III CZP 13/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Bryl. Sędziowie SN: J. Ignatowicz (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Haliny i Stanisława małż. P. przeciwko Mariannie P. o przeniesienie własności nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 8 grudnia 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"a. Czy roszczenie z art. 231 § 1 k.c. przechodzi na następców prawnych posiadacza w drodze dziedziczenia i czy jest to uzależnione od objęcia przez nich w posiadanie zabudowanego gruntu, a ponadto:b. Czy roszczenie z art. 231 § 1 k.c. może być skutecznie przeniesione przez następców prawnych posiadacza na osoby trzecie w drodze czynności cywilnoprawnej?"uchwalił:Roszczenie samoistnego posiadacza o wykup działki gruntu, na której wzniósł on budynek (art. 231 § 1 k.c.), przechodzi zarówno na jego spadkobiercę, jak i na nabywcę z mocy czynności prawnej; w obydwu wypadkach przesłanką nabycia roszczenia przez następcę prawnego posiadacza jest przejście na niego posiadania zajętej pod budowę działki gruntów. Uzasadnienie faktyczneJak to wynika ze sformułowania pytania prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przez Sąd Wojewódzki w Warszawie, Sąd ten powziął - na tle pewnej rozbieżności poglądów w doktrynie - wątpliwość, czy roszczenie, jakie przysługuje posiadaczowi na podstawie art. 231 § 1 k.c. o wykup działki zajętej pod budowę, jest przenaszalne i dziedziczne, a jeżeli tak, to czy jego właściwości zależą od przejścia na następcę prawnego posiadacza samego posiadania.Uzasadnienie prawneOdpowiadając na te pytania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przewidziane w art. 231 § 1 k.c. prawo posiadacza, który wzniósł budynek na cudzym gruncie, ma charakter roszczenia, którego treścią jest możność domagania się, aby właściciel przeniósł na niego własność działki zajętej pod budowę. Jest to prawo o charakterze majątkowym. Jako takie i wobec braku odmiennego uregulowania szczególnego oraz wobec tego, że szczególna kwalifikacja tego prawa nie wynika z jego istoty, prawo to należy traktować, jak większość praw majątkowych, jako prawo zbywalne i podlegające dziedziczeniu.Jest to jednak prawo o tyle swoiste, że jest związane z posiadaniem gruntu, na którym posiadacz wzniósł budynek. Nie może ono bez tego posiadania powstać i dalszy jego byt jest także uzależniony od trwania posiadania. Wynika z tego, że prawo to może przejść na inną osobę tylko razem z posiadaniem.W uzasadnieniu swego postanowienia o przekazaniu Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia nasuwających się wątpliwości Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę na to, że pewne argumenty - z zakresu przede wszystkim wykładni gramatycznej - mogą przemawiać przeciwko stanowisku zajętemu w niniejszej uchwale. Jednakże bardziej dogłębna analiza zagadnienia prowadzi do odrzucenia tych argumentów. Tak więc przepis art. 231 § 1 k.c. mówi wprawdzie, że roszczenie o wykup działki zajętej pod budowę przysługuje posiadaczowi, który "wzniósł" budynek, ale z tego nie wynika, że roszczenia tego nie może realizować następca posiadacza. Taka bowiem możliwość wynika z ogólnej zasady przenaszalności i dziedziczności większości majątkowych praw cywilnych. Podobnie nie stanowi dostatecznego argumentu przeciwko tezie uchwały fakt, że ustawodawca w art. 176 k.c. nakazuje - w związku z zasiedzeniem - doliczenie na korzyść aktualnego posiadacza czasu, w ciągu którego zasiadywaną nieruchomość posiadał jego poprzednik. W art. 176 chodzi bowiem o przenoszenie lub o dziedziczenie samego posiadania, jako stanu faktycznego, a ten problem wzbudzał zawsze - i nadal wzbudza - rozbieżność poglądów. Unormowanie zawarte w art. 176 k.c. było przeto potrzebne do usunięcia ewentualnych wątpliwości. Na tle natomiast art. 231 § 1 k.c. chodzi nie o zbywalność i dziedziczność stanu faktycznego, lecz o prawa o charakterze cywilnym. Te więc wątpliwości w związku z tym ostatnim przepisem nie występują.Nie przemawia także - wbrew dalszej wątpliwości wysuniętej przez Sąd Wojewódzki - przeciwko przyjętej w uchwale wykładni twierdzenie, że wykładnia ta może prowadzić do stanów długotrwałej niepewności. Jest to obawa o tyle nieuzasadniona, że stany te ulegają stosunkowo szybkiej likwidacji. Po upływie bowiem 10 lat (lub po 20 latach, gdy - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem - art. 231 powinien znaleźć zastosowanie do posiadacza będącego w złej wierze) posiadacz, który wzniósł budynek na cudzym gruncie (lub jego następca prawny), stanie się właścicielem posiadanej nieruchomości na podstawie przepisów o zasiedzeniu (art. 172 k.c.).Z powyższych zasad należało na postawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.