I PR 21/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Szczurzewski, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana C. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K. o ustalenie i zapłatę 8.992 złotych na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 12 września 1980 r., oraz postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 12 grudnia 1980 r., o przedstawieniu Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego:1) przejął sprawę do rozpoznania,2) oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW 1962 r. powód podjął pracę jako kierownik gospodarstwa przyzakładowego Państwowego Zakładu Unasienniania Zwierząt w Z. woj. R. Z dniem 16.XII.1965 r. na mocy porozumienia między zakładami pracy powód rozpoczął pracę w pomocniczym gospodarstwie Opieki Zdrowotnej w K. Powierzono mu bowiem również stanowisko kierownika tego gospodarstwa, które wykonywał do dnia 1.VII.1969 r., tj. do czasu przejścia na rentę inwalidzką. Z dniem 1.VII.1975 r. powód otrzymał emeryturę. Decyzją nr 145/76 Wojewody Radomskiego z dnia 11.XII.1976 r. powyższe gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 88,65 ha zostało przekazane Spółdzielni Produkcyjnej w M. w nieodpłatne użytkowanie na czas nieograniczony. Faktyczne przekazanie gospodarstwa w K. na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej w M. nastąpiło z dniem 1.VIII.1977 r. na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego, w którym m.in. postanowiono, że wszelkie roszczenia płatnicze wynikające z działalności przekazanego gospodarstwa przez Wojewódzki Zakład Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej w K. do dnia przekazania, tj. 1.VIII.1977 r., ureguluje dotychczasowy użytkownik. Dotychczasowi stali pracownicy tego gospodarstwa pozostają w rozrachunku jednostki przekazującej. Gospodarstwo w K. wkrótce przekazane zostało pozwanej Spółdzielni Produkcyjnej.Jako rencista, a później emeryt, powód pobierał należne mu świadczenia na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla Państwowych Przedsiębiorstw Rolnych od Wojewódzkiego Zespołu Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej w K. do dnia 15.IV.1977 r., tj. do chwili odmowy ich ponoszenia przez ten Zespół.Powód w rozszerzonym żądaniu pozwu wniósł o zasądzenie od pozwanej Spółdzielni kwoty 8.992 zł 50 gr z odsetkami, obejmującej wartość nie otrzymanego mleka oraz ziemniaków i owsa, a ponadto o ustalenie, że pozwana Spółdzielnia jest zobowiązana do świadczeń wynikających z Układu Zbiorowego Pracy dla Państwowych Przedsiębiorstw Rolnych. W toku sprawy na wniosek powoda wezwano do wzięcia udziału w sprawie jako pozwanego Wojewódzki Zespół Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej w K., lecz postępowanie w stosunku do tego pozwanego zostało prawomocnie umorzone.Sąd Rejonowy w Radomiu wyrokiem z dnia 12.IX.1980 r. uwzględnił powództwo i uznał, że przysługujące powodowi na mocy Układu Zbiorowego Pracy dla Państwowych Przedsiębiorstw Rolnych świadczenia obciążają pozwaną Spółdzielnię, jako jednostkę przejmującą gospodarstwo rolne, w którym powód pracował. Sąd Wojewódzki w Radomiu, rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpoznania budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, którego istota sprowadza się do wyjaśnienia, którą jednostkę obciążają przysługujące powodowi jako emerytowi świadczenia przewidziane w Układzie Zbiorowym Pracy dla Państwowych Przedsiębiorstw Rolnych, a w szczególności czy obciążają Wojewódzki Zespół Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej w K., czy pozwaną Spółdzielnię Produkcyjną, czy też Zakład Ubezpieczeń Społecznych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Decyzja Wojewody Radomskiego o przekazaniu pomocniczego gospodarstwa rolnego o powierzchni 88,65 ha położonego w K. przez Wojewódzki Zespół Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej na rzecz Spółdzielni wydana została na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1969 r. Nr 1, poz. 1) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów nieruchomości i innych obiektów majątkowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1970 r. Nr 28, poz. 225).Jednakże rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r., chociaż decyzja Wojewody Radomskiego i na jego podstawie również się opiera, nie jest miarodajne w sprawie. Artykuł 25 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. bowiem stanowi, iż w zakresie przekazywania nieruchomości objętych tym rozporządzeniem nie stosuje się rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. Rozstrzygnięcia zatem zagadnienia należy upatrywać w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. i ewentualnie w umowie między jednostkami: przekazującą i przejmującą gospodarstwo rolne.Według bowiem § 17 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dniem podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego nieruchomości korzyści i ciężary związane z użytkowaniem przejętej nieruchomości przechodzą na jednostkę, która przejęła nieruchomość. Zasada ta może jednak ulec zmianie w ramach umowy między jednostką przejmującą a przekazującą w związku ze swobodą umów istniejącą między jednostkami gospodarki uspołecznionej (art. 386 k.c.). Tymczasem ani z protokołu zdawczo-odbiorczego, ani innych czynności prawnych wymienionych jednostek nie wynika, by Wojewódzki Zespół Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej w K. przejął wynikające z Układu Zbiorowego Pracy świadczenia na rzecz powoda. Zarówno z protokołu zdawczo-odbiorczego, jak i z § 17 ust. 1 rozporządzenia można wnosić, że jednostka przekazująca zobowiązana była do omawianych świadczeń do dnia 1.XII.1977 r., tj. dnia przekazania gospodarstwa rolnego. Stanowiska prezentowanego nie osłabia zawarte w protokole zdawczo-odbiorczym stwierdzenie, że dotychczasowi stali pracownicy gospodarstwa K. pozostają na rozrachunku Wojewódzkiego Zespołu Opieki Zdrowotnej w K., skoro powód nie był już w dacie przekazania gospodarstwa jego pracownikiem, tylko byłym pracownikiem, aktualnie przebywającym na emeryturze.Tak więc w razie przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1969 r. Nr 1, poz. 1) obowiązek realizacji świadczeń na rzecz osób pobierających zaopatrzenia emerytalne, a wynikających z Układu Zbiorowego Pracy dla Państwowych Przedsiębiorstw Rolnych, przechodzi z dniem podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego na jednostkę przejmującą, chyba że obie jednostki (przejmująca i przekazująca) postanowiły inaczej.Powód przepracował w rolnictwie wymagany w Układzie Zbiorowym okres 5 lat; zresztą jego prawo do omawianego świadczenia nie było kwestionowane. Nie była również podnoszona kwestia wysokości tych świadczeń oraz ich równowartości. Wprawdzie Sąd Rejonowy zasądził równowartość mleka, poczynając już od maja 1977 r., a równowartość ziemniaków i owsa za cały rok 1977, gdy tymczasem wiążąca jest tu data protokołu zdawczo-odbiorczego (1.VIII.1977 r.), jednakże Sąd Najwyższy w tym zakresie nie dokonał już korekty, powodowi bowiem od pozwanej Spółdzielni należą się już świadczenia za dalszy okres i w ostatecznym rozrachunku uwzględnił wymienione należności sprzed 1.VIII.1977 r.Pozwana Spółdzielnia zarzuciła trafnie w rewizji, iż oparcie przez Sąd Rejonowy rozstrzygnięcia na przepisie art. 526 k.c. jest wadliwe. Wymieniony bowiem przepis dotyczy odpowiedzialności za zobowiązania związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w sytuacji, gdy nastąpiło zbycie gospodarstwa rolnego w wyniku czynności prawnej. Nie można zaś już podzielić stanowiska Spółdzielni co do braku jej odpowiedzialności za przysługujące powodowi świadczenia dlatego, że Układ Zbiorowy Pracy dla Państwowych Przedsiębiorstw Rolnych jej nie wiązał oraz że przekazanie gospodarstwa nastąpiło tylko w użytkowanie, a nie na własność. Obojętna bowiem jest okoliczność przekazania Spółdzielni gospodarstwa w użytkowanie, skoro świadczenia przysługujące powodowi stanowią obciążenie gospodarstwa przejętego przez Spółdzielnię, a o tym, kogo to obciążenie dotyka, reguluje wspomniany wyżej przepis rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1969 r. Jeśli pozwana Spółdzielnia przekaże gospodarstwo w trybie wymienionego rozporządzenia innej jednostce, a w protokole zdawczo-odbiorczym nie określi innej jednostki, będzie zwolniona od świadczeń na rzecz powoda.Wreszcie ze względu na treść pytania prawnego należy podkreślić, że świadczenia przewidziane w Układzie Zbiorowym Pracy nie obciążają Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o utworzeniu Komitetu Pracy i Płac oraz o zmianach właściwości w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, rent, zaopatrzeń i opieki społecznej - Dz. U. Nr 20, poz. 119 z późn. zm. oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1960 r. o zakresie i trybie działania zakładu ubezpieczeń społecznych - Dz. U. Nr 32, poz. 134).Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 391 § 1 i art. 387 k.p.c.).