III CZP 9/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: F. Wesely (sprawozdawca), A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krzysztofa W. przeciwko Wacławowi J. o zapłatę 3.035 zł po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Piotrkowie Trybunalskim postanowieniem z dnia 7 stycznia 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"I. Czy uczestnik postępowania rozgraniczeniowego, z którym zawarto ugodę przed geodetą (art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości) może dochodzić od innego uczestnika w procesie cywilnym zwrotu połowy kosztów rozgraniczenia na podstawie art. 152 k.c., gdy organ do spraw geodezji nie orzekł o tych kosztach?W przypadku odpowiedzi pozytywnej na to pytanie prawne przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następne zagadnienie prawne, a mianowicie:II. Czy koszty postępowania rozgraniczeniowego zakończonego ugodą przed geodetą, dochodzone w procesie cywilnym, obowiązany jest zwrócić dotychczasowy właściciel gospodarstwa rolnego, mimo przekazania tego gospodarstwa następcy w trybie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 140) po zakończeniu postępowania rozgraniczeniowego, czy stosownie do przepisu art. 48 ust. 1 tej ustawy przejmuje je następca jako dług związany z prowadzeniem gospodarstwa rolnego?"podjął następującą uchwałę:Artykuł 152 k.c. nie stanowi podstawy do żądania zwrotu kosztów postępowania rozgraniczeniowego, zakończonego na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298; zm.: Dz. U. z 1946 r. Nr 70, poz. 382) ugodą zawartą przed mierniczym.Uzasadnienie faktyczneZagadnienie zrodziło się na tle następującego stanu faktycznego:W wyniku sporu granicznego zostało wszczęte postępowanie rozgraniczeniowe przez Biuro Geodety Miejskiego w P., dotyczące rozgraniczenia nieruchomości stanowiącej własność powoda z nieruchomością stanowiącą własność pozwanego i Wiesława P. W postępowaniu tym została zawarta w dniu 14.VII.1979 r. ugoda, w której uczestnicy przyjęli zgodnie rozgraniczenie szczegółowo określone w akcie tej ugody. Zgoda nie zawiera żadnych postanowień w przedmiocie kosztów powyższego postępowania, które wyniosły ostatecznie 6.071 zł i zostały pokryte przez powoda. W związku z powyższym powód wystąpił z powództwem o zwrot połowy tych kosztów, uważając, że pozwany, który w międzyczasie przekazał swe gospodarstwo rolne (w skład którego wchodzi rozgraniczona nieruchomość) synowi, powinien partycypować w tych kosztach w podanej wysokości.Sąd Rejonowy uwzględnił powyższe powództwo, powołując art. 152 k.c. jako podstawę prawną, wedle którego to przepisu - zdaniem tego Sądu - właściciele gruntów sąsiadujących powinni ponieść po połowie koszty rozgraniczenia.Sąd Wojewódzki przy rozpoznawaniu rewizji pozwanego powziął wątpliwości, które w trybie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 152 k.c. stanowi, że właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz utrzymywania stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie.Wykładnia przepisów zawartych w tym artykule była wielokrotnie przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższego oraz doktryny. W świetle tych wypowiedzi należy przyjąć, że współdziałanie właścicieli gruntów sąsiadujących polega na określaniu przebiegu granicy przez samych właścicieli bez udziału organu do spraw geodezji. Termin "rozgraniczenie" użyty w art. 152 k.c., w przeciwstawieniu do znaczenia tego terminu zawartego w art. 153 k.c., oznacza wytyczenie na powierzchni nieruchomości linii granicznej, której przebieg nie stanowi kwestii spornej. W niniejszej sprawie o takie rozgraniczenie nie chodziło, lecz o rozgraniczenie, o którym mowa w art. 153 k.c., a które polega na ustaleniu spornej granicy.Tym samym art. 152 k.c. nie może stanowić podstawy prawnomaterialnej do żądania zwrotu kosztów rozgraniczenia dokonanego w toku postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 153 k.c. w trybie dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 z późn. zmianami), i to bez względu na to, czy w postępowaniu rozgraniczeniowym orzeczono o kosztach, czy też nie.O kosztach tych, jeżeli doszło do ugody przed mierniczym (geodetą) na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu, powinni byli postanowić uczestnicy postępowania lub organ administracyjny w decyzji o umorzeniu postępowania wobec zawarcia ugody i wygaśnięcia sporu (art. 98 k.p.a. z 1960 r. - obecnie art. 105 § 1 k.p.a. w brzmieniu obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. - Dz. U. Nr 9, poz. 26).Merytoryczną podstawą takiego rozstrzygnięcia jest przepis art. 13 ust. 2 dekretu oraz art. 183 k.p.a. (w obecnym brzmieniu k.p.a. art. 264), a także art. 122 w związku z art. 9 dekretu, nakazującym w postępowaniu rozgraniczeniowym przed władzami mierniczymi stosowanie przepisów o postępowaniu administracyjnym w zakresie nie uregulowanym w inny sposób przez dekret.Judykatura Sądu Najwyższego niezmiennie wskazuje, że nie można wszczynać odrębnego procesu o koszty innego postępowania, czy to sądowego, czy to administracyjnego, i to bez względu na to, czy w postępowaniach tych zapadło orzeczenie o kosztach czy też nie.Wprawdzie w niniejszej sprawie - jak to wnikliwie zauważył Sąd Wojewódzki - organ do spraw geodezji zamiast decyzji o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego, wobec tego, że na skutek ugody postępowanie stało się bezprzedmiotowe (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6.V.1970 r. III CZP 24/7 - OSNCP 1970, poz. 122), wydał, i to dopiero w dniu 2.VI.1980 r., orzeczenie o rozgraniczeniu, mimo że było ono bezprzedmiotowe, choć merytorycznie zgodne z ugodą stron. Jednakże nie zmienia to sytuacji prawnej dotyczącej omawianego zagadnienia. Przeciwnie, dopóki orzeczenie to istnieje (nie zostało przez strony zaskarżone) i nie zostanie uchylone, jako jawnie naruszające przepis art. 8 ust. 1 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości, w drodze środków nadzwyczajnych, nie można dochodzić kosztów rozgraniczenia na drodze procesu cywilnego.Z tych wszystkich względów na pierwsze pytanie Sądu Wojewódzkiego udzielono odpowiedzi jak w sentencji.Wobec udzielenia na powyższe pytanie odpowiedzi przeczącej odpowiadanie na pytanie drugie stało się nieaktualne.