Rw 226/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak. Sędziowie: płk E. Zawiłowski, ppłk T. Kacperski (sprawozdawca). Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk R. Kempara.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 1983 r. na rozprawie sprawy Mieczysława D., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 239 § 2 k.k. w zw. z art. 58 k.k. - z zastosowaniem art. 36 § 2 i 3 k.k. - na karę 1 roku pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny, z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora na niekorzyść i obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 10 lutego 1983 r.,w związku z rewizjami obrońcy i prokuratora, zaskarżony wyrok zmienił przez:1) warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 2 lata - na podstawie art. 73 § 1 i 2 i art. 74 § 1 k.k.,2) zaliczenie na podstawie art. 83 § 3 k.k. na poczet kary grzywny 50 dni tymczasowego aresztowania, przyjmując, że jeden dzień aresztu równoważny jest 400 zł grzywny, i uznanie tym samym kary grzywny za wykonaną,3) orzeczenie w stosunku do oskarżonego na podstawie art. 49 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) i art. 44 § 1 k.k. kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat (...)- i z tymi zmianami utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został przez prokuratora i obrońcę. W rewizji obrońca podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia (art. 387 pkt 3 k.p.k.), czego konsekwencją było skazanie oskarżonego przez sąd pierwszej instancji, mimo braku dostatecznych ku temu dowodów. Stąd też wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu.Natomiast prokurator zarzucił wymierzenie oskarżonemu rażąco łagodnej kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.) i na tej podstawie wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie oskarżonemu kary 3 lat pozbawienia wolności.Po wysłuchaniu obrońcy, popierającego swoją rewizję i wnoszącego ponadto o ewentualne warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności oraz nieuwzględnienie rewizji prokuratora, jak też przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który popierając rewizję prokuratora zmodyfikował zarazem zawarty w niej wniosek, domagając się wymierzenia oskarżonemu kary 2 lat pozbawienia wolności i kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat z jednoczesnym nieuwzględnieniem rewizji obrońcy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Poczynione przez sąd pierwszej instancji podczas powtórnego rozpoznawania sprawy ustalenia faktyczne oraz wynikające z dokonanej w zaskarżonym wyroku ich oceny wnioski stanowiły dostateczne i w pełni wiarygodne podstawy do uznania oskarżonego za winnego zarzuconego mu czynu.Przede wszystkim sąd ten w pełni słusznie nie dał wiary wyjaśnieniom oskarżonego. Są one bowiem nie w pełni konsekwentne, odosobnione i pozostają w zasadniczej sprzeczności z innymi, wiarygodnymi dowodami, a ich treść świadczy jednoznacznie o tym, że zostały podyktowane chęcią uniknięcia przez oskarżonego odpowiedzialności karnej.Świadkowie Tadeusz J. i Leszek Ł. bowiem w sposób stanowczy, jednolity i niezmienny potwierdzili - podczas wielokrotnych przesłuchań i konfrontacji - fakt zażądania od nich przez oskarżonego pieniędzy, w zamian za odstąpienie przezeń od sporządzania raportów, dotyczących stwierdzonych nieprawidłowości.Niezależnie od tego i faktu, że zeznania, co do niektórych okoliczności, korespondują z innymi dowodami, sąd pierwszej instancji szczegółowo przeanalizował je w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wykazując w obszernych wywodach, dlaczego daje im wiarę. Przytoczona na ten temat argumentacja sądu pierwszej instancji jest logiczna i przekonująca, a jednocześnie dowodzi, że odmienne wyjaśnienia oskarżonego w tej części są wykrętne i nieprawdziwe (...).Dlatego też wniosek rewizji o uniewinnienie oskarżonego nie może być - na tle tych ustaleń i ocen dowodowych - uwzględniony.Na marginesie wywodów rewizji nie można zgodzić się również z poglądem, jakoby poczynienie przez rozpoznający ponownie niniejszą sprawę sąd pierwszej instancji częściowo odmiennych - niż poprzednio - ustaleń faktycznych nastąpiło z obrazą zakazu reformationis in peius.Artykuł 408 k.p.k. bowiem zakazuje sądowi pierwszej instancji, orzekającemu ponownie w sprawie w granicach, jakich nastąpiło przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 391 § 1 k.p.k.), orzekanie tylko surowszej kary (sensu largo), niż była orzeczona w uchylonym wyroku, jeżeli wyrok ten nie był również w tej części (art. 397 k.p.k.) zaskarżony na niekorzyść oskarżonego. Poza tym ograniczeniem sąd pierwszej instancji może orzekać na zasadach ogólnych, określających orzekanie przez sąd pierwszej instancji. A zatem w postępowaniu ponownym wolno dokonywać ustaleń faktycznych na niekorzyść oskarżonego, mimo że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nastąpiło w wyniku środka odwoławczego wniesionego na korzyść oskarżonego. Na wyprowadzenie takiego wniosku pozwala wykładnia art. 408 k.p.k., z którego wynika, że zakaz reformationis in peius w postępowaniu ponownym ograniczony został wyłącznie do kary. Inaczej mówiąc - oznacza to, że w pozostałym zakresie zakaz ten w postępowaniu ponownym nie stoi na przeszkodzie orzekaniu na niekorzyść oskarżonego, byleby rozstrzygnięcia zapadające w tym zakresie nie pogorszyły sytuacji oskarżonego w zakresie kary.II. Analiza całokształtu okoliczności mających wpływ na wymiar kary i właściwa ocena ich rangi oraz wymowy społecznej upoważnia do wniosku, że rewizja prokuratora - nawet w zmodyfikowanej formie - nie zasługuje na uwzględnienie, a argumentacja przytoczona na jej poparcie ma charakter jednostronny i stanowi poniekąd selektywne powtórzenie tej, która zawarta jest w zaskarżonym wyroku i dotyczy okoliczności świadczących o znacznym stopniu społecznego niebezpieczeństwa czynu oskarżonego.A przecież w sprawie niniejszej występują liczne i nader ważkie okoliczności łagodzące, których nie można przemilczać i tracić z pola widzenia w ramach rozważań nad wymiarem kary oskarżonemu. Oskarżony bowiem jest człowiekiem poważnym, który swoim dotychczasowym nienagannym życiem i długoletnią, pełną poświęcenia i rzetelną pracą oraz zaangażowaną postawą społeczną w miejscu pracy i zamieszkania dowiódł, że zasługuje na wyrozumiałość i okazanie mu zaufania przez stworzenie prawnej szansy zrehabilitowania się za popełniony czyn przestępny. Taki też pogląd wyrażony został w poręczeniu, co w połączeniu z nie najlepszym stanem zdrowia oskarżonego uzasadnia w sumie warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej mu przez sąd pierwszej instancji kary pozbawienia wolności. Oskarżony przebywał niemal 9 miesięcy w areszcie tymczasowym, a więc dostatecznie długo, by odczuć dolegliwości związane z pozbawieniem wolności i przemyśleć dogłębnie nieopłacalność postępowania sprzecznego z normami prawa, co wzmacnia dodatkowo gwarancję, że w przyszłości nie wejdzie z nimi już nigdy w kolizję. Jak zatem z tego wynika, zmiana orzeczenia sądu pierwszej instancji o karze powinna nastąpić w kierunku wskazanym przez obrońcę we wniosku zgłoszonym na rozprawie rewizyjnej.III. Natomiast - w związku z rewizją prokuratora - należało w stosunku do oskarżonego orzec karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na podstawie art. 49 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym, gdyż - jak wynika z poczynionych ustaleń dowodowych - działał on z niskiej pobudki, a mianowicie z chęci zysku (...).