I CR 7/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Kuryłowicz.Sędziowie SN: B. Śladowski, Ł. Grygołajtys (spr.).Protokolant: C. Gumienna.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 1983 r. sprawy z powództwa Stanisławy G. przeciwko Stanisławowi G. o unieważnienie małżeństwa na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 29 września 1982 r.uchyla zaskarżony wyrok w części unieważniającej związek małżeński (pkt I) oraz orzekającej o kosztach procesu (pkt III) i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki w Warszawie unieważnił związek małżeński, zawarty w dniu 16 maja 1981 r. pomiędzy Stanisławem G. Stanisławą K. Według ustaleń Sądu, pozwany od 1974 r. leczył się w poradniach zdrowia psychicznego z rozpoznaniem psychozy maniakalno-depresyjnej oraz zespołu maniakalnego. W dniu zawarcia małżeństwa pozwany znajdował się w stanie remisji, co nie było równoznaczne z wyleczeniem. Pozwany w dniu 10 czerwca 1981 r. zgłosił się do poradni, oświadczył, że zawarł związek małżeński i zataił przed żoną fakt choroby. Na prośbę pozwanego lekarz stwierdził, że pozwany może być zatrudniony w pełnym wymiarze godzin. Sąd Wojewódzki uznał, że po stronie pozwanego istniała przeszkoda do zawarcia małżeństwa, gdyż jest dotknięty chorobą psychiczną, co stosownie do art. 12 k.r.o. powoduje unieważnienie małżeństwa.W rewizji od tego wyroku pozwany wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie podważa skutecznie ustalenia Sądu Wojewódzkiego, że pozwany w dacie zawierania małżeństwa był dotknięty chorobą psychiczną. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w rozumieniu art. 12 § 1 k.r.o. nie jest istotne to, że osoba, zawierająca związek małżeński, znajduje się w stanie remisji lecz istotny jest jej stan zdrowia psychicznego. Powołany w sprawie biegły lekarz psychiatra, po zbadaniu pozwanego stwierdził, że w dniu 16 maja 1981 r. pozwany znajdował się w stanie remisji psychozy maniakalno-depresyjnej czyli w stanie, który, mimo ustąpienia objawów chorobowych, wymagał dalszego postępowania klinicznego i którego, ze względu na wystąpienie nawrotu choroby, nie można ocenić jako wyleczenie (opinia biegłego k. 32). Sąd Wojewódzki pominął jednak treść przepisu art. 12 § 1 zdanie ostatnie k.r.o. z którego wynika, że nie każda choroba psychiczna, istniejąca w dacie zawarcia małżeństwa, stanowi przesłankę do jego unieważnienia. Stosownie bowiem do tego przepisu, sąd mimo choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego, może zezwolić na zawarcie małżeństwa osobie dotkniętej taką chorobą, jeżeli stan jej zdrowia lub umysłu nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa oraz jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, niesporne jest, że pozwany nie ubiegał się o udzielenie zezwolenia przez właściwy sąd rejonowy. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopuszczalne jest udzielenie ex post zezwolenia na zawarcie małżeństwa, nawet w toku procesu o unieważnienie małżeństwa. Rozbieżność orzecznictwa dotyczy kwestii czy w takim wypadku badanie stanu zdrowia lub umysłu osoby chorej winno nastąpić tylko w postępowaniu toczącym się w trybie art. 561 § 2 k.p.c. przy równoczesnym zawieszeniu postępowania o unieważnienie małżeństwa czy też przy rozstrzyganiu sporu o unieważnienie małżeństwa przez sąd orzekający. Sąd Najwyższy w składzie obecnym podziela pogląd, wyrażony w wyroku SN z dnia 30 czerwca 1971 r. II CR. 169/71 (OSNCP 1972/1/17), że po zawarciu małżeństwa zagadnienie, czy w chwili zawierania małżeństwa jeden z małżonków był dotknięty chorobą psychiczną bądź wadą umysłu tego rodzaju, że stan ten zagraża małżeństwu lub zdrowiu przyszłego potomstwa, należy do sądu rozpoznającego sprawę o unieważnienie małżeństwa, a zezwolenie z art. 12 § 1 zdanie ostatnie k.r.o., nie wchodzi w rachubę. W związku z powyższym rzeczą Sądu Wojewódzkiego było wyjaśnienie sprawy w powyższym kierunku drogą zasięgnięcia opinii biegłego lekarza psychiatry.Z tych względów i na mocy art. 388 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku.