VI KZP 46/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Mikos. Sędziowie: J. Bratoszewski (sprawozdawca), Z. Dominikowski, F. Kozłowski (współsprawozdawca), C. Łukaszewicz, S. Pawelec, J. Szamrej.Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 1982 r. o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów następującego zagadnienia:"1. Czy art. 90 § 1 k.p.k. ma zastosowanie do uzasadnień wyroków sądów wydanych w postępowaniu w sprawach o wykroczenia?2. W wypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej na pytanie zawarte w pkt 1 - czy sąd jest zobowiązany do sporządzenia uzasadnienia w warunkach i terminie określonych w art. 370 i 371 k.p.k.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 455 k.p.k., w postępowaniu w sprawach o wykroczenia przekazanych sądowi stosuje się przepisy o postępowaniu uproszczonym, jeżeli przepisy rozdziału dotyczącego postępowania sądowego co do orzeczeń w sprawach o wykroczenia (art. 455-461 k.p.k.) nie stanowią inaczej. Z kolei w postępowaniu uproszczonym - zgodnie z art. 418 k.p.k. - stosuje się przepisy o postępowaniu zwyczajnym, jeżeli przepisy rozdziału o postępowaniu uproszczonym nie stanowią inaczej. Katalog odmienności proceduralnych w postępowaniu uproszczonym zawarty jest w art. 422-430 k.p.k. Nie stwarza on żadnych podstaw do twierdzenia, że w postępowaniu uproszczonym nie obowiązują art. 370 i 371 k.p.k., przewidujące (jako zasadę) sporządzenie przez sąd pierwszej instancji uzasadnienia wyroku na wniosek strony, złożony w terminie zawitym 7 dni, liczonym w sposób określony w art. 370 § 1 i 2 k.p.k. Wobec tego, że przepisy rozdziału 46 kodeksu postępowania karnego we wskazanym wyżej zakresie nie zawierają odmiennych postanowień, przeto - zgodnie z art. 455 k.p.k. - zasady określone w art. 370 i 371 k.p.k. obowiązują w postępowaniu sądowym co do orzeczeń w sprawach o wykroczenia.Nie przecząc, że racje słusznościowe, na które powołuje się wniosek Ministra Sprawiedliwości, mogłyby przemawiać za wprowadzeniem obowiązku sporządzania uzasadnień wyroków w tych sprawach z urzędu, stwierdzić jednak należy, że art. 90 § 1 k.p.k., przewidujący sporządzenie uzasadnienia orzeczenia z urzędu, nie ma zastosowania do uzasadnień wyroków sądów wydanych w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Kwestię bowiem sporządzenia w tych sprawach uzasadnienia wyroku normuje powołany art. 370 § 1 i 2 k.p.k., wprowadzający w odniesieniu do wyroków sądów pierwszej instancji odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 90 § 1 k.p.k., a nie może być wątpliwości, że wyrok sądu rejonowego wydany w tych sprawach, choć nie podlega zaskarżeniu (art. 461 § 1 k.p.k.), jest wyrokiem sądu pierwszej instancji, wydanym przecież nie wskutek rozpoznania środka odwoławczego od wyroku pierwszej instancji, lecz wskutek rozpoznania orzeczenia kolegium o ukaraniu, które w sprawach o wykroczenia zastępuje akt oskarżenia (art. 457 § 1 k.p.k.). Zauważyć także należy, że analiza stosownych przepisów kodeksu postępowania karnego prowadzi do niewątpliwego wniosku, iż obowiązek sądu do sporządzenia z urzędu uzasadnienia wyroku istnieje tylko wtedy, gdy wynika on wprost z ustawy. W tych bowiem wypadkach, w których ustawa wprowadza taki obowiązek, daje temu jednoznacznie wyraz w odpowiednich przepisach kodeksu postępowania karnego, a więc w art. 101 § 3 (w razie zgłoszenia zdania odrębnego), art. 416 (postępowanie w stosunku do nieobecnych), art. 453 § 1 (postępowanie przyśpieszone) i art. 13 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156). Brak takiej regulacji w odniesieniu do wyroków wydanych w postępowaniu w sprawach o wykroczenia stanowi więc dodatkowy argument wskazujący na słuszność zajętego wyżej stanowiska.Skoro w postępowaniu w sprawach o wykroczenia przekazanych sądowi stosuje się m.in. art. 370 i 371 k.p.k., to nie może budzić wątpliwości, że stronom przysługuje w tym postępowaniu prawo do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a sąd w wypadku złożenia takiego wniosku w terminie jest zobowiązany sporządzić wspomniane uzasadnienie. Wprawdzie w postępowaniu tym wyrok nie podlega zaskarżeniu (art. 461 § 1 k.p.k.), jednakże fakt ten nie może ograniczać wspomnianego uprawnienia, gdyż złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie musi się łączyć z prawem do zaskarżenia wyroku (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 26 lutego 1980 r. - VI KZP 2/80, OSNKW 1980, z. 3, poz. 25).W wypadku gdyby sąd orzekający uznał, że strony, a zwłaszcza oskarżony występujący bez obrońcy, mogą nie wiedzieć o tym uprawnieniu, wówczas - zgodnie z art. 10 § 2 k.p.k. - celowe jest udzielenie im stosownej informacji.