IV CR 293/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz. Sędziowie SN: C. Bieske, Z. Marmaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marianny P. przeciwko Wytwórni Filmów Fabularnych w Ł. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 23 marca 1981 r.rewizję oddalił i zasądził od pozwanej Wytwórni Filmów na rzecz powódki 1.050 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie umowy zlecenia Józef P. wykonywał różne prace przy budowie dekoracji do filmu "Zamach stanu". Wykonanie części prac wymagało użycia rusztowań. Wskutek wadliwego ich przygotowania i zabezpieczenia P. wraz z grupą innych osób spadł z owego rusztowania, doznając urazu czaszkowo-mózgowego. Obrażenia te spowodowały jego zgon. Odpowiedzialność za przygotowanie rusztowań oraz ich prawidłowe funkcjonowanie ponosi pracownik Wytwórni Filmów Fabularnych w Ł. Bronisław L. Sąd Rejonowy w Łodzi w sprawie karnej uznał L. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 152 k.k., polegającego na tym, że jako kierownik budowy dekoracji do filmu dopuścił się zaniedbań w zakresie nadzoru nad budową owych dekoracji, w następstwie czego kilka osób spadło z rusztowania, doznając obrażeń ciała.W sprawie niniejszej na skutek pozwu byłej żony zmarłego Sąd Wojewódzki w Łodzi zasądził na jej rzecz od pozwanej Wytwórni Filmów kwotę 30.000 zł tytułem zwrotu poniesionych przez nią kosztów pogrzebu. Powództwo w pozostałej części, a w tym o zadośćuczynienie uległo oddaleniu. Wedle ustaleń będących podstawą wyrokowania powódka i zmarły P. byli małżeństwem, które zostało rozwiązane przez rozwód.Z małżeństwa tego pochodzi dwóch synów - obecnie już dorosłych. Zgon P. nie spowodował u powódki pogorszenia jej sytuacji życiowej. Powódka przy pomocy synów zajęła się pogrzebem zmarłego męża i ona też poniosła wydatki z tym związane. Wydatki te powinna była pokryć pozwana Wytwórnia (art. 446 § 1 k.c.). Na zakres odpowiedzialności Wytwórni nie ma wpływu okoliczność, iż zawarła ona z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń umowę ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i na tej podstawie PZU wypłacił każdemu z synów zmarłego po 25.000 zł.W rewizji od tego wyroku pozwana Wytwórnia Filmów domaga się jego zmiany i oddalenia powództwa. Zdaniem skarżącej nie ma pewności co do tego, czy wydatki związane z pogrzebem poniosła powódka, nie zaś jej synowie, co przy uwzględnieniu dokonanej przez PZU wypłaty kwoty 50.000 zł powinno prowadzić do oddalenia powództwa w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja powyższa nie jest uzasadniona. Zarzut rewizji, jakoby nie została wyjaśniona kwestia, kto poniósł wydatki związane z pogrzebem zmarłego, jest bezpodstawny. Przede wszystkim jest oczywiste, iż wydatki te nie zostały pokryte przez stronę pozwaną czy przez inną osobę obcą zmarłemu. Zgromadzony przez Sąd materiał dowodowy pozwalał Sądowi na przyjęcie, iż wprawdzie urządzeniem pogrzebu zajęli się synowie zmarłego, jednakże środki pieniężne na ten cel pochodziły od powódki.Pogląd odmienny, a mianowicie, że to synowie zmarłego pokryli owe koszty, nie znajduje oparcia w dowodach przeprowadzonych przez Sąd i pozostaje w sprzeczności z zeznaniami zainteresowanych osób.Nie jest także usprawiedliwiony zarzut rewizji dotyczący naruszenia prawa materialnego, wyrażający się w stanowisku, że zawarcie przez stronę pozwaną umowy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i wypłacenie przez PZU synom zmarłego odpowiedniej sumy zwalnia pozwaną Wytwórnię od obowiązku pokrycia wydatków związanych z pogrzebem. Uprawnionym do żądania zwrotu kosztów pogrzebu jest ten, kto je poniósł, zobowiązanym zaś z tego tytułu jest ten, kto ma obowiązek szkodę naprawić (art. 446 § 1 k.c.).Powyższa ogólna zasada nie doznaje ograniczenia w sytuacji, gdy zobowiązany do naprawienia szkody dokona ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i na tej podstawie najbliżsi członkowie rodziny zmarłego - w tym przypadku synowie - otrzymają z PZU odpowiednie sumy.W ubezpieczeniach osobowych, do jakich należy ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków, chodzi o ochronę życia i zdrowia osób ubezpieczonych, tzn. takich dóbr, które wymykają się spod kryteriów oceny pieniężnej. Powoduje to, że z ubezpieczeń tych nie wypłaca się z reguły odszkodowań, lecz świadczenia pieniężne, z góry określone (art. 805 k.c.). Świadczenia te są wypłacane niezależnie od wysokości uszczerbku majątkowego lub niekiedy nawet w razie braku jakiegokolwiek uszczerbku. Zgodnie z dyspozycją art. 831 k.c. w ubezpieczeniach osobowych ubezpieczony może wskazać dowolną osobę jako uprawnioną do otrzymania sumy ubezpieczenia na wypadek jego śmierci. Świadczenie to nie należy do spadku po ubezpieczonym (art. 831 § 3 k.c.). W przypadku braku osoby uprawnionej do podjęcia sumy ubezpieczenia suma ta przypada najbliższej rodzinie ubezpieczonego w kolejności ustalonej w ogólnych warunkach ubezpieczenia (art. 832 § 2 k.c.). Obowiązujące w dacie wypadku ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (zatwierdzone decyzją Ministra Finansów z dnia 11.VIII.1970 r.) w § 14 ust. 3 stanowią, że świadczenie z ubezpieczenia NW przysługuje wedle pierwszeństwa: a) małżonkowi zmarłego, b) dzieciom, c) rodzicom, d) innym ustawowym spadkobiercom - krewnym zmarłego, przy czym w tym ostatnim przypadku w pierwszej kolejności pokrywane są koszty pogrzebu osobie, która je poniosła.Powyższe prowadzi do wniosku, że zawarcie przez osobę zobowiązaną wedle przepisów prawa cywilnego do naprawienia szkody umowy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków oraz wypłacenia przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń uprawnionemu wskazanemu imiennie lub najbliższemu członkowi rodziny zmarłego odpowiedniego świadczenia (§ 14 ust. 3 o.w.u.) nie zwalnia tej osoby zobowiązanej od obowiązku zwrotu kosztów pogrzebu ubezpieczonego poniesionych przez inną osobę. Zagadnienie to przedstawia się w sposób odmienny tylko wówczas, gdy wymienione świadczenie wypłacane jest dalszym krewnym - spadkobiercom zmarłego w okolicznościach normowanych przez punkt 4 ust. 3 § 14 ogólnych warunków ubezpieczenia. Taka jednak sytuacja nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie.Z tych zasad i na mocy art. 387 i 98 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.