I CR 234/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Kuryłowicz.Sędziowie SN: T. Bukowski, A. Wielgus (spr.).Protokolant: E. Sotomska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 20 października 1982 r. sprawy z powództwa Sylwestra T. przeciwko Narodowemu Bankowi Polskiemu - Oddział Operacyjny w Ł. o zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Płocku z dnia 18 marca 1982 r., sygn. akt I C 150/81,uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Płocku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 18 marca 1982 r. oddalił powództwo, którym powód domagał się wydania 3.000 marek RFN oraz zasądzenia odszkodowania w wysokości należnych odsetek od powyższej sumy oraz kosztów procesu.Sąd ustalił, że Bank PKO S.A. w K. w dniu 28 czerwca 1977 r. wystawił polecenie wydania bonów na sumę 1.250,99 dolarów, stanowiącą równowartość kwoty przekazanej przez Aleksandra Ł. na nazwisko powoda. Bony te podjęła w dniu 6 września 1977 r. matka powoda - Jadwiga T., okazując dowód osobisty oraz odpis wyroku rozwodowego, w którym Sąd powierzył jej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim wówczas powodem. Wypłata powyższej sumy matce powoda była prawidłowa, ponieważ zlecenie wydania bonów, jakie otrzymał pozwany Bank, nie zawierało żadnych innych szczególnych warunków, bony pobrała osoba sprawująca nad powodem pełnię władzy rodzicielskiej, a zatem umocowana do pieczy nad majątkiem dziecka (art. 95 § 1 k.r.o.). Czynność ta nie przekraczała zwykłego zarządu majątkiem dziecka i na jej dokonanie nie była wymagana zgoda Sądu opiekuńczego (art. 101 k.r.o.). Także i instrukcja służbowa NBP nr B/28 nie przewiduje żadnych ograniczeń w podejmowaniu bonów przez rodziców małoletnich wierzycieli. Dlatego Sąd orzekający nie znalazł podstaw do uwzględnienia roszczeń powoda.Powód w rewizji od tego orzeczenia, opartej na podstawach określonych w art. 368 pkt 1, 3 i 5 k.p.c., wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadniczym zagadnieniem, jakie nasuwa się przy rozpoznawaniu rewizji dotyczy oceny, czy pozwany Narodowy Bank Polski - Oddział Operacyjny w Łęczycy, dokonując wypłaty Jadwidze T. matce powoda równowartości 3.000 marek RFN, w sposób prawidłowy wykonał zlecenie Banku PKO S.A. w K. przekazania takiej sumy powodowi, na którego rzecz 3.000 marek RFN - za pośrednictwem tego Banku - przekazał Aleksander Ł.Przede wszystkim zaś rozważenia wymaga kwestia, czy w świetle wykładni art. 101 § 3 k.r.o. podjęcie gotówki przez matkę powoda stanowiło czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Z treści wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 28 maja 1976 r. wynika, że Sąd ten, orzekając rozwód małżeństwa rodziców powoda, powierzył wykonanie nad nim władzy rodzicielskiej matce Jadwidze T., ograniczając przy tym władzę rodzicielską ojca do współdecydowania w ważniejszych sprawach związanych z wychowaniem, nauką i leczeniem dziecka. Dysponując powyższym orzeczeniem, Jadwiga T. była uprawniona do samodzielnego prowadzenia spraw majątkowych w granicach zwykłego zarządu, wynikającego z istoty władzy rodzicielskiej i związanej z nią reprezentacji dziecka. Reprezentacja w sprawach majątkowych dziecka podlega jednak istotnemu ograniczeniu, gdy obejmuje te czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, i umocowania do ich wykonania udziela Sąd opiekuńczy (art. 101 § 3 k.r.o.). Granice powyższego umocowania wyznaczane są charakterem dokonywanych czynności, o którym decydują konkretne okoliczności. Miernikiem czynności, przekraczających zakres zwykłego zarządu jest ciężar gatunkowy dokonywanej czynności, jej skutki w sferze majątku małoletniego, wartość przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i ochrona jego interesów życiowych. Konsekwencją braku zezwolenia Sądu opiekuńczego z art. 101 § 3 k.r.o. jest nieważność dokonanej czynności (uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1977 r., III CZP 73/76 - OSNCP z 1978 r., nr 2, poz. 19).W sprawie niniejszej pozwany Bank dokonał wypłaty całej sumy równoważnej 3.000 marek RFN matce powoda bez zezwolenia Sądu opiekuńczego, mimo że czynność ta z uwagi na wysokość kwoty, jej charakter uszczuplający majątek powoda i okoliczności towarzyszące tej operacji finansowej należały do zakresu przekraczającego zwykły zarząd majątkiem powoda.Za takim charakterem tej czynności przemawia ponadto dodatkowy argument w postaci treści zarządzenia nr B/4 z dnia 13 lutego 1981 r. Narodowego Banku Polskiego normującego obrót wartościami dewizowymi.W § 24 tego zarządzenia postanawia się, że do dysponowania wkładem małoletniego upoważniony jest przedstawiciel ustawowy w granicach zwykłego zarządu, a w wypadku dyspozycji wykraczającej poza normy zwykłego zarządu - za zezwoleniem Sądu opiekuńczego. Za granicę zwykłego zarządu przyjmuje natomiast zaspokojenie zasadniczych, stosownie do wieku, potrzeb małoletniego posiadacza rachunku i jednorazowa wypłata nie może przekroczyć 50 dolarów USA lub jej równowartości, a wypłaty nie mogą następować po sobie w krótkich odstępach czasu. Niezależnie od tego małoletni po ukończeniu 13 lat może podejmować ze swojego rachunku walutowego wypłaty za zgodą przedstawiciela ustawowego.Powód w chwili wypłaty równowartości sumy 3.000 marek RFN liczył 17 lat i, jak to wynika z zeznań pracowników pozwanego Banku, w sprawie podjęcia gotówki zgłaszał się dwukrotnie, oraz osobiście, a drugi w towarzystwie ojca. Wypłata matce powoda nastąpiła natomiast bez jego obecności.W przytoczonym stanie prawnym oraz w okolicznościach sprawy nie można podzielić stanowiska zawartego w zaskarżonym wyroku, że podjęcie przez matkę powoda sumy 3.000 marek RFN należało do czynności zwykłego zarządu majątkiem powoda.Potrzeba ponownego rozważenia sprawy na płaszczyźnie art. 101 § 3 k.r.o. oraz cytowanej uchwały Całej Izby Sądu Najwyższego - skutkuje uchylenie zaskarżonego orzeczenia.Dodatkowego wyjaśnienia wymaga ponadto kwestia, czy powód otrzymał od swojej matki jakiekolwiek kwoty z pobranej przez nią gotówki. Dlatego w ponownym postępowaniu należy przesłuchać na powyższe okoliczności rodziców powoda, a także strony procesowe. Gdyby się bowiem okazało, że powód skorzystał w całości lub w części ze spornej sumy, to wówczas jego roszczenie w wykazanym zakresie podlegałoby ograniczeniu stosownie do zasad współżycia społecznego wyrażonych w art. 5 k.c.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na zasadzie art. 388 k.p.c. orzekł jak w sentencji niniejszego orzeczenia.