III PZP 45/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: A. Filcek (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Sławińskiej, w sprawie z wniosku Józefa F. przeciwko Przedsiębiorstwu Usług Technicznych PGR w D. o ekwiwalent pieniężny za mleko, ziemniaki i mieszkanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 19 września 1985 r.:"Czy emeryci i renciści posiadający uprawnienia do świadczeń wymienionych w § 11 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. tracą prawo do tych świadczeń w przypadku zmiany profilu produkcji i wprowadzenia przez pozwane przedsiębiorstwo do stosowania układu zbiorowego pracy dla budownictwa z dnia 23 grudnia 1974 r., którego postanowienia takich świadczeń dla emerytów i rencistów nie przewidują?"podjął następującą uchwałę:Organy przedsiębiorstwa państwowego objętego układem zbiorowym pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. nie są kompetentne do wprowadzenia w nim innego układu zbiorowego pracy, wobec czego emeryci i renciści tego przedsiębiorstwa mają prawo do świadczeń przewidzianych postanowieniami § 11 załącznika nr 2 do wymienionego układu, jeśli spełniają warunki określone tymi postanowieniami.Uzasadnienie faktyczneJózef F. domagał się przed Zakładową Komisją Rozjemczą przy pozwanym przedsiębiorstwie zasądzenia od tego przedsiębiorstwa ekwiwalentu pieniężnego za mleko, ziemniaki i mieszkanie za II półrocze 1983 r. i za 1984 r. oraz ustalenia prawa do tych świadczeń na przyszłość. Wnioskodawca twierdził, że jako rencista ma prawo do powyższych świadczeń na podstawie § 11 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, lecz pozwane przedsiębiorstwo od 1 lipca 1983 r. zaprzestało realizacji tych świadczeń. Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 30 maja 1985 r. oddaliła żądania wnioskodawcy jako bezzasadne, gdyż z dniem 1 lipca 1983 r. wprowadzono w pozwanym przedsiębiorstwie na miejsce układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych układ zbiorowy pracy dla budownictwa, który nie przewiduje dochodzonych przez wnioskodawcę świadczeń.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie rozpoznając sprawę na skutek odwołania wnioskodawcy postanowieniem z dnia 19 września 1985 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpatrzenia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki ustalił, że do zmiany układu zbiorowego pracy w pozwanym przedsiębiorstwie doszło na podstawie uchwał załogi i rady pracowniczej w związku z trudną sytuacją finansową przedsiębiorstwa i zmianą profilu działalności.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, jest rzeczą wątpliwą, czy zmiana układu zbiorowego pracy może pozbawiać emerytów i rencistów uprawnień nabytych na podstawie dotychczas stosowanego układu zbiorowego pracy. Sąd Wojewódzki zatem zakłada, że w pozwanym przedsiębiorstwie wprowadzono w sposób prawnie skuteczny układ zbiorowy pracy dla budownictwa. Tymczasem założenie powyższe jest nietrafne.W art. 1 ust. 1 pkt 18 układu zbiorowego pracy z dnia 24 grudnia 1974 r. dla państwowych przedsiębiorstw rolnych wśród przedsiębiorstw, w których obowiązują postanowienia tego układu, wymienione są przedsiębiorstwa usług technicznych PGR. Takim przedsiębiorstwem zaś jest pozwane przedsiębiorstwo. Strony powyższego układu zbiorowego pracy, a mianowicie Minister Rolnictwa oraz Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Rolnych, zawarły w dniu 10 lutego 1975 r. porozumienie w sprawie stosowania w niektórych zakładach pracy resortu rolnictwa postanowień układu zbiorowego pracy dla budownictwa z dnia 23 grudnia 1974 r. W § 1 tego porozumienia określono enumeratywnie te zakłady pracy. Mieszczą się wśród nich szczegółowo określone rolnicze przedsiębiorstwa budowlano-montażowe, do których nie należy pozwane przedsiębiorstwo. Nie jest też ono ze względu na brak podległości Ministrowi Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych zakładem pracy, w którym - w świetle art. 1 układu zbiorowego pracy dla budownictwa oraz załącznika nr 13 do tego układu - miałyby zastosowanie bezpośrednio postanowienia układu zbiorowego pracy w budownictwie. Jest zresztą bezsporne, że do dnia 1 lipca 1983 r. w pozwanym zakładzie pracy stosowany był układ zbiorowy pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych.W świetle § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie układów zbiorowych pracy (Dz. U. Nr 47, poz. 288) nawet w razie zmiany organizacyjnej podporządkowania zakładu pracy, która w odniesieniu do pozwanego przedsiębiorstwa nie nastąpiła, stosuje się dotychczas obowiązujący układ zbiorowy pracy, chyba że właściwy minister w porozumieniu z zarządem głównym odpowiedniego związku zawodowego w drodze protokołu dodatkowego ustalą, że do pracowników zakładu pracy, którego podporządkowanie organizacyjne zostało zmienione, będzie stosowany układ zbiorowy pracy obowiązujący w gałęzi pracy, do której zakład ten został włączony. Innej drogi wprowadzenia w zakładzie pracy innego układu zbiorowego pracy przepisy kodeksu pracy oraz powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. nie przewidują.Również z przepisów ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.) oraz ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123) nie wynika, aby jakikolwiek organ przedsiębiorstwa państwowego (ogólne zebranie pracowników, rada pracownicza, dyrektor) był uprawniony do wprowadzenia w przedsiębiorstwie innego układu zbiorowego pracy na miejsce dotychczas obowiązującego. Nie stanowi takiej podstawy, powoływany przez pozwane przedsiębiorstwo na uzasadnienie dokonanej zmiany, art. 24 ust. 1 pkt 8 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego, zgodnie z którym do kompetencji stanowiących rady pracowniczej przedsiębiorstwa należy podejmowanie uchwał w sprawie zmiany kierunku działalności przedsiębiorstwa, skoro powołane wyżej przepisy o układach zbiorowych pracy nie łączą ze zmianą kierunku działalności przedsiębiorstwa zmiany układu zbiorowego pracy. Zmiana kierunku działalności przedsiębiorstwa musi się zresztą mieścić w przedmiocie jego działania określonym przez organ założycielski w akcie o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego (art. 9 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych). Zmiana ta w niniejszej sprawie nie była zresztą istotna, gdyż - jak wyjaśnił na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik strony pozwanej - polegała ona na tym, że dawniej przedsiębiorstwo prowadziło działalność remontowo-budowlaną na rzecz PGR, a obecnie buduje ono również nowe obiekty, i to także na rzecz innych osób. Wykonawstwo drobnych inwestycji przewidywał już statut przedsiębiorstwa obok robót remontowo-budowlanych oraz szeregu innych usług na rzecz PGR, jak rekultywacji, melioracji gruntów, prowadzenie bazy zaopatrzenia materiałowego, produkcji pomocniczej w zakresie stolarki budowlanej, wyrobów ślusarskich i konstrukcji stalowych, eksploatacji kamieniołomu, konserwacji i naprawy silników elektrycznych, radiotelefonów, wulkanizacji opon i dętek. Natomiast zarządzenie Wojewody Przemyskiego nr 52/81 z dnia 28 września 1981 r. o utworzeniu pozwanego przedsiębiorstwa jako przedmiot jego działalności wskazywało prowadzenie wielotowarowej produkcji rolnej oraz organizowanie kooperacji i usług na rzecz rolników indywidualnych i ich zrzeszeń. Jedynie formalne przekształcenie przez organ założycielski przedsiębiorstwa z przedsiębiorstwa usług rolniczych w rolnicze przedsiębiorstwo budowlano-montażowe bądź przekazanie przedsiębiorstwa do resortu budownictwa w trybie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. z 1970 r., Nr 28, poz. 225) utrzymanego w mocy na podstawie § 66 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 170) dawałoby podstawę do wprowadzenia w pozwanym przedsiębiorstwie układu zbiorowego pracy w budownictwie.Skoro więc organy przedsiębiorstwa objętego układem zbiorowym pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych nie mogą w sposób prawnie skuteczny wprowadzić w nim innego układu zbiorowego pracy, to dotychczasowy układ zbiorowy pracy przewidujący określone świadczenie dla emerytów i rencistów obowiązuje nadal, co uzasadnia udzielenie przez Sąd Najwyższy odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.