III UZP 12/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: M. Sadowski, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Cecylii P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 4 marca 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wpłata emerytury z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następuje od dnia przekazania gospodarstwa następcy, czy też za okres nie dłuższy niż trzy miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym złożono akt notarialny, na podstawie którego zostało przekazane gospodarstwo rolne na rzecz następcy?"podjął następującą uchwałę:Wypłata emerytury lub renty inwalidzkiej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy następuje od dnia przekazania gospodarstwa rolnego bez względu na to, w jakim czasie doręczony zostanie organowi rentowemu akt notarialny, na podstawie którego gospodarstwo to zostało przekazane (art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.). Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 23 czerwca 1987 r. organ rentowy ustalił wnioskodawczyni prawo do emerytury z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy i zawiesił wypłatę tej emerytury do czasu nadesłania aktu notarialnego.Wnioskodawczyni w dniu 4 stycznia 1988 r. dostarczyła do organu rentowego odpis aktu notarialnego, którym przekazała gospodarstwo rolne następcy w dniu 20 lipca 1987 r.Decyzją z dnia 23 stycznia 1988 r. organ rentowy wznowił wypłatę emerytury wnioskodawczyni od dnia 1 października 1987 r., czyli trzy miesiące kalendarzowe wstecz od miesiąca, w którym nadesłała akt notarialny o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz następcy.W odwołaniu wnioskodawczyni zakwestionowała zaskarżoną decyzję i domagała się wypłaty emerytury od dnia 20 lipca 1987 r., tj. od daty przekazania gospodarstwa rolnego aktem notarialnym.Odpowiadając na odwołanie organ rentowy podniósł, że w decyzji z dnia 23 czerwca 1987 r. wnioskodawczyni została pouczona o zasadach wypłaty świadczenia, a mianowicie, że wypłata emerytury nastąpi po nadesłaniu aktu notarialnego. Ponieważ akt notarialny wpłynął do organu rentowego w dniu 4 stycznia 1988 r., wypłacono świadczenie za okres 3 miesięcy wstecz od miesiąca, w którym złożyła akt notarialny - zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w związku z art. 41 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i członków ich rodzin.Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził istnienie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, które przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:W myśl art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.) wniosek zainteresowanego stanowił podstawę do ustalenia prawa do emerytury lub renty. Oznacza to, że na podstawie wniosku rolnika o emeryturę lub rentę inwalidzką organ rentowy ustala prawo do jednego z tych świadczeń. Decyzja wydana w tej mierze może obejmować tylko ustalenie prawa do świadczenia, a więc określenie rodzaju świadczenia i obliczenie jego wysokości według zasad określonych w art. 18-22 wymienionej ustawy. W decyzji wydanej tylko na podstawie wniosku rolnika organ rentowy nie może zamieszczać dyspozycji co do wypłaty ustalonego świadczenia. Wypłata bowiem tego świadczenia może nastąpić - w myśl wymienionego przepisu - dopiero od dnia przekazania gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu. W tym przedmiocie nie ma zastosowania art. 99 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), albowiem kwestia daty, od jakiej następuje rozpoczęcie wypłaty świadczenia, została szczegółowo unormowana w art. 38 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.Skoro problem daty, od jakiej następuje podjęcie wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych rolnikowi, został szczegółowo unormowany w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie ma zastosowania odesłanie z art. 41 pkt 1 tej ustawy do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Do postępowania w sprawach świadczeń emerytalnych i rentowych dla rolników tylko w wypadkach nie unormowanych ustawą o ubezpieczeniu rolników indywidualnych stosuje się przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników.W art. 38 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin wyraźnie określono, że wypłata emerytury lub renty dla rolnika następuje od dnia przekazania gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu. Oznacza to, że bez względu na to, w jakim terminie zainteresowany (lub odpowiedni organ) dostarczy do organu rentowego dowód przekazania gospodarstwa rolnego, wypłata świadczenia następuje zawsze od daty przekazania tego gospodarstwa ustalonej w dokumencie o jego przekazaniu. Jest to następstwem pozbycia się przez rolnika warsztatu pracy i źródła dochodów stąd uzyskiwanych. Odmienny pogląd organu rentowego - w świetle przytoczonego przepisu - nie znajduje uzasadnienia, a wobec tego nie może mieć wpływu na datę rozpoczęcia wypłaty świadczeń rolnikowi.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.