III UZP 42/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, P. Wiśniewskiego, w sprawie z wniosku Henryka R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wysokość emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, postanowieniem z dnia 18 czerwca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ubezpieczonemu, będącemu członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej, zalicza się do wzrostu emerytury z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli praca w tym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania i po przepracowaniu w tej spółdzielni okresu ponad dziesięcioletniego, jeżeli okres pracy w gospodarstwie rolnym nie przypadał bezpośrednio przed wstąpieniem do spółdzielni?"podjął następującą uchwałę:Przewidziany w art. 17 ust. 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135) okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat życia zalicza się do wzrostu emerytury lub renty z tytułu okresu zatrudnienia w Polsce Ludowej, bez względu na to, czy okres ten przypadał bezpośrednio przed wstąpieniem do spółdzielni.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 1 kwietnia 1986 r. ZUS Oddział w B. stwierdził od dnia 1 kwietnia 1986 r. uprawnienia wnioskodawcy Henryka R., ur. 13 lipca 1925 r., do emerytury na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135). Do obliczenia wzrostu emerytury przyjęto 32 lata zatrudnienia w Polsce Ludowej w okresach przypadających od 1953 r. do 1969 r.W odwołaniu do Sądu wnioskodawca domagał się przyjęcia do obliczenia wzrostu emerytury okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w latach 1945-1953, praca ta bowiem stanowiła główne jego źródło utrzymania.Na tle tego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wystąpił do Sądu Najwyższego, w trybie art. 391 § 1 k.p.c., o rozstrzygnięcie pytania prawnego wymienionego w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według ustaleń Sądu wnioskodawca wykazał: okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat życia do czerwca 1953 r., okres zatrudnienia od 23 czerwca 1953 r. do 31 sierpnia 1969 r. oraz okres członkostwa w spółdzielni od 1 września 1969 r. do 31 marca 1986 r.Wątpliwości Sądu odnoszą się do pierwszego z wymienionych wyżej okresów.Artykuł 18 wymienionego dekretu z dnia 4 marca 1976 r. postanawia, że przy ustalaniu wzrostu emerytury lub renty z tytułu okresu zatrudnienia w Polsce Ludowej uwzględnia się okresy pracy w spółdzielni oraz okresy wymienione w art. 14 ust. 2, art. 16 i 17 ust. 1 dekretu. W związku z tym powstają następujące możliwości zaliczenia do wzrostu emerytury lub renty okresów na podstawie:- art. 14 ust. 2 dekretu - pracy w gospodarstwie rolnym stanowiącej główne źródło utrzymania, wykonywanej przez okres ostatnich 10 lat przed wstąpieniem do spółdzielni (pkt 1), lub - pracy w gospodarstwie przez okres ostatnich 5 lat przed wstąpieniem do spółdzielni, stanowiącej głównie źródło utrzymania, jeżeli osoba zainteresowana wniosła do spółdzielni lub przekazała jej na własność gospodarstwo rolne o obszarze nie mniejszym niż 0,5 ha (pkt 2). W obu przypadkach ustawodawca wymaga, aby podlegająca zaliczeniu praca wykonywana była przez okres "ostatnich" dziesięciu lub pięciu lat przed wstąpieniem do spółdzielni;- art. 16 dekretu, w którym wymienione są enumeratywnie (pkt 1-4) okresy podlegające uwzględnieniu jako okresy zaliczalne, nie związane z potrzebą wykazywania, iż miały miejsce w ciągu "ostatnich" lat przed wstąpieniem do spółdzielni;- art. 17 ust. 1 dekretu zezwalającego na zaliczenie również okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat życia, lecz przed wstąpieniem do spółdzielni, jeżeli praca w tym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania. Warunkiem zaliczenia tych okresów pracy jest przepracowanie w spółdzielni co najmniej 10 lat, a jeżeli ubezpieczony wniósł do spółdzielni lub przekazał jej na własność grunty o obszarze nie mniejszym niż 0,5 ha - co najmniej 5 lat. Ten ostatni przepis również nie wymaga, aby podlegający zaliczeniu do okresu pracy w spółdzielni okres pracy w gospodarstwie rolnym musiał być usytuowany w czasie bezpośrednio poprzedzającym okres pracy w spółdzielni.Konstrukcja omawianych przepisów prowadzi do wniosku, że tam, gdzie ustawodawca miał zamiar pod względem czasowym ściślej związać okres pracy w gospodarstwie rolnym z okresem pracy w spółdzielni, dał temu wyraz w odpowiednim zapisie ustawowym. Artykuł 17 ust. 1 dekretu wymaga jedynie, aby okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat życia wprawdzie poprzedzał, lecz nie koniecznie bezpośrednio datę wstąpienia do spółdzielni.Wobec powyższego należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.