I CR 79/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Bukowski (spr.).Sędziowie SN: R. Czarnecki, M. Sychowicz.Protokolant: C. Gumienna.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 1982 r. sprawy z powództwa Jana G. przeciwko Skarbowi Państwa - Okręgowy Zarząd Zakładów Karnych w W. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 23 października 1981 r.,zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną kwotę 50.000 zł z odsetkami obniża do kwoty 30.000 zł (trzydzieści tysięcy złotych) z odsetkami, w pozostałej części rewizję oddala; znosi wzajemnie koszty instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneJan G. twierdził, że w czasie odbywania kary pozbawienia wolności zachorował na początku maja 1978 r. na żółtaczkę zakaźną, ponieważ podawano mu brudne i zimne posiłki oraz zakażono go wirusem żółtaczki przy stosowaniu zastrzyków przeciwgruźliczych.Na tej podstawie wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Okręgowy Zarząd Zakładów Karnych w W., z powództwem o zadośćuczynienie w kwocie 170.000 zł za utratę zdrowia i o zasądzenie od pozwanego na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża kwoty 60.000 zł.Pozwany Skarb Państwa wnosił o oddalenie powództwa, zaprzeczając twierdzeniom powoda. Obecny zaś stan zdrowia powoda świadczy o tym, że powód był leczony prawidłowo.Wyrokiem z dnia 18 II 1980 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo uznawszy, że do zakażenia powoda żółtaczką mogło dojść przed osadzeniem go w Zakładzie Karnym, kiedy to pobierał zastrzyki przeciwgruźlicze. Dzięki prawidłowemu leczeniu powód nie doznał trwałej szkody na zdrowiu.Na skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy, orzeczeniem z dnia 7 X 1980 r., uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując m.in. na potrzebę wyjaśnienia, czy w Zakładzie karnym stosowano igły jednorazowego użytku przy aplikowaniu powodowi zastrzyków przeciwgruźliczych, a jeśli nie - to jakimi sterylizatorami igły wyjaławiano i czy taka sterylizacja była całkowicie skuteczna. Sąd Najwyższy uznał za bezpodstawną sugestię powoda, jakoby zakażenie żółtaczką miało pozostawać w związku przyczynowym z temperaturą czy stanem podawanych mu posiłków. Podlegały one bowiem systematycznej kontroli lekarskiej.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 23 X 1981 r., zasądził od pozwanego na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia z art. 445 § 1 k.c. kwotę 50.000 zł z 8% od 28 III 1979 r. i oddalił resztę powództwa. Sąd ten ustalił, że przy aplikowaniu powodowi zastrzyków przeciwgruźliczych używano strzykawek wielorazowego użytku. Strzykawki były wprawdzie gotowane, ale tego rodzaju sterylizacja wirusów żółtaczki nie likwiduje. Zadośćuczynienie pieniężne zasądził za dolegliwości doznane przez powoda w związku z przebytą w Zakładzie Karnym chorobą żółtaczki, a jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia przyjął przepis art. 419 k.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanego Skarbu Państwa, opartą na podstawach przewidzianych w punktach trzecim i czwartym art. 368 k.p.c., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący nie kwestionuje prawidłowości ustalenia, że powodowi aplikowano w Zakładzie Karnym zastrzyki przeciwgruźlicze strzykawkami wielorazowego użytku oraz że sterylizacja używanych w tym celu igieł nie gwarantowała całkowitej likwidacji wirusów żółtaczki, przy czym choroba ta wystąpiła u powoda w szóstym miesiącu jego pobytu w Zakładzie. Z tych faktów Sąd Wojewódzki był władny wnioskować, iż zakażenie powoda nastąpiło po pozbawieniu go wolności, to znaczy po dniu 30 XI 1977 r.Ciężar udowodnienia, że powód był zakażony żółtaczką już przed osadzeniem go w Zakładzie Karnym, gdyż zastrzyki przeciwgruźlicze aplikowano mu niewyjałowionymi strzykawkami wielorazowego użytku, stosowanymi w przychodni społecznej służby zdrowia, spoczywał stosownie do zasady z art. 6 k.c. na pozwanym. Z tych bowiem faktów wywodzi on skutki prawne, mające stanowić podstawę dla oddalenia powództwa. Reguła dotycząca ciężaru dowodu nie może być rozumiana w ten sposób, że zawsze, bez wzglądu na okoliczności sprawy, spoczywa on na stronie powodowej.Jeżeli strona powodowa udowodniła fakty przemawiające za zasadnością powództwa, to na stronie pozwanej spoczywa ciężar udowodnienia ekscepcji i faktów uzasadniających jej zdaniem oddalenie powództwa.Z podnoszonego w rewizji faktu, iż w czasie pobytu powoda w Zakładzie Karnym "nie było epidemii zachorowań na żółtaczkę zakaźną", nie można domniemywać, iż powód uległ zakażeniu żółtaczką w przychodni przed pozbawieniem go wolności.Brak też jest podstaw do zajęcia stanowiska, że wylęganie choroby u powoda trwało przez okres najdłuższy, to znaczy nie przez 6 miesięcy, ale nawet przez 8 miesięcy, czyli przez okres maksymalny wskazywany, według opinii biegłej dr med. A. Oswaldo-Rusinowej, w literaturze zachodnioeuropejskiej.Wadliwe natomiast jest przyjęcie za podstawę prawną zaskarżonego wyroku przepisu art. 419 k.c. Krzywda powoda pozostaje w związku przyczynowym ze stosowaniem przez więzienną służbę zdrowia strzykawek wielorazowego użytku, i to sterylizowanych środkami nie dającymi pełnej gwarancji likwidacji wirusów żółtaczki. Pozwany Skarb Państwa ponosi zatem odpowiedzialność odszkodowawczą z mocy art. 417 k.c. w następstwie tej praktyki.Przyznane natomiast zadośćuczynienie w kwocie 50.000 zł jest za wysokie w stosunku do rodzaju i rozmiarów krzywdy powoda. Według niepodważanych przez skarżącego opinii biegłych lekarzy, przebieg choroby był bardzo lekki i nie pozostawił następstw ujemnych dla zdrowia. Tak więc, przy uwzględnieniu niekorzystnych dla całego społeczeństwa, a więc również dla powoda zmian natury ekonomicznej, należało za odpowiednie w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. uznać zadośćuczynienie w kwocie 30.000 zł.Z przyczyn wyżej przytoczonych Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., art. 387 k.p.c. i art. 100 k.p.c. jak w sentencji.