II URN 159/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca).Sędziowie SN: B. Błachowska, Z. Zaziemski. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Piotra K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. o emeryturę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 29 października 1988 r. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Piotra K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w W. z dnia 20 maja 1987 r. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 20 maja 1987 r. Oddział ZUS w W. odmówił Piotrowi K. przyznania emerytury na podstawie przepisów dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135). Organ rentowy uznał bowiem, że wnioskodawca nie wykazał 25-letniego okresu pracy, warunkującego - stosownie do art. 13 powołanego dekretu - nabycie prawa do emerytury. Organ rentowy nie zaliczył okresu pracy wnioskodawcy we własnym gospodarstwie rolnym przed wstąpieniem do spółdzielni, z tego powodu, że przekazał on gospodarstwo na rzecz Państwa i pobiera z tego tytułu rentę inwalidzką. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 24 października 1987 r. decyzję zmienił i przyznał wnioskodawcy emeryturę od dnia 18 października 1987 r. Zdaniem Sądu, do okresu pracy wnioskodawcy, wymaganego do przyznania emerytury, należało wliczyć okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 20 lipca 1945 r. do dnia 25 września 1975 r., a to stosownie do art. 17 ust. 1 wymienionego dekretu. Wnioskodawca bowiem przepracował w spółdzielni 10 lat. Zaś z przepisu tego nie wynika jakiekolwiek ograniczenie "w zakresie formy pozbycia się własności gospodarstwa (sprzedaż, darowizna, czy przekazanie w zamian za rentę)".Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Pracy i Polityki Socjalnej. Zarzucając rażące naruszenie prawa, tj. art. 13 ust. 1, art. 17 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r., a ponadto naruszenie interesu PRL Minister wniósł o uchylenie wyroku i oddalenie odwołania Piotra K. od decyzji Oddziału ZUS w W. z dnia 20 maja 1987 r. Rewidujący kwestionuje stanowisko Sądu w przedmiocie zaliczenia okresu pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym przed wstąpieniem do Spółdzielni. Zdaniem rewidującego, okres ten nie podlega zaliczeniu z tego powodu, że wnioskodawca nie ma 10-letniego okresu pracy w spółdzielni i wykonywanej w charakterze członka spółdzielni, gdyż przed dniem 15 kwietnia 1987 r. wykonywał pracę na rzecz spółdzielni na podstawie umowy o pracę. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 17 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 4 marca 1976 r. do okresu pracy w spółdzielni wymaganego do przyznania emerytury zalicza się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat, ale przed wstąpieniem do spółdzielni, jeżeli praca w tym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania. Warunkiem zaliczenia tych okresów pracy jest przepracowanie w spółdzielni co najmniej 10 lat, a jeżeli ubezpieczony wniósł do spółdzielni lub przekazał jej na własność grunty o obszarze nie mniejszym niż 0,5 ha, co najmniej 5 lat. W sprawie niesporne jest, że wnioskodawca od dnia 15 września 1975 r. ma przyznaną rentę rolną z tytułu przekazania Państwu na własność gospodarstwa rolnego. Dlatego przede wszystkim rozważenia wymaga, czy art. 17 ust. 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. ma zastosowanie w sytuacji, gdy z tytułu przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego, osoba ubiegająca się o przyznanie emerytury z tego dekretu ma przyznane świadczenie emerytalno-rentowe. Sąd Wojewódzki zajmując stanowisko, że pobieranie przez wnioskodawcę renty rolnej nie wywołuje w świetle art. 17 ust. 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. żadnych skutków prawnych, pominął art. 3 ust. 2 pkt 3 tego dekretu. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dekret nie stanowi inaczej, prawo do świadczeń dla ubezpieczonych oraz członków ich rodzin ustala się na zasadach, w wysokości i w trybie określonym przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Artykuł 17 ust. 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. nie normuje kwestii zaliczania do okresu pracy w spółdzielni okresów pracy w gospodarstwie rolnym przed wstąpieniem do spółdzielni, jeżeli z tytułu przekazania tego gospodarstwa na własność Państwa osoba zainteresowana pobiera świadczenie emerytalno-rentowe. Dlatego w takiej sytuacji należy stosować zasady wynikające z ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). W ustawie tej w art. 15 ustanowiono zasadę, że okresów działalności objętej odrębnymi przepisami o ubezpieczeniu społecznym lub zaopatrzeniu emerytalnym nie uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczeń określonych w ustawie, jeżeli z tytułu tej działalności zostały spełnione warunki do świadczeń na podstawie tych odrębnych przepisów. Dotyczy to okresów wymienionych w art. 13 ust 3 pkt 5 tejże ustawy, a więc także - okresu pracy lub prowadzenia gospodarstwa rolnego, przekazanego następnie na własność Państwa za świadczenia emerytalno-rentowe. Zastosowanie powyższej zasady w odniesieniu do ubiegających się o przyznanie emerytury na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. prowadzi zatem do wniosku, że osobom tym nie zalicza się do okresu pracy w spółdzielni okresu pracy w gospodarstwie rolnym po 16 roku życia, ale przed wstąpieniem do spółdzielni, mimo że praca ta stanowiła główne źródło utrzymania, jeżeli osoba ta z tytułu przekazania tego gospodarstwa rolnego na własność Państwa nabyła prawo do świadczeń emerytalno-rentowych z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych. W takiej sytuacji bowiem nie ma zastosowania art. 17 ust. 1 tego dekretu. Dotyczy to także sytuacji, gdy gospodarstwo zostało przekazane następcy. Pogląd taki został wyrażony także przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej. Powyższe przesądza na niekorzyść roszczenia wnioskodawcy. Mogą jednak występować sytuacje, gdy mimo nabycia praw do świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu lub następcy przy ubieganiu się o emeryturę na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. art. 17 ust. 1 tego dekretu będzie miał zastosowanie. W szczególności może mieć to miejsce, gdy praca była wykonywana w innym gospodarstwie rolnym niż przekazane, a okres tej pracy nie był uwzględniony przy ustalaniu prawa do świadczenia za przekazane gospodarstwo.Z akt rentowych wynika, że wnioskodawca przekazał w 1975 r. na własność Państwa za rentę gospodarstwo rolne, które prowadził jako właściciel od 1947 r. W jego przypadku zatem nie ma podstawy do zaliczenia mu do okresu pracy w spółdzielni okresu pracy w gospodarstwie rolnym. Odmienne stanowisko Sądu Wojewódzkiego (zgodne w tym zakresie ze stanowiskiem wyrażonym przez pełnomocnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na rozprawie przed Sądem Najwyższym) narusza zatem rażąco art. 17 ust. 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego odmawiającej mu dochodzenia emerytury.