IV CR 528/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: H. Dąbrowski, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojciecha S. przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w C. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 14 maja 1981 r.oddalił rewizję i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 2.100 zł kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie umowy kredytu bankowego z dnia 22.V.1978 r. pozwany udzielił Markowi S. kredytu inwestycyjnego w wysokości 200.000 zł "na budowę warsztatu pod produkcję pustaków" (skrypt dłużny z tej samej daty). Za wszystkie zobowiązania wynikające z udzielonego kredytu do chwili jego całkowitej spłaty przez dłużnika (do dnia 1.IV.1988 r.) poręczył solidarnie wraz z innymi poręczycielami także powód, Wojciech S. Na zabezpieczenie roszczeń banku wobec dłużnika z tytułu udzielonego mu kredytu ustanowiony został przez dłużnika w odrębnie zawartej w tym celu i wpisanej do rejestru umowie z dnia 25.IX.1978 r. zastaw na rzecz Banku na stanowiących własność dłużnika urządzeniach do produkcji pustaków z pozostawieniem tych urządzeń w posiadaniu zastawcy (art. 308 k.c.).Wobec zalegania przez dłużnika ze spłatą wymagalnych (od dnia 1.X.1979 r.) miesięcznych rat udzielonego kredytu pozwany Bank skierował w dniu 15.IX.1980 r. wystawione przeciwko dłużnikowi i poręczycielom tytuły wykonawcze do egzekucji administracyjnej w celu wyegzekwowania dłużnej kwoty wraz z należnymi odsetkami w łącznej kwocie 217.270 zł. W czerwcu 1980 r. dłużnik sprzedał obciążone zastawem ruchomości (po ich uprzednim generalnym odremontowaniu) osobie trzeciej za kwotę 190.000 zł. W związku z tym powód, nie płacąc długu, wystąpił w pozwie z dnia 22.XII.1980 r. o zasądzenie od pozwanego tytułem odszkodowania, wobec dopuszczenia przez niego do wyzbycia się przez dłużnika obciążonych zastawem urządzeń, kwoty 225.230 zł, "od czego pozwany może zwolnić się, umarzając egzekucję wszczętą przeciwko powodowi za pośrednictwem Skarbowego Urzędu Komorniczego w K.". Jednocześnie powód wystąpił o wydanie zarządzenia tymczasowego przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i wniosek o jego zabezpieczenie. Według dokonanych ustaleń, skoro zabezpieczenia wierzytelności wyzbył się nie wierzyciel (pozwany w sprawie Bank), lecz dłużnik i nie zostało wykazane, by pozwany spowodował przedmiotowe wyzbycie się, aktywnie działając w tym kierunku, samo bowiem bierne zachowanie się wierzyciela - w tym wypadku zaniechanie - jest w świetle art. 887 k.c. niewystarczające, dochodzone roszczenie jest prawnie nie usprawiedliwione, zwłaszcza wobec braku po stronie wierzyciela obowiązku określonego działania, zapobiegającego wyzbyciu się zabezpieczenia wierzytelności.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, opartą na zarzucie sprzeczności dokonanych ustaleń - co do zachowania się pozwanego względem dłużnika zalegającego ze spłatą długu - z zebranym materiałem procesowym oraz na zarzucie błędnej wykładni powołanego przepisu, jako prawnej podstawy rozstrzygnięcia (art. 368 pkt 1 i pkt 4 k.p.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Udzielenie przez powoda poręczenia nastąpiło w momencie zawarcia umowy kredytu bankowego, a zatem przed zabezpieczeniem wierzytelności prawem zastawu i tym samym niezależnie od jego ustanowienia przez dłużnika. W tej sytuacji zbycie przez dłużnika ruchomości objętych prawem zastawu nie tylko nie zwalnia powoda, jako poręczyciela, od odpowiedzialności za dług (art. 876 § 1 k.c.), ale nie uzasadnia także dochodzonego roszczenia odszkodowawczego przewidzianego w art. 887 k.c., pomijając brak szkody, skoro powód nie zapłacił długu i nadal jest dłużnikiem pozwanego Banku, oraz podniesiony w rewizji powoda zarzut niezawarcia w ogóle umowy zastawu bankowego, co tym samym czyniłoby całe powództwo bezprzedmiotowym i bezpodstawnym.Ustanowienie zastawu (art. 307 k.c.) nie pozbawia zastawcy (właściciela rzeczy stanowiących przedmiot zastawu i na tej podstawie wydanych wierzycielowi lub osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły) prawa zbycia tych rzeczy przed wygaśnięciem zastawu. Odmienne zastrzeżenie jest stosownie do art. 311 k.c. nieważne, byłoby w istocie sprzeczne z określoną w art. 306 k.c. funkcją zastawu.W przypadku rejestrowego zastawu bankowego (art. 308 k.c.) rzeczy objęte zastawem pozostają w posiadaniu zastawcy, nie zastawnika (banku), lub w posiadaniu osoby trzeciej. Również w tym przypadku zastawca zachowuje prawo zbycia rzeczy stanowiących przedmiot zastawu. Uprawnienie to nie zostało ustawowo wyłączone. Sam fakt przeto zbycia przez dłużnika ruchomości objętych zastawem nie pozbawia wierzyciela możności zaspokojenia się z tych rzeczy stosownie do art. 306 § 1 i art. 312 k.c., i nie stanowi o wyzbyciu się przez wierzyciela zabezpieczenia wierzytelności, uzasadniającym obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 887 k.c.Trafne jest stanowisko sądu orzekającego, że wierzyciel ponosi względem poręczyciela odpowiedzialność za szkodę spowodowaną wyzbyciem się zabezpieczenia wierzytelności (art. 887 k.c.), jeżeli wyzbycie się jest następstwem jego zawinionego działania i jeżeli przez dokonane przez siebie wyzbycie się wyrządził poręczycielowi szkodę (art. 415 k.c.). Utrata zabezpieczenia na skutek jedynie zaniechania przez wierzyciela określonego działania, jego niepodjęcia, nie uzasadnia odpowiedzialności za szkodę z art. 887 k.c.Działanie pozwanego w kierunku doprowadzenia w sposób zawiniony, ze szkodą poręczyciela, do wyzbycia się przez dłużnika przedmiotu zastawu nie zostało wykazane i w tym zakresie dokonane ustalenia są niewadliwe, niezależnie od prawa wierzyciela zaspokojenia się z objętych zastawem ruchomości, jeżeli nawet zostały po naprawie odpowiednio zmodernizowane lub ulepszone (por. art. 308 § 2 k.c.).Z przytoczonych względów należało rewizję powoda, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw zaskarżenia, stosownie do art. 387 k.p.c. oddalić, orzekając jak w sentencji.