Kazimierzowi J. o zapłatę na skutek rewizji powoda i pozwanego Skarbu Państwa - Izba Wytrzeźwień od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 22 grudnia 1982 r.obie rewizje oddalił i zniósł wzajemnie między skarżącymi stronami koszty procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 16.X.1981 r. w sprawie karnej Sądu Rejonowego w Radomiu pozwany Leszek M. został uznany za winnego popełnienia przestępstwa polegającego na tym, że jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej naruszył zasady o dopuszczalności użycia środków przymusu bezpośredniego w ten sposób, że podczas interwencji służbowej dnia 12.IX.1980 r. uderzył pięścią w brzuch Zbigniewa P., nieumyślnie powodując u niego zagrażające życiu obrażenia w postaci pęknięcia śledziony z następowym krwotokiem do jamy brzusznej i w konsekwencji konieczność operacyjnego usunięcia śledziony.Tym samym wyrokiem pozwany Kazimierz J. uznany został za winnego popełnienia przestępstwa polegającego na tym, że dnia 13.XI.1980 r. jako dyżurny felczer Izby Wytrzeźwień w Radomiu, działając nieumyślnie, mając obowiązek troszczenia się o powierzonych mu pacjentów, nie udzielił właściwej pomocy Zbigniewowi P.Powyższe orzeczenie zostało zmienione przez Sąd Wojewódzki jako rewizyjny (wyrok z dnia 6.III.1982 r.) w ten sposób, że oskarżonego Leszka M. uznano za winnego umyślnego naruszenia - podczas wykonywania obowiązków służbowych - nietykalności cielesnej (przez uderzenie pięścią w brzuch) Zbigniewa P., powodując u niego nieumyślnie ciężkie uszkodzenie ciała w postaci pęknięcia śledziony i wątroby z następowym krwotokiem do jamy brzusznej i w konsekwencji operacyjnego usunięcia śledziony.Oskarżonemu wymierzono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i karę grzywny.W stosunku do oskarżonego Kazimierza J. wyrok Sądu I instancji został uchylony, a postępowanie na zasadzie art. 1 ust. 2 i art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 22 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 158) umorzono z obciążeniem Skarbu Państwa kosztami tego postępowania.Powołując się na powyższe ustalenia, zawarte w przytoczonym wyroku, powód Zbigniew P. wnosił o solidarne zasądzenie tytułem zadośćuczynienia od pozwanych Kazimierza J. i Prezydenta Miasta R. kwoty 70.000 zł z odsetkami oraz od Leszka M. i Komendanta Wojewódzkiego Milicji Obywatelskiej w R. 90.000 zł z odsetkami. Spośród pozwanych zasady powództwa nie kwestionował Skarb Państwa - Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w R., pozostali wnosili o jego oddalenie, a Urząd Miejski w R. podniósł, że Izba Wytrzeźwień jest samodzielną jednostką organizacyjną.W złożonej odpowiedzi na pozew Skarb Państwa - Izba Wytrzeźwień w R. zarzucił, że uszkodzenia ciała, jakich doznał powód, pozostają bez związku z jego pobytem w Izbie Wytrzeźwień.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uwzględnił żądanie pozwu do wysokości 80.000 zł, zasądzając je solidarnie od Skarbu Państwa (Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej i Izba Wytrzeźwień w R.) oraz Leszka M. wraz z kosztami postępowania. W pozostałej części, a w całości do współpozwanego Kazimierza J., powództwo zostało oddalone.W uzasadnieniu tego wyroku Sąd orzekający stwierdził, że wina funkcjonariusza Leszka M. i podstawa jego odpowiedzialności oraz odpowiedzialności Skarbu Państwa (Komenda Wojewódzka MO w R.) nie może być - w świetle przytoczonych ustaleń i treści art. 11 k.p.c., art. 315 i art. 417 k.c. - kwestionowana.Pomimo umorzenia postępowania karnego w stosunku do pozwanego Kazimierza J. przypisanie mu winy uzasadnione jest treścią opinii złożonej przez Zakład Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w Krakowie. Przyjęcie i przetrzymywanie powoda w Izbie Wytrzeźwień z ciężkimi obrażeniami ciała wpłynęło niewątpliwie na spotęgowanie i przedłużenie jego cierpień. Doznany rodzaj obrażeń zagrażający w pierwszym okresie bezpośrednio życiu powoda uzasadnia w ocenie Sądu orzekającego ustalenie wysokości zadośćuczynienia na kwotę 80.000 zł.Rewizję założyli powód oraz Skarb Państwa (Izba Wytrzeźwień). Rewizja Skarbu Państwa z powołaniem się na podstawę określoną w art. 368 pkt 4 k.p.c. zwalcza ustalenia zawarte w zaskarżonym wyroku odnośnie do winy swego pracownika K.J., dowodząc, że nie miał on warunków ani możliwości postawienia właściwej diagnozy. Ponadto w rewizji zarzucono, że zaskarżone orzeczenie nie zawiera określenia przyczynienia się poszczególnych pozwanych do powstania szkody, co uniemożliwia wypłatę zasądzonego odszkodowania przez odrębne zakłady budżetowe, którymi są Komenda Wojewódzka MO i skarżąca Izba.Powód w złożonej rewizji zakwestionował wysokosć zasądzonego zadośćuczynienia, wnosząc o jego podwyższenie do kwoty 100.000 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jeśli zamierzeniem skarżącego Skarbu Państwa (Izba Wytrzeźwień) jest wykazanie niemożności postawienia właściwej diagnozy przez pozwanego K.J., to w okolicznościach tej sprawy nie jest to argumentacja uzasadniająca podzielenie stanowiska rewidującego o jego nieodpowiedzialności. Przede wszystkim należy podkreślić, że praca lekarza (felczera) w Izbie Wytrzeźwień z istoty swej specyfiki zakłada konieczność niesienia pomocy pacjentom pod wpływem alkoholu.I właśnie te warunki i właściwości osób tam przebywających nakładają na badającego obowiązek ich uwzględnienia w toku dokonywanych czynności. Powód został przyjęty z poważnymi obrażeniami narządów jamy brzusznej, a manifestując swoje objawy bólu, wzywał pomocy. Był dwukrotnie w ciągu nocy badany i w toku drugiego badania gwałtownie zareagował na nacisk brzucha, co jednoznacznie wskazywało na objawy tzw. ostrego brzucha. Zachowanie się poszkodowanego zostało jednak potraktowane jako objaw symulacji.Jest chyba niewątpliwe założenie, że personel medyczny musi posiadać umiejętności rozpoznawania objawów zagrażających życiu człowieka. Skoro fachowy personel Izby nie wykazał się taką wiedzą, gdyż po około 6 godzinach trwania krwotoku do jamy brzusznej dokonane drugie kolejne badanie wypadło negatywnie, zasadnie biegli z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w Krakowie stwierdzili, że pozwany K.J. - zgodnie z wiedzą obowiązującą felczera - mógł i powinien był rozpoznać stan patologiczny w zakresie narządów jamy brzusznej u pokrzywdzonego Zbigniewa P., gdyby tylko zbadał pacjenta dostatecznie dokładnie i wnikliwie.Odmienne stanowisko skarżącego - z powodu braku jakichkolwiek podstaw - nie zasługuje na uwzględnienie.Nie podzielił Sąd Najwyższy także wniosku skarżącego o potrzebie określenia w wyroku przyczynienia się poszczególnych "pozwanych" do powstania szkody.Materialnoprawna konstrukcja zakładająca jednolitość Skarbu Państwa, jako osoby prawnej, wywiera w sferze przepisów proceduralnych ten skutek, że niezależnie od wielości wskazanych w pozwie i orzeczeniu sądowym państwowych jednostek organizacyjnych lub ich organów, z których działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, stroną pozwaną jest zawsze Skarb Państwa, a nie wskazane jednostki. Wymóg określenia w procesie właściwej państwowej jednostki organizacyjnej wynika z konieczności określenia właściwości miejscowej sądu (art. 29 k.p.c.), zapewnienia należytej reprezentacji Skarbu Państwa (art. 67 § 2 k.p.c.) i skonkretyzowania tej jednostki w orzeczeniu dla celów egzekucji sądowej (art. 1060 k.p.c.). W sytuacji, gdy zasądzona od Skarbu Państwa należność wiąże się z działalnością kilku państwowych jednostek organizacyjnych reprezentujących w procesie pozwany Skarb Państwa, ustalenie zakresu odpowiedzialności każdej z tych stationes fisci nie należy do kompetencji sądu. Spory te rozstrzygają organy Państwowego Arbitrażu Gospodarczego.W konsekwencji rewizja pozwanego Skarbu Państwa podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).Przechodząc do oceny rewizji powoda, należy stwierdzić, że ustalenie wysokości należnego powodowi zadośćuczynienia dokonane zostało z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy.Sąd orzekający uwzględnił - czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odpowiadającego wymogom art. 328 § 2 k.p.c. - rozmiar doznanej szkody niemajątkowej, w szczególności intensywność i długotrwałość cierpień fizycznych i psychicznych oraz następstwa doznanego urazu. Skarżący nie przytoczył argumentacji uzasadniającej - w myśl ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego - ingerencję w zapadłe rozstrzygnięcie w kierunku podwyższenia zasądzonej kwoty (por. orzecz. SN z dnia 9.VII.1970 r. III PRN 39/70, OSNCP 1971, z. 3, poz. 53). Należy zauważyć, że zasądzona z tego tytułu kwota oscyluje w górnych granicach przyznawanego w orzecznictwie zadośćuczynienia.Z powyższych przyczyn rewizja powoda także podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). O kosztach procesu za instancję rewizyjną orzeczono na podstawie art. 108 § 1 w związku z art. 100 zdanie 1 k.p.c.