IV CR 170/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bielecki. Sędziowie SN: H. Dąbrowski (sprawozdawca), J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisławy N. i Bronisława N. przeciwko Bogdanowi N. o rozwiązanie przysposobienia na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 19 stycznia 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowie wnosili w pozwie o rozwiązanie - orzeczonego postanowieniem Sądu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 28.VII.1966 r. - przysposobienia pozwanego.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19.I.1982 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. W uzasadnieniu wyroku, po przeprowadzeniu m.in. dowodu z wymienionych akt Sądu powiatowego dla m. Krakowa, ustalił, iż przysposobienie pozwanego przez powodów zostało orzeczone w warunkach art. 118 § 2 (obecnie określonych w art. 118 § 3 k.r.o.), tj. po wyrażeniu przez matkę dziecka zgody na przysposobienie jej dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającej.Po dokonaniu tych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, iż powództwo podlega oddaleniu, zgodnie bowiem z art. 1251 k.r.o., dodanym przez ustawę z dnia 19 grudnia 1975 r. o zmianie ustawy - kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 49, poz. 234), nie jest dopuszczalne rozwiązanie przysposobienia, na które rodzice przysposobionego wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę bez wskazania osoby przysposabiającego. Przeto nie zachodziła potrzeba badania, czy zachodzą ważne przyczyny rozwiązania przysposobienia.W rewizji powodowie wnieśli o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucili naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 1251 k.r.o. do stosunku przysposobienia dokonanego przed wejściem w życie tego przepisu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzutom i wywodom rewizji nie można odmówić słuszności.Z treści przepisów art. XII i XIII przepisów wprowadzających kodeks rodzinny i opiekuńczy wynika, iż wolą ustawodawcy było, aby normy prawne regulujące stosunki pomiędzy przysposabiającymi a przysposobionymi, zawarte w k.r.o. z 1964 r., nie narzucały stronom stosunku przysposobienia wbrew ich woli sytuacji prawnej diametralnie różnej od tej, której byli świadomi w chwili orzeczonego przysposobienia. W szczególności z treści art. XIII § 2 przep. wprow. k.r.o. wynika, że przepisy dotyczące tzw. przysposobienia pełnego mają zastosowanie do przysposobienia orzeczonego przed wejściem w życie k.r.o. nie jako reguła (art. 121 k.r.o.), lecz tylko zgodnie z wolą zainteresowanych. U podstaw tego unormowania legło założenie, iż przysposobienie jest aktem tak doniosłym, że przysposabiający i osoby, których zgoda jest dla przysposobienia potrzebna, powinni podejmować decyzję w tej materii w pełni świadomi wszystkich jej skutków prawnych. Stąd też późniejsze rozszerzenie skutków przysposobienia w porównaniu do stanu istniejącego w chwili dokonania przysposobienia, a wynikające z treści nowej ustawy co do zmiany charakteru przysposobienia z niepełnego na pełne bez wyraźnie ujawnionej woli przysposabiającego.Przepis art. XIII przep. wprow. k.r.o. rozstrzyga czasowo kolizję ustaw pomiędzy przepisami o przysposobieniu zawartymi w k.r.o. a przepisami wcześniej obowiązującymi, tj. przepisami kodeksu rodzinnego z 1950 r. Dotyczy on oceny skutków przysposobienia dokonanego przed dniem 1.I.1965 r., nie ma zatem bezpośredniego zastosowania do skutków przysposobienia będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Z normy tej wynika jednak, jak trafnie podniesiono w rewizji, ważna dyrektywa interpretacyjna dla rozstrzygnięcia kolizji pomiędzy przepisami k.r.o. w brzmieniu pierwotnym, obowiązującym w chwili dokonania przysposobienia, a stanem prawnym powstałym po wprowadzeniu przez ustawę z dnia 19 grudnia 1975 r. istotnych zmian, m.in. w zakresie skutków przysposobienia. Powołana bowiem ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. nie zawiera żadnych norm intertemporalnych odnoszących się do wprowadzonych tą ustawą nowych przepisów o przysposobieniu.Zmiana k.r.o. w zakresie przepisów o tzw. przysposobieniu anonimowym (przepis art. 118 § 3 k.r.o.) oznacza w istocie wprowadzenie nowej postaci przysposobienia określanej w literaturze prawniczej jako przysposobienie całkowite lub jako przysposobienie pełne, nieodwołalne.Wprowadzenie nowych, nie branych pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o przysposobieniu, skutków prawnych tego aktu stawia strony stosunku przysposobienia w sytuacji podobnej do tej, w jakiej po wejściu w życie k.r.o. i wprowadzonej tam reguły przysposobienia pełnego (art. 121 w związku z art. 124 k.r.o.) znalazły się strony stosunku przysposobienia orzeczonego na podstawie dawnej ustawy.Wobec braku wyraźnych norm kolizyjnych w ustawie z dnia 19 grudnia 1975 r. - mając na uwadze bardzo bliskie podobieństwo sytuacji prawnej, motywów legislacyjnych i przesłanek społecznych - należy uznać, przy sięgnięciu do analogii z art. XIII przep. wprow. k.r.o., za usprawiedliwione przyjęcie, iż przepis art. 1251, wprowadzony do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez ustawę z dnia 19 grudnia 1975 r. o zmianie ustawy - kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 45, poz. 234), nie ma zastosowania do przysposobienia orzeczonego przed wejściem w życie tego przepisu.Z przytoczonych zasad należało przytoczony wyrok uchylić. Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 388 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.