III PZP 10/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Sławomira B. przeciwko Uniwersytetowi Śląskiemu w K. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 20 stycznia 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"I. Czy przy rozwiązaniu stosunku pracy w trybie art. 169 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113) z adiunktem mianowanym na czas nieokreślony obowiązuje termin wypowiedzenia z art. 171 ust. 1 tej ustawy?W przypadku odpowiedzi negatywnej:II. Czy rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem naukowo-dydaktycznym w trybie art. 169 ust. 1 pkt 7 wymienionej ustawy ma charakter dyscyplinarny w rozumieniu kodeksu pracy, a zatem czy mają zastosowanie przepisy kodeksu obowiązujące przy tym trybie rozwiązywania stosunku pracy?"powziął następującą uchwałę:Do stwierdzenia rozwiązania stosunku pracy z adiunktem mianowanym na czas nieokreślony na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113) nie stosuje się terminu określonego w art. 171 ust. 1 wymienionej ustawy oraz przepisów kodeksu pracy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca domagał się we wniosku złożonym w Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy przywrócenia do pracy w Uniwersytecie Śląskim na stanowisko adiunkta w Instytucie Fizyki, będącym jednostką organizacyjną Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii wym. Uniwersytetu, wywodząc, iż stosunek pracy został z nim bezpodstawnie rozwiązany na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 7 i ust. 2 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113) w następstwie negatywnej oceny w ramach przeglądu kadrowego. Wnioskodawca, kwestionując tę ocenę, podniósł także, że w jego działalności naukowo-dydaktycznej nie było rażącej sprzeczności z podstawowymi obowiązkami pracownika szkoły wyższej.Pozwany Uniwersytet wniósł o oddalenie wniosku.Terenowa Komisja Odwoławcza orzeczeniem z dnia 2.XI.1982 r. przywróciła wnioskodawcę do pracy na stanowisko adiunkta naukowego w Instytucie Fizyki Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Śląskiego, podnosząc w uzasadnieniu, że zarzut negatywnej oceny działalności naukowej i dydaktycznej wnioskodawcy jest nieuzasadniony. Wprawdzie wnioskodawca w ciągu 12 lat pracy na stanowisku adiunkta nie przedstawił i nie obronił rozprawy habilitacyjnej, to jednak opublikował on wiele prac, niektóre w czasopismach o zasięgu międzynarodowym, a ponadto wygłaszał referaty na konferencjach międzynarodowych oraz brał udział w pracach zagranicznych ośrodków naukowych. Był także nagradzany za osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych oraz brał udział w realizacji programu rządowego.Wzięcie udziału w manifestacji w dniu 13 maja 1982 r. nie podlega ocenie według przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym z dnia 4 maja 1972 r., skoro weszła ona w życie z dniem 1 września 1982 r., a poza tym udział wnioskodawcy jest sporny, nie zostały też zachowane terminy przewidziane w art. 52 § 2 kodeksu pracy, ograniczające możliwość rozwiązania stosunku pracy z winy pracownika.Na skutek odwołania pozwanego Uniwersytetu, domagającego się zmiany orzeczenia i oddalenia wniosku, sprawę rozpoznawał Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne - przytoczone w sentencji - nasuwające poważne wątpliwości prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, podejmując uchwałę o treści jak w sentencji, zważył, co następuje:W ustawie z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym, która weszła w życie z dniem 1 września 1982 r. (art. 233), zostały także unormowane tryb i zasady rozwiązywania stosunków pracy z pracownikami naukowo-dydaktycznymi, dydaktycznymi i naukowymi szkół wyższych.Tryb i zasady przenoszenia pracownika naukowo-dydaktycznego na jego wniosek lub za jego zgodą do innej szkoły w tej samej lub innej miejscowości zostały określone szczegółowo w art. 167 omawianej ustawy, natomiast sposób postępowania z takim pracownikiem w przypadku zniesienia lub przekształcenia szkoły normuje art. 168 tej ustawy.W art. 169 ust. 1 ustawy kompleksowo została unormowana problematyka rozwiązania stosunku pracy z pracownikami naukowo-dydaktycznymi szkół wyższych, o czym świadczy określenie w poszczególnych punktach trybu i zasad rozwiązania tego stosunku. Pewna ogólnikowość pkt 7 ust. 1 tego przepisu jest następstwem wskazanej przyczyny skutkującej rozwiązanie stosunku pracy. Jeżeli okaże się, że działalność naukowa lub dydaktyczna pracownika pozostaje w rażącej sprzeczności z podstawowymi obowiązkami pracownika szkoły, to organ uprawniony zobowiązany jest do niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy w celu pozbawienia pracownika możliwości dalszego prowadzenia działalności. Podkreślić przy tym wypada, że podstawowe obowiązki pracownika naukowo-dydaktycznego podlegają ocenie nie tylko stosownie do treści art. 144 wspomnianej ustawy, ale także z uwzględnieniem treści art. 2 tej ustawy nakazującego kształcenie studentów zgodnie z ideałami humanizmu i sprawiedliwości społecznej na świadomych obowiązków i praw obywateli socjalistycznego państwa, oraz że szkoły wyższe w swej działalności kierują się dobrem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jeżeli działalność pracownika naukowo-dydaktycznego rażąco narusza te podstawowe obowiązki, organ uprawniony obowiązany jest podjąć konieczne kroki zmierzające do usunięcia stanu spowodowanego działaniem pracownika szkoły. Działanie to, jako pozostające w rażącej sprzeczności z podstawowymi obowiązkami pracownika szkoły, stanowi poważniejsze zagrożenie interesu społecznego niż rażące naruszenie obowiązków skutkujące w myśl art. 195 ustawy odpowiedzialność dyscyplinarną. Dlatego też ustawodawca nie uznał za celowe wiązania organów uprawnionych do stwierdzenia rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem naukowo-dydaktycznym terminami, których upływ uniemożliwiałby skuteczne dokonanie tej czynności.Inaczej, podobnie jak w pierwszych sześciu punktach ust. 1, art. 169 ustawy także w pkt 7 zamieściłby określony termin, w którym może nastąpić rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem naukowo-dydaktycznym szkoły.Kompleksowe unormowanie w art. 169 ust. 1 ustawy sytuacji, w jakich może nastąpić rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem naukowo-dydaktycznym, prowadzi do wniosku, że nie może tu mieć zastosowania uzupełniająco w szczególności art. 52 tego kodeksu.Należy zauważyć, że zgodnie z art. 5 kodeksu pracy przepisy tego kodeksu dotyczą stosunków pracy określonej kategorii pracowników regulowanych przez przepisy szczególne tylko w zakresie nie uregulowanym tymi przepisami. Wbrew odmiennemu poglądowi Okręgowego Sądu problem rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem naukowo-dydaktycznym szkół wyższych z powodu działalności naukowej lub dydaktycznej, pozostającej w rażącej sprzeczności z podstawowymi obowiązkami, został unormowany w wymienionym art. 169 ust. 1 pkt 7 ustawy.Ustawa o szkolnictwie wyższym nie odsyła do odpowiedniego stosowania - w kwestiach nie unormowanych - przepisów materialnoprawnych kodeksu pracy.Rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem naukowo-dydaktycznym określone w art. 169 ust. 1 pkt 7 wspomnianej ustawy, jakkolwiek zbliżone w pewnym sensie do rozwiązania umowy o pracę unormowanego w art. 52 kodeksu pracy, stanowi jednak unormowanie samodzielne, oparte na innych przesłankach i wymieniające inne przyczyny, odpowiednie dla tej grupy pracowników.Wymienione okoliczności więc wykluczają stosowanie przepisów kodeksu pracy do zasad rozwiązywania stosunku pracy z pracownikami naukowo-dydaktycznymi na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 7 ustawy.Należy podkreślić, że rozwiązanie powyższe dotyczące pracowników naukowo-dydaktycznych ma odpowiednie zastosowanie z mocy art. 179 i 181 § 2 omawianej ustawy - do pracowników dydaktycznych i pracowników naukowych szkół wyższych.Do rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 7 ustawy nie może mieć zastosowania 12-miesięczny termin wypowiedzenia przewidziany w art. 171 ust. 1 ustawy w stosunku do adiunkta mianowanego. Rozwiązanie bowiem stosunku pracy z takim adiunktem następuje z powodu braku dostatecznych postępów w rozwoju naukowym bądź braku zadowalających wyników w pracy dydaktycznej (zdanie drugie ust. 1 art. 171), a więc z przyczyn innych niż wymienione w art. 169 ust. 1 pkt 7 ustawy.Termin ten nie może zatem być stosowany do sytuacji, w której na skutek rażącej działalności pracownika, zachodzi konieczność niezwłocznego pozbawienia go możliwości tej działalności.Rozwiązanie zresztą stosunku pracy na podstawie art. 171 ust. 1 ustawy ma miejsce za wypowiedzeniem, tymczasem rozwiązanie stosunku pracy na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 7 może nastąpić natychmiast, bądź w stosownym krótkim terminie, określonym przez organ uprawniony.Słuszny natomiast jest pogląd Okręgowego Sądu, że także do zdarzeń sprzed 1 września 1982 r. stosuje się przepisy ustawy, jeżeli stosunek pracy powstały przed dniem wejścia w życie ustawy istniał po tym dniu (art. 224 ust. 1).