U 1/82

Skład orzekającyIzba Wojskowa Sądu Najwyższego na posiedzeniu w składzie:przewodniczący: prezes gen. bryg. K. Lipiński; sędziowie: płk C. Bakalarski, płk J. Górski, płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak (sprawozdawca), płk S. Mandyka, płk J. Mielczarek, płk W. Morawski, płk E. Olczak, płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk S. Wojtczak, płk J. Woźniak, płk E. Zawiłowski; protokolant: mjr S. Kosmala (sędzia s. wojsk. deleg.),z udziałem Zastępcy Naczelnego Prokuratora Wojskowego płk A. Suskiego,Sentencjapo rozpoznaniu skierowanego zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia przez pełny skład Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku Zastępcy Prokuratora Generalnego PRL - Naczelnego Prokuratora Wojskowego z dnia 2 stycznia 1982 r. o wyjaśnienie art. 18 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o przekazaniu do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa oraz o zmianie ustroju sądów wojskowych i wojskowych jednostek organizacyjnych Prokuratury PRL w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 157), a w szczególności czy w sprawach przekazanych przez sądy powszechne istnieje konieczność wniesienia aktu oskarżenia przez prokuratora wojskowego - na podstawie art. 24 lit. d i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.)uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Sprawę przekazaną przez sąd powszechny na podstawie art. 18 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o przekazaniu do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa (...) w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 157) sąd wojskowy rozpoznaje opierając się na akcie oskarżenia wniesionym przez prokuratora powszechnego.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione na wstępie pytanie prawne umotywowane zostało: 1) założeniem, że skoro w myśl ogólnej zasady oskarżycielem publicznym przed sądami wojskowymi jest tylko prokurator wojskowy (art. 575 § 2 w zw. z art. 35 § 1 k.p.k.), to sąd wojskowy otrzymawszy z sądu powszechnego przekazaną mu według właściwości sprawę o przestępstwo z aktem oskarżenia wniesionym przez prokuratora powszechnego powinien ją przesłać prokuratorowi wojskowemu "w celu sporządzenia nowego aktu oskarżenia", oraz 2) wątpliwością, czy ta reguła postępowania odnosi się również do wypadku szczególnego, jakim jest uregulowanie zawarte w art. 18 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o przekazaniu do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa (...) w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 157).W związku z tym należy zauważyć, że wspomniane wyżej założenie jest błędne, a w konsekwencji wątpliwość nie uzasadniona.Z ogólnej zasady, że oskarżycielem publicznym przed sądami wojskowymi jest tylko prokurator wojskowy, wynika na pewno, iż sąd wojskowy nie może wszcząć postępowania na skierowane doń bezpośrednio żądanie prokuratora powszechnego (art. 6 k.p.k.). Z zasady tej wcale jednak nie wynika, by niemożliwe było zwykłe przejęcie przez sąd wojskowy postępowania wszczętego już przed sądem powszechnym na żądanie prokuratora powszechnego, jeżeli sąd powszechny stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał sądowi wojskowemu (art. 25 § 1 k.p.k.). Według art. 29 k.p.k. sąd wojskowy może nie przyjąć sprawy przekazanej mu przez sąd powszechny, którą w takim wypadku rozpoznaje sąd powszechny. W wypadku, w którym sąd wojskowy przyjmie jednak sprawę przekazaną mu przez sąd powszechny, owe przyjęcie sprawy może nastąpić jedynie w celu jej rozpoznania, a nie w celu niczym nie dającego się wytłumaczyć pośrednictwa między sądem powszechnym a prokuratorem wojskowym. Żaden przepis prawa nie nakazuje też sądowi wojskowemu przekazywania sprawy przejętej od sądu powszechnego prokuratorowi wojskowemu w celu wniesienia (sporządzenia) "nowego aktu oskarżenia". Nakaz taki niekiedy jedynie próbuje się wyprowadzić z poglądu, że w opisanej sytuacji - istnieje tylko akt oskarżenia wniesiony przez prokuratora powszechnego - przed sądem wojskowym brak rzekomo skargi uprawnionego oskarżyciela. Wykładnia taka nie jest jednak dopuszczalna dlatego, że w wypadku braku skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 11 pkt 4 k.p.k.) obowiązkiem sądu nie jest jej wyjednywanie, lecz tylko - wobec jednoznacznego i kategorycznego stwierdzenia ustawy procesowej - umorzenie postępowania, i to już w stadium przygotowania do rozprawy głównej (art. 299 § 1 pkt 1 k.p.k.). Dlatego też można i należy wyrazić zapatrywanie, że w każdym wypadku przyjęcia przez sąd wojskowy według właściwości sprawy o przestępstwo, przekazanej mu przez sąd powszechny z aktem oskarżenia wniesionym przez prokuratora powszechnego, sąd wojskowy rozpoznaje sprawę opierając się na tym akcie. Zapatrywanie to nie pozostaje w sprzeczności z powołaną na wstępie zasadą ogólną (art. 575 § 2 w związku z art. 35 § 1 k.p.k), gdyż również w takim wypadku wszelkie czynności procesowe oskarżyciela publicznego po przyjęciu przez sąd wojskowy przekazanej mu według właściwości sprawy wykonuje przecież prokurator wojskowy.Nie inaczej przedstawia się to zagadnienie także w wypadku przyjęcia przez sąd wojskowy sprawy przekazanej mu przez sąd powszechny na podstawie art. 18 powołanego już dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o przekazaniu do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa (...) w czasie obowiązywania stanu wojennego, czyli w wypadku, o który wprost chodzi w pytaniu prawnym Naczelnego Prokuratora Wojskowego. Wymieniony przepis bowiem nie zawiera żadnego unormowania, które podważałoby zasadność wyrażonego wyżej zapatrywania. Wręcz przeciwnie - przepis ten zawiera dodatkowo wskazówkę potwierdzającą prawidłowość wspomnianego zapatrywania. Głosi bowiem, że w razie przekazania sądowi wojskowemu sprawy o przestępstwo określone w art. 1 powołanego dekretu, w której w dniu wprowadzenia stanu wojennego toczyło się postępowanie karne przed sądem powszechnym, postępowanie przed sądem wojskowym danej instancji prowadzi się "od początku". Oczywiste zaś jest, że sporządzenie czy nawet wnoszenie aktu oskarżenia nie należy do czynności wchodzących w zakres prowadzonego "od początku" postępowania ani przed sądem pierwszej instancji, ani tym bardziej przed sądem drugiej instancji. Zresztą jeżeliby w myśl wspomnianego przepisu brak aktu oskarżenia wniesionego (sporządzonego) przez prokuratora wojskowego stał na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy przez sąd wojskowy, to przepis ten nie dopuściłby w ogóle możliwości prowadzenia postępowania przed sądem wojskowym drugiej instancji (którego funkcje spełnia - w myśl art. 572 § 3 k.p.k. - Izba Wojskowa Sądu Najwyższego) nawet "od początku".