I CR 24/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN K. Olejniczak.Sędziowie SN: A. Wielgus (spr.), T. Miłkowski.Protokolant: C. Gumienna.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 6 października 1982 r. oddalił powództwo, którym strona powodowa żądała nakazania pozwanej przeniesienia własności nadbudówki wzniesionej przez nią na III kondygnacji budynku, położonego w W. przy ul. Ś. za zapłatą ceny odpowiadającej odszkodowaniu w wypadku wywłaszczenia.Sąd ustalił, że Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości położonej przy ul. Ś. stanowiącej działkę o pow. 266 m2. Na działce tej rozniesiony jest budynek wielomieszkaniowy, w którym pozwana nabyła od Skarbu Państwa na własność lokal mieszkalny położony na III p., oznaczony nr 8, stanowiący 0,11 części tego budynku.W 1976 r. pozwana wystąpiła do Urzędu w W. z wnioskiem o zezwolenie jej na odbudowę na własny koszt fragmentu III piętra budynku przy ul. Ś. i zezwolenie takie otrzymała. Roboty budowlane doprowadziła do stanu surowego, wznosząc pomieszczenia bezpośrednio przylegające do własnego jej mieszkania. Decyzją Urzędu z dnia 7 września 1973 r. roboty te zostały wstrzymane, a decyzja zezwalająca wykonanie nadbudowy uchylona.Okoliczności, faktyczne sprawy nie kwalifikują sporu do rozstrzygnięcia go w oparciu o powołaną przez powoda podstawę prawną. Przedmiotem przeniesienia własności w wypadkach przewidzianych w art. 231 k.c. może być jedynie własność gruntu, nigdy zaś budynek lub urządzenia wzniesione przez posiadacza, własność ich bowiem zgodnie z zasadę wyrażoną w art. 47 k.c. nie jest odrębnym od gruntu przedmiotem praw, lecz przynależy do właściciela gruntu. Inwestycje poczynione przez pozwaną dotyczą nie gruntu, lecz budynku, który stosownie do treści art. 15a ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 6 lipca 1972 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 193) stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności, jako współwłasność Skarbu Państwa i osób fizycznych, które nabyły własność lokali w tymże budynku, w tym również pozwanej.Z braku pozwalającej na uwzględnienie powództwa podstawy prawnej Sąd Wojewódzki żądanie powoda oddalił.Strona powodowa w rewizji od tego wyroku, opartej na podstawach określonych w art. 368 pkt 1 i 3 kpc, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak to wynika ze stanowiska strony powodowej zajętego w toku procesu, oraz twierdzeń zawartych w pozwie, podstawą prawną jej roszczenia jest art. 231 § 3 k.c. Przepisy art. 231 k.c. przyznają roszczenie o przeniesienie własności przy spełnieniu wymienionych w nim przesłanek samodzielnego posiadania nieruchomości, dobrej wiary posiadacza oraz wzniesienia budynku lub innego urządzenia przy znacznej różnicy wartości budowli od zajętej nieruchomości. Powództwo takie może być wniesione także przez właściciela gruntu przeciwko posiadaczowi, który budowlę na jego nieruchomości wybudował. Skarbowi Państwa, jako właścicielowi nieruchomości, roszczenie, którego treścią jest prawo żądania, aby osoba, która wzniosła budowlę na gruncie państwowym, zrezygnowała ze swoich praw wynikających ze wzniesienia budowli za odszkodowaniem określonym w art. 231 § 3 k.c - przysługuje. Dla uwzględnienia takiego roszczenia muszę być jednak spełnione te wszystkie przesłanki, o których jest mowa w przepisie 231 § 1 i 2 k.c., ponieważ § 3 tego przepisu nie jest normę samodzielną, lecz stanowi rozwinięcie normy ogólnej. Art. 231 mówi o wzniesieniu budynku, które to określenie oznacza budowę od postaw, od fundamentów, "na powierzchni" - na gruncie, a nie nadbudowę piętra.Wprawdzie Sąd Najwyższy orzeczeniem z dnia 10 grudnia 1981 r., sygn. I CR 283/81 (opubl. OSNCP z. 7 z 1982, poz. 107) dopuścił możliwość uznania za budowlę w rozumieniu art. 231 k.c. nadbudowę piętra, ale w sytuacji, gdy nadbudowa jest tak daleko posunięta, że doprowadza do powstania całkowicie nowego, nieporównalnie droższego, obiektu aniżeli obiekt dotychczasowy, np. nad dotychczasowym domem parterowym wzniesiono kilkupiętrowy budynek. W sprawie niniejszej taki stan faktyczny nie występuje. Jak to wynika z niekwestionowanych ustaleń Sądu Wojewódzkiego - nadbudowa czyści III kondygnacji nastąpiła na wielomieszkaniowym obszernym budynku i stanowi jego nieznaczną część. Dlatego trafnie Sąd Wojewódzki przyjął, że brak jest podstaw do uwzględnienia roszczenia powoda na zasadach art. 231 k.c. Jeśli zaś chodzi o unormowanie zawarte w art. 15a ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 193), to rozumieć należy je w ten sposób, iż najemcy lokali w domach wielomieszkaniowych, stanowiących własność Państwa, po ich nabyciu jako przedmiotu odrębnej własności, są współwłaścicielami jedynie w zakresie nabytych lokali w częściach odpowiadających ułamkowej części w budynku oraz terenu oddanego w wieczyste użytkowanie, zaś pozostała część budynku wraz z urządzeniami, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali, pozostaje nadal własnością państwa.Z przytoczonych zasad, gdy podstawy rewizyjne nie zostały wykazane, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku (art. 387, art. 108 § 1 w zw. z art. 98 kpc).