II KZ 39/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Borodej. Sędziowie: J. Bratoszewski, (sprawozdawca), Z. Ziemba.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Nyczka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Anatola P., oskarżonego z art. 240 pkt 2 i in. k.k., po rozpoznaniu zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 1 lutego 1982 r. o zwrocie akt do uzupełnienia postępowania przygotowawczego i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w W. w celu kontynuowania postępowania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w W. na rozprawie w dniu 1 lutego 1982 r. podjął postanowienie o zwrocie akt sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego przez: "(...) prawidłowe sporządzenie protokołów z taśm magnetofonowych dotyczących Adama Z. oraz przesłuchania Ireny M."Na postanowienie to wniósł zażalenie prokurator, zarzucając - jak z treści zażalenia wynika - obrazę art. 344 § 1 k.p.k. i wnosząc o uchylenie tego postanowienia oraz przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w celu kontynuowania postępowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał, że zażalenie prokuratora jest zasadne.Nie negując tego, że sporządzenie z przesłuchania oskarżonego czy z innej czynności procesowej mechanicznego zapisu na taśmie magnetofonowej, który można w każdym czasie odtworzyć, wzbogaca możliwość sądu dotarcia do prawdy i że jest to ułatwione, jeżeli treść tego zapisu jest także przepisana pismem zwykłym, stwierdzić jednak należy, iż w wypadku sporządzenia takiego zapisu organ procesowy nie ma obowiązku - oprócz sporządzenia protokołu z przeprowadzenia czynności procesowej - sporządzenia ponadto pisemnego, wiernego zapisu zarejestrowanego na tej taśmie.Zgodnie z art. 131 § 1 k.p.k. tylko w odniesieniu do stenogramu istnieje obowiązek przełożenia go "na pismo zwykłe", mimo że stenogram ten spisuje się "niezależnie od protokołu". Wynika to z tego, że treść stenogramu byłaby dla sądu i stron niezrozumiała, podczas gdy zapis na taśmie magnetofonowej (czy magnetowidowej) po prostu można odtworzyć na rozprawie (czy poza nią), a w miarę potrzeby i sporządzić sobie odpowiednie notatki.Ponadto - co w sprawie niniejszej szczególnie należy podkreślić - podstawowym dokumentem odzwierciedlającym sposób i treść przeprowadzonej czynności procesowej jest protokół, a nie zapis magnetofonowy czy magnetowidowy, gdyż utrwalenie czynności protokołowanych za pomocą odpowiedniej aparatury ma - po pierwsze - charakter fakultatywny, a po wtóre - jedynie uzupełniający protokół.Świadczy o tym użyte w treści art. 133 § 1 k.p.k. słowo: "ponadto", odnoszące się do możliwości utrwalenia przebiegu czynności protokołowanych.Jest to zresztą zrozumiałe, gdyż utrwalenie czynności protokołowanej za pomocą dźwięku lub obrazu nie ma na celu zastępowania mniej szczegółowego protokołu, zawierającego jednak jakiś uporządkowany ciąg myślowy, innym, bardziej szczegółowym protokołem, zazwyczaj nie zawierającym tego wewnętrznego uporządkowania, lecz ma na celu utrwalenie tych wrażeń i odczuć, jakich pisemny protokół zazwyczaj nie oddaje lub nie ma możliwości oddać, np. modulacja i siła głosu, przerwy w mówieniu, zdenerwowanie, zadawane pytania, milczenie, odpowiedzi przez zboczenie z tematu.W tej sytuacji zupełnie niesłuszne jest żądanie Sądu Wojewódzkiego zawarte w treści zaskarżonego postanowienia, a mianowicie żądanie sporządzenia protokołów "taśm magnetofonowych".Protokół bowiem sporządza się nie z taśm, lecz z ustalonego przesłuchania albo w ogóle z przebiegu czynności procesowych. Wprawdzie - jeżeli chodzi o "wyjaśnienia, zeznania, oświadczenia i wnioski", to powinny one być wciągnięte do protokołu "z możliwą dokładnością" (art. 134 § 2 k.p.k.), ale nie wynika z tego - wcale, by ta uzupełniająca czynność, jaką jest ewentualne utrwalenie przesłuchania na taśmie magnetofonowej, miała stać się czynnością zasadniczą, a sporządzenie protokołu miało być czynnością dodatkową, i by miało to nastąpić nie w wyniku bieżącego notowania wypowiedzi osoby przesłuchiwanej, lecz dopiero na podstawie treści zapisu na tej taśmie.Reasumując te wywody, stwierdzić należy, że w wypadku, gdy czynność procesowa została ustalona za pomocą aparatury utrwalającej obraz lub dźwięk, przepisanie treści zawartych na odpowiedniej taśmie jest wprawdzie pożądane, ale nie jest obowiązkowe. W każdym razie brak takiego przepisania nie stanowi istotnego uchybienia w przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego, uzasadniającego zwrot akt prokuratorowi na podstawie art. 344 § 1 czy art. 299 § 1 k.p.k. w celu uzupełnienia tego postępowania. W wyjątkowych bowiem wypadkach, gdy sądowi nie wystarczy samo odtworzenie na taśmie magnetofonowej treści, lecz konieczne jest wzrokowe ogarnięcie treści tam zawartych, może on zlecić wykonanie tego zadania czy to sekretariatowi, czy nawet specjalnie do tego powołanej osobie, co nie może spowodować "znacznych trudności", o których mowa w wymienionych przepisach.Z tych powodów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w celu kontynuowania postępowania.