III PZP 5/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Sokołowski, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Mieczysława P. przeciwko Urzędowi Miejskiemu - Wydział Oświaty i Wychowania w Z. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 10 grudnia 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy połączenie szkół licealnych w Zbiorczy Zakład Szkolny dokonane według zasad przewidzianych zarządzeniem Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 6 września 1974 r. w sprawie organizacji zbiorczego zakładu szkolnego (Dz. Urz. M.O. i W. Nr 9, poz. 73) stanowi choćby częściową likwidację szkoły w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19)?"powziął następującą uchwałę:Połączenie szkół, bez ograniczenia zakresu ich działalności, w zbiorczy zakład szkolny dokonane na podstawie zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 6 września 1974 r. (Dz. Urz. M.O. i W. Nr 9, poz. 73) nie stanowi całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19). Uzasadnienie faktycznePytanie prawne zostało przedstawione na podstawie następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca był zatrudniony w charakterze nauczyciela mianowanego w Liceum Ogólnokształcącym w Z., które weszło w skład Zespołu Szkół Licealnych w Z. Utworzenie Zespołu Szkół umożliwiło prawidłowe wykorzystanie wszystkich nauczycieli przedmiotów ogólnokształcących w zakresie ich specjalności, ale równocześnie ujawniło nadmierne - w stosunku do potrzeb - zatrudnienie nauczycieli z zakresu matematyki, której to specjalności nauczycielem jest wnioskodawca. W związku z tym strona pozwana zaproponowała wnioskodawcy przeniesienie do szkoły podstawowej w charakterze nauczyciela matematyki. Wnioskodawca nie przyjął tej propozycji, jak i nie wyraził zgody na przeniesienie w stan nieczynny, w następstwie czego strona pozwana rozwiązała z wnioskodawcą stosunek pracy.W uwzględnieniu roszczenia wnioskodawcy Terenowa Komisja Odwoławcza uznała wypowiedzenie za bezskuteczne. Zdaniem tej Komisji, utworzenie Zespołu Szkół, w skład którego weszło Liceum zatrudniające wnioskodawcę, nie jest równoznaczne z chociażby częściową likwidacją Liceum, w którym był zatrudniony wnioskodawca, a która to okoliczność mogłaby uzasadniać wypowiedzenie stosunku pracy. Wypowiedzenie narusza więc przepis art. 20 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19).Rozpoznając odwołanie strony pozwanej, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął poważne wątpliwości prawne sprecyzowane w pytaniu.Powołując się na zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 6 września 1974 r. w sprawie organizacji zbiorczego zakładu szkolnego (Dz. Urz. M.O. i W. Nr 9, poz. 73) - zdaniem Okręgowego Sądu Pracy - utworzenie zespołu szkół na bazie kilku szkół jest zmianą organizacyjną, a nie likwidacją - nawet częściową - szkoły. Likwidacja charakteryzuje się faktycznym zniesieniem działalności zakładu pracy, co nie występuje w przypadku przejęcia jednej jednostki organizacyjnej przez drugą.Mając na uwadze system oświaty w Polsce, Okręgowy Sąd Pracy dochodzi do wniosku, że likwidacja szkoły jest niemożliwa, bo zawsze musi dojść do przejęcia obowiązku kształcenia uczniów znoszonej szkoły przez inną jednostkę organizacyjną. Wprowadzenie w tych warunkach do art. 20 Karty Nauczyciela pojęcia całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły uzasadniać może przyjęcie, że przez pojęcie likwidacji rozumie się jednak zaprzestanie w całości lub części odrębnego funkcjonowania jednostki organizacyjnej, mimo równoległego przejęcia jej zadań przez inną jednostkę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezsporne w stanie faktycznym sprawy jest, że decyzją z dnia 27.V.1982 r. połączono z dniem 1.IX.1972 r. kilka szkół, w tym Liceum zatrudniające wnioskodawcę, w zbiorczy zakład o nazwie Zespół Szkół w Z. Połączenia dokonano na warunkach zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 6 września 1974 r. w sprawie organizacji zbiorczego zakładu szkolnego (Dz. Urz. M.O. i W. Nr 9, poz. 73). Połączenie szkół w zakład zbiorczy następuje w celu usprawnienia administracji szkół, obniżenie kosztów ich prowadzenia, racjonalnego wykorzystania pomieszczeń i wyposażeń, a ponadto w celu doskonalenia obsady kadrowej, organizacji pracy oraz integrowania działalności dydaktyczno-wychowawczej (preambuła do powołanego wyżej zarządzenia). Szkoły połączone w zakład zbiorczy powinny mieć wspólne kierownictwo i administrację (§ 1 ust. 1 cyt. zarządzenia), gospodarkę i rachunkowość (§ 5 ust. 1), ale szkoły łączone w zbiorczy zakład szkolny zachowują posiadany i nabywany majątek, z tym zastrzeżeniem, że zarządzanie tym majątkiem przejmuje zbiorczy zakład szkolny (§ 5 ust. 4).Z zacytowanych przepisów zarządzenia, jak i dołączonego do akt statutu wynika, że utworzenie zakładu zbiorczego jest jedynie połączeniem kilku placówek szkolnych pod jednym kierownictwem, w wyniku czego następuje integracja tych placówek dla osiągnięcia celu nakreślonego w preambule powołanego wyżej zarządzenia. Połączenie placówek szkolnych na warunkach tego zarządzenia nie zmierza do całkowitego lub częściowego zlikwidowania łączonych placówek.Likwidacja szkoły ma miejsce wówczas, gdy następuje całkowite zlikwidowanie jej działalności na podstawie decyzji odpowiedniego organu. Fakt, że obowiązkiem odpowiedniego organu administracji szkolnej będzie zapewnienie uczniom likwidowanej szkoły miejsca nauki w innej szkole, nie może prowadzić do uznania, że szkoła ta nie została zlikwidowana, jak uznał to Okręgowy Sąd Pracy. Likwidacja bowiem dotyczy zniesienia działalności szkoły jako całości, w następstwie czego dochodzi do zwolnienia z tej przyczyny wszystkich pracowników szkoły.O częściowej likwidacji można mówić natomiast wtedy, gdy likwidacji ulega pewien dział lub kierunek nauczania w danej szkole, co pociąga za sobą konieczność zwolnienia pewnej grupy zbędnych już w tej szkole nauczycieli.W omawianej sprawie przy połączeniu kilku szkół na podstawie zarządzenia z dnia 6 września 1974 r. nie ulega likwidacji żadna ze szkół, która weszła w skład zbiorczego zakładu szkolnego, ani nie nastąpiła częściowa likwidacja działów czy kierunków nauczania. Jedynie na skutek powstania warunków do racjonalnego wykorzystania kadr nauczycielskich, będących następstwem połączenia szkół, powstała nadwyżka nauczycieli w stosunku do potrzeb wynikających z programu nauczania.Z przepisu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) wynika, że nauczyciel mianowany może być zwolniony bez wypowiedzenia (z wypłatą 6-miesięcznej odprawy), jeżeli z powodu zmian organizacyjnych powodujących całkowitą lub częściową likwidację szkoły dalsze zatrudnienie nauczyciela jest niemożliwe, a odmówił on przejścia do innej szkoły lub w stan nieczynny. Bezwzględną więc przesłanką umożliwiającą rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym jest co najmniej częściowa likwidacja szkoły, w następstwie czego jest niemożliwe dalsze jego zatrudnianie.Przez częściową likwidację, o której mowa w art. 20 ust. 1, należy rozumieć - jak stwierdzono wyżej - zmniejszenie lub ograniczenie działalności szkoły. Taką likwidacją nie jest połączenie szkół, gdyż zamiarem nie była co najmniej częściowa likwidacja szkół, lecz jedynie łączne ich prowadzenie w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych, dydaktycznych itp., chociażby powodowało to zmniejszenie liczby konkretnych stanowisk pracy (np. dyrektorów, księgowych).Nie można wykluczyć i takich sytuacji, kiedy jedną decyzją administracyjną (lub dwoma zbiegającymi się w czasie) nastąpi połączenie szkół na warunkach zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 6 września 1974 r. i równocześnie częściowa likwidacja szkoły podlegającej połączeniu. Wówczas przepis art. 20 ust. 1 Karty będzie miał zastosowanie. Sytuacja jednak taka w omawianej sprawie nie występuje.Z powyższych względów należało udzielić odpowiedzi na pytanie prawne jak w uchwale.Równocześnie Sąd Najwyższy zauważa, że przepis art. 20 ust. 1 Karty nie podważa celu prawidłowego wykorzystania kadr nauczycielskich, jaki legł u podstaw połączenia szkół. Jeżeli - jak wynika z twierdzeń strony pozwanej - ma ona braki kadrowe w innych placówkach szkolnych i zachodzi potrzeba obsadzenia stanowisk w tych szkołach, to może, na warunkach art. 19 Karty, bez zgody wnioskodawcy skierować go czasowo do innej szkoły.