I CR 160/82

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 października 1982 r. sprawy z powództwa: Tadeusza L. przeciwko Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w W., Zakładom Gazownictwa w W. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń I Inspektorat w W. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda i pozwanych Zakładów Gazownictwa od wyroku wstępnego Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 20 stycznia 1982 r. - obie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Tadeusz L. twierdził, że w prowadzonym przez niego zakładzie zegarmistrzowskim przy ul. G. 25 w W. doznał szkody wskutek wybuchu gazu, który nastąpił w sierpniu 1980 r. w sąsiednim budynku przy ul. G. 29. W związku z powyższym wnosił o zasądzenie od Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, Zakładów Gazownictwa, i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń I Inspektorat w W. kwoty 120 000 zł z odsetkami i kosztami. Nadto zgłosił wniosek o wydanie wyroku wstępnego rozstrzygającego o zasadzie żądania.Wszyscy pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, negując zasadę własnej odpowiedzialności, bowiem przyczyną wybuchu gazu było wymontowanie stożka kurka ogniowego przez nieznanego sprawcę. Pozwany PZU podniósł, że powód nie zawarł umowy o dobrowolne ubezpieczenie od ognia i innych zdarzeń losowych.Według poczynionych przez Sąd orzekający w wyroku wstępnym ustaleń, przyczyną wybuchu gazu 27.VIII.1980 r. w tym budynku było uszkodzenie zaworu przez usunięcie z niego stożka zamykającego przepływ gazu. Przedmiotowy zawór był usytuowany w pomieszczeniu (obok piwnicy), zabezpieczonym drzwiami tzw. pełnymi, zamykanymi na zamek typu zasuwa. Nie ujawniony sprawca sforsował ten zamek, uszkadzając go przy otwarciu, i dostał się do pomieszczenia, w którym zdemontował stożek kurkowy ognia (tzw. "duszę").Ocena okoliczności i przyczyn wybuchu gazu pozwoliła Sądowi orzekającemu wykluczyć winę i tym samym odpowiedzialność pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej. Podzielił Sąd także argumenty obrony pozwanego PZU. Uznał natomiast za usprawiedliwione odnośnie zasady roszczenia skierowane przeciwko Zakładom Gazownictwa w W., których odpowiedzialność za szkodę kształtuje się na zasadzie ryzyka (art. 435 k.c.).Rewizję złożył powód i pozwane Zakłady Gazownictwa. Powód zaskarżył wyrok w zakresie oddalającym jego żądanie w stosunku do Śródmiejskiej Sp-ni Mieszkaniowej, wywodząc, że nie zostały uwzględnione liczne, wykazane w postępowaniu przygotowawczym karnym, uchybienia na odcinku zabezpieczenia i dostępu do pomieszczenia, gdzie znajdował się zawór.Pozwane Zakłady zarzuciły obrazę art. 435 § 1 k.c. przez nieuwzględnienie, że szkoda została wyrządzona z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą pozwany nie ponosi odpowiedzialności.Uzasadnienie prawneW związku z rewizją pozwanych Zakładów, Sąd Najwyższy zważył co następuje:Skoro osoba trzecia, którą skarżące Zakłady obarczają winą za wywołanie szkody, pozostaje nieznana, trudno podzielić zasadność twierdzenia, jakoby należała ona do grona podmiotów, za które prowadzony na własny rachunek zakład, wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody, nie ponosi odpowiedzialności. Anonimowość sprawcy nie pozwala na wykluczenie go z grona osób objętych hipotezą art. 429 i 430 k.c. Także ustalenie i przypisanie winy osobie trzeciej, której zawinione zachowanie się miało stanowić wyłączną przyczynę powstania szkody, związane jest zawsze z konkretnie oznaczoną osobą, a to z uwagi na ustawowe wyłączenie winy i odpowiedzialności osób, które z powodu wieku, stanu psychicznego lub fizycznego nie są w stanie kierować swoim postępowaniem (art. 426 i nast. k.c.). Można zatem stwierdzić, że o ile wykazanie wyłącznego zawinienia osoby trzeciej - w rozumieniu przepisu art. 435 § 1 k.c. - obejmuje stopień i postać winy (ponieważ ustawodawca nie czyni w tym względzie żadnego rozróżnienia), to jednak wykazanie w tym znaczeniu winy wymaga ustalenia i stwierdzenia tożsamości tejże osoby. Niezidentyfikowanie jej jest równoznaczne z upadkiem tej przesłanki egzoneracyjnej, nie pozwala bowiem na wyeliminowanie, spośród anonimowych sprawców szkody, podmiotów nie będących w znaczeniu omawianego przepisu art. 435 § 1 k.c. osobami, za których zachowanie odpowiedzialność ponosi prowadzący zakład, jak również osób korzystających z ustawowego unormowania nieodpowiedzialności, skoro nie można ich w ogóle (w znaczeniu subiektywnym) obarczyć winą.Błędnie zatem skarżący upatruje uwolnienia od odpowiedzialności w wyniku umorzenia karnego postępowania przygotowawczego.Nie można także podzielić zapatrywania, jakoby skarżący, wykazał prawidłowe funkcjonowanie Zakładu. Niespornym jest, że uszkodzenie kurka nie wywołało natychmiast wybuchu gazu. Instalacja funkcjonowała nadal - głośno pracując - o czym telefonicznie zawiadomiony został odpowiedzialny pracownik strony pozwanej. Nie podjął się jednakże żadnych czynności, kierując uwagę interweniującego lokatora na inne - jak się okazało nieprawdziwe - przyczyny takiej nietypowej pracy instalcji gazowej. Niezależnie od przyczyn, które spowodowały taką reakcję lub wpłynęły na zachowanie się osoby przyjmującej zgłoszenia, to wynikłymi stąd negatywnymi następstwami takiego zachowania się nie można obciążać poszkodowanego. Byłoby to wbrew ukształtowanej i aktualnej zasadzie eius damnum cuius commodum, do podważenia której zmierza rewizja skarżących Zakładów. Przytoczone względy uzasadniają oddalenie tej rewizji (art. 387 k.p.c.).Nie zasługuje także na uwzględnienie rewizja powoda, skierowana przeciwko pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej. Ustalenia Sądu orzekającego wykluczające odpowiedzialność tejże Spółdzielni znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, a jego ocena nie zawiera - wbrew odmiennym twierdzeniom powoda, uchybień skutkujących uwzględnienie rewizji. Zwłaszcza, że powoływane przez skarżącego dowody na uzasadnienie winy tejże pozwanej w ogóle nie istnieją, pozostają bez związku z powstaniem szkody, bądź też odnoszą się do podmiotu obciążonego odpowiedzialnością. Powód, na którym, w myśl art. 6 k.c., spoczywał obowiązek udowodnienia winy, nie dokonał tego, co przesądza o negatywnym wyniku jego żądania i rewizji.