III PZP 32/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Jachczyk (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Myga, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Jana W., Stanisławy Ł., Malwiny S., Antoniego B., Wiesława M., Jana P. i Antoniego S. przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w N. o świadczenia socjalne po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie postanowieniem z dnia 13 maja 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy emeryci i renciści gospodarstwa rolnego spółdzielni kółek rolniczych, przekazanego w trybie administracyjnym państwowemu gospodarstwu rolnemu, nabywają prawo do świadczeń przysługujących emerytom i rencistom na podstawie przepisów układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych, jeżeli układ zbiorowy pracy dla Spółdzielni Kółek Rolniczych świadczeń takich nie przewiduje, a przed przekazaniem gospodarstwa emeryci i renciści korzystali ze świadczeń?"powziął następującą uchwałę:Osoby, które uzyskały prawo do renty lub emerytury w okresie zatrudnienia w spółdzielni kółek rolniczych, nie nabywają uprawnień do świadczeń dla emerytów i rencistów przewidzianych w § 11 układu zbiorowego dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. w razie przekazania w trybie administracyjnym gospodarstwa rolnego zatrudniającej ich przed przejściem na emeryturę lub rentę spółdzielni na rzecz państwowego gospodarstwa rolnego, chociażby przez pewien okres świadczenia te otrzymywali.Uzasadnienie faktyczneDo przedstawienia rozpatrywanego zagadnienia doszło na tle następujących okoliczności sprawy:Wnioskodawcy wystąpili z wnioskiem do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy pozwanym Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Nikutowie o ustalenie, że przysługują im od tego Przedsiębiorstwa świadczenia przewidziane przepisami układu zbiorowego pracy dla pracowników PGR dla emerytów i rencistów na tej podstawie, że byli oni pracownikami zespołowego gospodarstwa rolnego Spółdzielni Kółek Rolniczych w P., kiedy nabyli prawo do emerytury lub renty, a potem otrzymali świadczenia przysługujące emerytom i rencistom; w 1980 r. gospodarstwo to zostało przekazane pozwanemu PGR-owi, który od dnia 1.VIII.1981 r. odmówił realizowania świadczeń.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 22.XII.1981 r. oddaliła roszczenie wnioskodawców, przyjmując, że wnioskodawcy są rencistami lub emerytami spółdzielni kółek rolniczych, w której obowiązuje odrębny układ zbiorowy pracy. Zdaniem Komisji wnioskodawcy nie nabyli prawa do świadczeń przysługujących emerytom i rencistom na podstawie przepisów układu zbiorowego pracy dla pracowników PGR.W odwołaniu od powyższego orzeczenia Komisji wnioskodawcy, podtrzymując swoje żądania, twierdzili, że nabyli prawo do świadczeń na podstawie układu zbiorowego pracy dla pracowników PGR, ponieważ od sierpnia 1981 r. pozwany PGR realizował na ich rzecz te świadczenia.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznający sprawę wskutek powyższego odwołania, ustalił, że wnioskodawcy byli pracownikami gospodarstwa rolnego w P. należącego do Spółdzielni Kółek Rolniczych w P. Przed przekazaniem tego gospodarstwa pozwanemu Przedsiębiorstwu pod koniec 1980 r. wnioskodawcy, będąc już emerytami bądź rencistami, otrzymywali świadczenia socjalne bądź ekwiwalent, korzystali z prawa do bezpłatnego mieszkania i pobierali mleko. Obecnie Spółdzielnia Kółek Rolniczych w P. prowadzi tylko działalność usługową dla rolnictwa, a obowiązujący w niej układ zbiorowy pracy nie przewiduje żadnych świadczeń dla emerytów i rencistów. Natomiast w układzie zbiorowym pracy dla pracowników PGR przewidziane są korzystne świadczenia w naturze i ekwiwalenty. W toku przekazywania zespołowego gospodarstwa rolnego żadna z zainteresowanych stron nie podniosła sprawy uprawnień emerytów i rencistów i w protokołach przekazania brak jest jakichkolwiek postanowień w tym przedmiocie. Budynki, w których mieszkają wnioskodawcy W., S. i P., przekazano pozwanemu PGR-owi.Mając na względzie, że powyższy stan rzeczy prowadzi do ustalenia, że wnioskodawcom nie przysługują żadne świadczenia na mocy przepisów u.z.p. dla pracowników PGR, że obowiązujący w Spółdzielni Kółek Rolniczych układ zbiorowy pracy dla pracowników tych kółek nie przewiduje żadnych świadczeń dla emerytów i rencistów oraz że wnioskodawcy przed przejściem na emeryturę lub rentę, pracując w produkcji rolnej w zespołowym gospodarstwie rolnym, nabyli uprawnienia do świadczeń związanych z tą produkcją, że budynki, w których niektórzy z wnioskodawców mieszkają, zostały przekazane pozwanemu PGR - Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie oddalające żądania wnioskodawców były krzywdzące i społecznie niesprawiedliwe; w związku z tym Sąd ten powziął wątpliwość, czy nie należałoby obciążyć następcy prawnego przekazanego gospodarstwa rolnego świadczeniami dla emerytów i rencistów wynikającymi z przepisów układu zbiorowego pracy dla pracowników PGR.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawcy jako emeryci i renciści dochodzą ustalenia, że przysługują im od pozwanego PGR-u świadczenia dla emerytów i rencistów przewidziane w układzie zbiorowym pracy dla pracowników PGR.Uprawnienia powyższe mają przysługiwać wnioskodawcom - ich zdaniem - dlatego, że pozwanemu PGR-owi przekazano decyzją administracyjną gospodarstwo rolne zespołowego gospodarstwa rolnego Spółdzielni Kółek Rolniczych, gdzie byli zatrudnieni, zanim, przed tym przekazaniem, przeszli na emeryturę lub rentę. A więc uzasadnieniem żądania wnioskodawców ma być - w ich intencji - powstanie lub przejście na pozwany PGR, w związku z przekazaniem mu gospodarstwa rolnego, obowiązku realizowania świadczeń wynikających z układu zbiorowego pracy dla pracowników PGR.Jednakowoż, jak wynika z treści znajdującej się w aktach (w odpisie) decyzji administracyjnej, przedmiotowa decyzja dotyczy przekazania do użytkowania m.in. pozwanemu PGR-owi niektórych nieruchomości rolnych i przedmiotów majątkowych, ściśle określonych i stanowiących własność Państwa, a znajdujących się przed przekazaniem w użytkowaniu zespołowego gospodarstwa rolnego Spółdzielni Kółek Rolniczych w P.Z ustaleń przytoczonych w uzasadnieniu postanowienia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie wynika, by pozwany PGR w związku z powyższym przekazaniem mu decyzją administracyjną wymienionych nieruchomości rolnych i składników majątkowych użytkowanych przez zespołowe gospodarstwo rolne Spółdzielni Kółek Rolniczych w P. zostało w jakikolwiek sposób obciążone obowiązkami świadczeń na rzecz osób fizycznych, a w szczególności byłych pracowników tej Spółdzielni, będących emerytami i rencistami.Należało zatem zważyć, że ewentualny obowiązek spółdzielni realizowania przysługujących byłemu pracownikowi - emerytowi lub renciście na podstawie u.z.p. dla pracowników Spółdzielni Kółek Rolniczych świadczeń nie przechodzi w związku z przekazaniem użytkowanych przez spółdzielnię państwowych nieruchomości rolnych na państwowe przedsiębiorstwo przejmujące te nieruchomości do użytkowania ani po jego stronie nie powstaje ten obowiązek z mocy ustawy. Wedle art. 258 k.c. użytkownik ponosi ciężary, które zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków rzeczy, natomiast w myśl § 17 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1969 r. Nr 1, poz. 1) ciężary te należy rozumieć jako ciężary związane z użytkowaniem nieruchomości i pozostające w związku z wymaganiami prawidłowej gospodarki. Nie można do takich ciężarów zaliczyć świadczeń wynikających z układu zbiorowego pracy dla emerytów i rencistów. Świadczenia te, jako wynikające ze stosunku pracy, mają charakter zobowiązaniowy, a zatem przekazanie decyzją administracyjną "nieruchomości" rolnych stanowiących własność państwową, użytkowanych przez zespołowe gospodarstwo rolne, spółdzielni kółek rolniczych do użytkowania państwowemu gospodarstwu rolnemu, nie powoduje z mocy prawa przejścia na to przedsiębiorstwo ani powstania po jego stronie obowiązku realizowania na rzecz byłych pracowników - emerytów i rencistów tego zespołowego gospodarstwa rolnego spółdzielni kółek rolniczych świadczeń przysługujących emerytom i rencistom w szczególności na podstawie układu zbiorowego pracy dla pracowników PGR.Postanowienia u.z.p. dla pracowników kółek rolniczych i spółdzielni - ośrodków rolnych kółek rolniczych oraz protokołów dodatkowych do tego układu zbiorowego pracy nie przewidują w ogóle możliwości przechodzenia obowiązku realizacji świadczeń, uzyskanych przez emerytów i rencistów na podstawie tego układu zbiorowego pracy, na państwowe gospodarstwo rolne. W szczególności przepisy te nie przewidują w ogóle możliwości przechodzenia na państwowe gospodarstwo rolne obowiązku realizacji nabytych przez emerytów i rencistów uprawnień do świadczeń pracowniczych przewidzianych w § 54-57 tego u.z.p. bądź też powstania po stronie tego państwowego gospodarstwa rolnego obowiązku realizacji takich świadczeń wedle u.z.p. dla pracowników PGR - w razie przekazania nieruchomości rolnych stanowiących własność państwową, a użytkowanych przez spółdzielnię kółek rolniczych na podstawie decyzji administracyjnej, do użytkowania państwowemu gospodarstwu rolnemu.Również załącznik nr 2 u.z.p. dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, choć w § 11 ust. 1 przewiduje dla emerytów i rencistów bezpłatne mieszkanie (pkt a), otrzymywanie mleka (pkt c) oraz inne jeszcze świadczenia (pkt b, d, f oraz g), w dalszych ustępach tego paragrafu, określających warunki przyznawania tych świadczeń, nie przewiduje możliwości ich przyznawania osobom, które bezpośrednio przed przejściem na emeryturę lub rentę były zatrudnione w gospodarstwach rolnych spółdzielni kółek rolniczych; dotyczy to tych osób także wtedy, gdy na mocy późniejszej decyzji administracyjnej państwowe nieruchomości rolne użytkowane przez taką spółdzielnię przekazano do użytkowania państwowemu gospodarstwu rolnemu.