I PRN 132/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana W. przeciwko Gospodarstwu Pomocniczemu przy Zespole Szkół Rolniczych w M. o ekwiwalent świadczeń w naturze na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 marca 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i zmieniając orzeczenie Terenowej Komisji Rozjemczej w Kutnie z dnia 10.XI.1981 r. oddalił wniosek Jana W.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca był zatrudniony u strony pozwanej od dnia 1.XII.1975 r. do dnia 6.VII.1980 r., tj. 4 lata 7 miesięcy i 6 dni. Od dnia 8.VII.1980 r. pobiera rentę inwalidzką.Wnioskodawca nie mieszka na terenie zakładu pracy. Do końca lutego 1981 r. otrzymywał od strony pozwanej ekwiwalent za 1 litr mleka dziennie. Ponadto przyrzeczono wnioskodawcy deputat w ilości 5 q ziemniaków rocznie. Od dnia 1.III.1981 r. strona pozwana zaprzestała wypłacania wnioskodawcy ekwiwalentu uznając, że świadczenia te wnioskodawcy nie przysługują, nie pracował on bowiem co najmniej 5 lat w okresie poprzedzającym uzyskanie renty inwalidzkiej w jednostkach objętych układem zbiorowym pracy dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych.Terenowa Komisja Rozjemcza w uwzględnieniu roszczenia wnioskodawcy zasądziła na jego rzecz ekwiwalent w kwocie po 300 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1.III.1981 r. Komisja Rozjemcza uznała, że wnioskodawcy przysługują świadczenia określone w § 11 ust. 3 załącznika nr 2 do u.z.p., albowiem prawo do świadczeń dla pracowników zamieszkałych poza siedzibą przedsiębiorstwa nie jest uzależnione od 5-letniego okresu zatrudnienia w zakładach objętych u.z.p. dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z dnia 18.III.1982 r. podzielił pogląd Komisji Rozjemczej, chociaż bezsporne jest, że wnioskodawca nie ma 5-letniego okresu zatrudnienia w jednostkach podległych u.z.p. dla pracowników gospodarstw rolnych. Równocześnie Okręgowy Sąd Pracy podwyższył zasądzony ekwiwalent z kwoty 300 zł do 600 zł, która to wysokość obowiązuje od dnia 1.I.1981 r.W rewizji nadzwyczajnej Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając rażące naruszenie prawa, tj. § 11 ust. 3 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę orzeczenia Terenowej Komisji Rozjemczej przez oddalenie wniosku wnioskodawcy.W uzasadnieniu rewizja podnosi, że uwzględnienie roszczenia wnioskodawcy nastąpiło na skutek błędnej wykładni § 11 załącznika nr 2 do u.z.p. dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych, który - kompleksowo regulując uprawnienia emerytów i rencistów - uzależnia te uprawnienia od co najmniej 5-letniego okresu zatrudnienia w zakładach pracy podległych temuż układowi zbiorowemu pracy, bezpośrednio poprzedzającego przejście na rentę lub emeryturę. Warunek 5-letniego zatrudnienia określony w § 11 ust. 2 jest wymagany także przy świadczeniach określonych w § 11 ust. 3.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie, gdyż uwzględnienie roszczenia wnioskodawcy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.Zgodnie z § 11 ust. 2 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r., prawo do świadczeń określonych w ust. 1 tegoż przepisu przysługuje - między innymi emerytom i rencistom z przyczyn ogólnych, którzy przepracowali w jednostkach objętych tym układem co najmniej 5 lat w okresie bezpośrednio poprzedzającym uzyskanie emerytury lub renty. Natomiast § 11 ust. 3 stanowi, że prawo do ekwiwalentu w wysokości 600 zł miesięcznie przysługuje tym emerytom i rencistom, którzy nie korzystają ze świadczeń określonych w ust. 1 lit. a, b, e.W świetle powyższych unormowań prawa do ekwiwalentu pieniężnego określonego w § 11 ust. 3 nie można rozpatrywać w oderwaniu od postanowień zawartych w § 11 ust. 1 i 2.Z § 11 ust. 3 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. wynika, że prawo do ekwiwalentu pieniężnego przysługuje tylko tym emerytom i rencistom, którzy nabyli prawo do świadczeń określonych w ust. 1 lit. a, b, e, ale zamieszkując poza siedzibą zakładu, ze świadczeń tych nie korzystają. Zakres podmiotowy uprawnionych do świadczeń wymienionych w § 11 ust. 1 enumeratywnie ustala § 11 ust. 2. W konsekwencji prawo do ekwiwalentu pieniężnego z § 11 ust. 3 załącznika nr 2 przysługuje tylko tym emerytom i rencistom, którzy przepracowali w jednostkach objętych tym układem zbiorowym pracy co najmniej 5 lat w okresie bezpośrednio poprzedzającym uzyskanie emerytury lub renty i, zamieszkując poza siedzibą zakładu, nie korzystają w naturze ze świadczeń wymienionych w § 11 ust. 1 lit. a, b, e.Odmienna wykładnia, dokonana przez Terenową Komisję Rozjemczą i Okręgowy Sąd, jest oczywiście wadliwa i rażąco narusza cyt. przepis § 11 ust. 3. Przepis § 11 ust. 3 nie może być uważany za "nową" podstawę prawną, niezależną od postanowień zawartych w § 11 ust. 2. Taka wykładnia prowadziłaby do uznania, że prawo do ekwiwalentu pieniężnego przysługuje osobom, które nie nabyły prawa do świadczeń określonych w ust. 1 lit. a, b, e w naturze. Wykładnia ta - jak wyżej wskazano - jest sprzeczna z § 11 ust. 3, który prawo do ekwiwalentu pieniężnego przyznaje w zamian za niekorzystanie ze świadczeń w naturze.Ponadto, jak słusznie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, wykładnia dokonana przez Komisję i Okręgowy Sąd Pracy prowadziłaby do uprzywilejowania zamieszkałych poza przedsiębiorstwem emerytów i rencistów, co nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia. Celem § 11 załącznika nr 2 bowiem jest przyznanie świadczeń dodatkowych tylko tym emerytom i rencistom, którzy bezpośrednio przed skorzystaniem ze świadczenia ubezpieczeniowego przepracowali co najmniej 5 lat w zakładach objętych układem zbiorowym pracy dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych.Jeżeli więc bezsporne jest, że wnioskodawca bezpośrednio przed uzyskaniem renty nie przepracował co najmniej 5 lat w zakładach pracy podległych u.z.p. dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych, rewizja nadzwyczajna zasługiwała na uwzględnienie (art. 275, 277 § 2 k.p. i art. 422 § 1 k.p.c.).Przeszkodą w uwzględnieniu rewizji nie było jej złożenie po upływie 6 miesięcy od wydania prawomocnego wyroku. Przyznanie bowiem wnioskodawcy nienależnego świadczenia z rażącym naruszeniem prawa narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 421 § 2 k.p.c.).