II UZP 33/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, J. Sokołowski. SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Władysławy J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. o emeryturę dla członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 5 października 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. "Czy pracownicy będącej członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej, która na okres pracy w spółdzielni wynoszący - wraz z okresem zatrudnienia w rozumieniu przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz okresem stanowiącym główne źródło utrzymania pracy w gospodarstwie rolnym przed wstąpieniem do spółdzielni - trzydzieści lat, w tym pięć lat pracy w spółdzielni, ale która wiek emerytalny osiągnęła przed podjęciem pracy w spółdzielni, przysługuje emerytura na podstawie przepisów dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 54)?". uchwalił:Osiągnięcie wieku emerytalnego w okresie pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej jednostce organizacyjnej wymienionej w przepisie art. 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 54) albo w ciągu 5 lat po ustaniu tej pracy jest niezbędnym warunkiem nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów tego dekretu.Uzasadnienie faktyczneW sprawie, przy rozpoznawaniu której wyłoniło się przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, mają zastosowanie przepisy dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 54). W myśl bowiem art. 26 ust. 1 dekretu jego przepisy stosuje się do spraw, w których zdarzenia uzasadniające prawo do świadczeń nastąpiły począwszy od dnia 1.V.1976 r. W sprawie jest bezsporne, że wnioskodawczyni - urodzona 21.VI.1911 r. - zgłosiła w 1977 r. wniosek o emeryturę przysługującą członkom rolniczej spółdzielni produkcyjnej, wykazując, że od 1951 r. do listopada 1972 r. pracowała we własnym gospodarstwie rolnym, przy czym praca ta stanowił główne źródło jej utrzymania. Ponadto wykazała, że wcześniejsze jej zatrudnienie łącznie z okresem we własnym gospodarstwie rolnym i w rolniczej spółdzielni produkcyjnej wynosi co najmniej 30 lat. W myśl art. 13 ust. 1 dekretu emerytura przysługuje ubezpieczonemu, który ma okres pracy, w spółdzielni wynoszący dla kobiet 20 lat. Do okresu pracy w spółdzielni wymaganego do uzyskania emerytury zalicza się okresy: 1) członkostwa w spółdzielni przed dniem objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym; 2) zatrudnienia, okresy równorzędne z okresami zatrudnienia w rozumieniu przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin;3) ubezpieczenia społecznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 16 dekretu). Do okresu pracy w spółdzielni zalicza się również okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat, ale przed wstąpieniem do spółdzielni, jeżeli praca w tym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania. Warunkiem zaliczenia tych okresów pracy jest przepracowanie w spółdzielni co najmniej 10 lat, a jeżeli ubezpieczony wniósł do spółdzielni lub przekazał jej na własność grunty o obszarze nie mniejszym niż 2 ha - co najmniej 5 lat (art. 17 ust. 1 dekretu). Należy założyć, że ta ostatnia przesłanka została w sprawie spełniona, co ewentualnie może wymagać dodatkowych ustaleń. Aby uzyskać prawo do emerytury na podstawie przepisów dekretu z dnia 4 marca 1976 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 54), kobieta musi osiągnąć wiek emerytalny, tj. 60 lat (art. 13 pkt 2), w okresie pracy w spółdzielni lub w ciągu 5 lat po ustaniu tej pracy (art. 13 pkt 3 dekretu). Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęły się wątpliwości, czy ten ostatni warunek jest niezbędny, skoro w myśl art. 3 ust. 2 dekretu stosuje się w rozważanym przypadku posiłkowo także przepisy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, który w art. 19 nie przewiduje takiego warunku w odniesieniu do kobiet które mają 30-letni okres zatrudnienia. W związku z tym należy zwrócić uwagę, że w art. 3 ust. 2 dekretu wyrażona jest zasada, iż prawo do świadczeń dla ubezpieczonych oraz członków ich rodzin ustala się na zasadach, w wysokości i w trybie określonym między innymi przepisami o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, ale tylko wtedy, kiedy dekret nie stanowi inaczej. W rozważanym przypadku właśnie stanowi inaczej i do niezbędnych przesłanek uzasadniających przyznanie emerytury zalicza tę okoliczność, aby wiek emerytalny został osiągnięty w okresie pracy w spółdzielni lub w ciągu 5 lat po ustaniu tej pracy. Artykuł 13 dekretu nie odsyła w ogóle do przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin jak to czyni np. art. 14 ust. 2 dekretu z dnia 4 marca 1976 r., stanowiąc, że przy ustaleniu okresu pracy w spółdzielni, wymaganego do uzyskania renty inwalidzkiej przez ubezpieczonego, którego inwalidztwo powstało przed ukończeniem 30 lat, stosuje się odpowiednio przepisy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę uwidocznioną w sentencji.