IV CR 141/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Rudnicki.Sędziowie SN: K. Piasecki (spraw.), B. Bladowski.Protokolant: H. Janota.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Sławińska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 7 maja 1981 r. na sprawy z wniosku Józefa M. przy udziale Ireny M. o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 29 grudnia 1980 r.postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w R. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Józef M. wnosi o uznanie za skuteczny w Polsce wyroku Sądu Okręgowego Powiatu C. w stanie I. orzekającego w dniu 20 listopada 1978 r rozwód jogo małżeństwa zawartego z Ireną M. w dniu 2 lutego 1974 r. w R. Z małżeństwa pochodzi syn urodzony w dniu 8 VIII 1974 r. Współżycie między stronami nie układało się pomyślnie, w związku z czym wnioskodawca w końcu 1976 r. wyjechał do USA i zamieszkał w C.Uczestniczka postępowania Irena M. żąda oddalenia wniosku o uznanie amerykańskiego wyroku rozwodowego, zarzucając, że wnioskodawca ma nadal miejsce zamieszkania w Polsce, wobec czego w grę wchodzą przepisy o wyłącznej jurysdykcji krajowej sądów polskich, że na skutek braku zawiadomienia o procesie toczącym się w USA została pozbawiona możności obrony swoich praw w procesie.Postanowieniem z dnia 27 grudnia 1979 r. Sąd Wojewódzki uwzględnił wniosek o uznanie wspomnianego orzeczenia.Jednakże na skutek rewizji Ireny M. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 7 maja 1980 r. uchylił wyżej wymienione postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu. Za uzasadniony uznał Sąd Najwyższy jedynie zarzut rewizji niewyjaśnienia kwestii pozbawienia możności obrony w procesie rozwodowym w USA w związku ze sposobem doręczenia zawiadomienia o procesie.Obecnie zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki oddalił wniosek o uznanie orzeczenia sądu amerykańskiego. W uzasadnieniu Sąd ten zaznaczył, że stosownie do wskazań zawartych w postanowieniu Sądu Najwyższego wnioskodawca powinien przedstawić wyrok Sądu amerykańskiego z zaznaczeniem, że uczestniczka brała udział w postępowaniu przed Sądem amerykańskim i miała zapewnione "wszelkie prawa do obrony". Sąd wezwał pełnomocnika wnioskodawcy o przedstawienie takiego dokumentu w terminie miesiąca, pełnomocnik nie uczynił zadość temu żądaniu mimo znacznego upływu czasu; wobec czego, z braku przesłanek przewidzianych w art. 1146 k.p.c., należało wniosek oddalić.W rewizji od tego postanowienia wnioskodawca domaga się jego zmiany i uwzględnienia wniosku o uznanie orzeczenia lub uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W piśnie procesowym nazwanym "uzupełnienie rewizji" wnioskodawca zarzuca, że Sąd Wojewódzki nie uwzględnił jego wniosku o dalsze przedłużenie terminu dla dostarczenia odpowiednich dokumentów. Dokumenty te - jak wyjaśnia skarżący - dotarły dopiero teraz.Chodzi o telegram nadany przez uczestniczkę postępowania do sądu amerykańskiego, wciągnięty do akt sprawy w dniu 2 X 1978 r. oraz o odbitkę kserograficzną listu wysłanego przez uczestniczkę postępowania do Sądu amerykańskiego. Z dokumentów tych - jak wywodzi skarżący - wynika jednoznacznie potwierdzenie otrzymania zawiadomienia sądu amerykańskiego o toczącym się procesie rozwodowym.Mając na względzie ten stan rzeczy, Prokurator zgłosił wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Rewizja podlega uwzględnieniu w tym właśnie sensie.Stosownie do art. 1147 § 2 k.p.c., gdy wyrok, o którego uznanie chodzi, jest zaoczny, wnioskodawca obowiązany jest dołączyć "zaświadczenie, że wezwanie zostało pozwanemu należycie doręczone." Jak to zostało już zaznaczone w poprzednim postanowieniu Sądu Najwyższego, wydanym w sprawie niniejszej, należyte doręczenie wezwania to doręczenie skuteczne.Z samym faktem, że zawiadomienie o procesie zostało wysłane pozwanemu, nie wiąże się domniemanie, że strona pozwana je rzeczywiście otrzymała.W występującej - w obecnej fazie postępowania - sytuacji nasuwa się zagadnienie, w jaki sposób, za pomocą jakich środków dowodowych dopuszczalne jest wykazywanie, że wezwanie zostało pozwanemu należycie doręczone. Otóż wspomniany przepis art. 1147 § 2 k.p.c. wymaga "zaświadczenia" w tym przedmiocie.W grę wchodzi oczywiście zaświadczenie pochodzące od Sądu zagranicznego, który wydał wyrok, o którego uznanie toczy się postępowanie delibacyjne. Jednakże tego rodzaju zaświadczenie nie zawsze będzie mogło być wystarczającym, przekonywającym dowodem faktu należytego, czyli skutecznego zawiadomienia o procesie. W niektórych bowiem systemach prawnych zagranicznych stosowane formy doręczeń nie zawsze są skuteczne z punktu widzenia zasady kontradyktoryjności.W takich okolicznościach nasuwa się wspomniany już problem innych środków dowodowych poza wspomnianym "zaświadczeniem" sądu zagranicznego, który, co należy dodać, zawsze należyte doręczenie "kwalifikuje" na podstawie własnych przepisów procesowych.Przepis art. 1147 § 2 k.p.c., ustanawiający wymaganie przedstawienia "zaświadczenia", nie nadaje temu "zaświadczeniu" charakteru dowodu wyłącznego, eliminującego inne środki dowodowe.Skuteczność doręczenia zawiadomienia o postępowaniu toczącym się za granicą może być wykazywana za pomocą wszelkich środków dowodowych, które - oceniane na podstawie art. 233 § 1 k.p.c. - mogą uzasadniać wniosek, że strona - mimo zaprzeczeń - była w rzeczywistości zawiadomiona o procesie wszczętym za granicą. Tego rodzaju dowodem mogą być w szczególności pisma i telegramy kierowane w odpowiednim czasie przez stronę pozwaną do Sądu zagranicznego, których treść wskazuje na podjęcie obrony choćby w postaci złożenia odpowiednich oświadczeń procesowych.Ciężar dowodu tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy zgodnie z ogólną regułą o ciężarze dowodu zawartą w art. 6 k.c. Bez wykazania bowiem przesłanki uznania orzeczenia Sądu zagranicznego przewidzianej w art. 1146 § 1 pkt 3 k.p.c. zapewnienie, niepozbawienie możności obrony nie może nastąpić uznanie orzeczenia Sądu zagranicznego, czego właśnie domaga się wnioskodawca.Z tych wszystkich przyczyn należało orzec jak w sentencji niniejszego postanowienia.