III UZP 6/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: S. Perestaj (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Stefanii B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 17 grudnia 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy samowolne użytkowanie wkładu gruntowego wniesionego przez członka spółdzielni produkcyjnej przez osobę nie będącą członkiem tej spółdzielni prowadzi do wygaśnięcia użytkowania tego gruntu przez spółdzielnię w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego i prawa spółdzielczego, to znaczy, jest równoznaczne z wycofaniem wniesionego do spółdzielni gruntu w rozumieniu art. 14 ust. 3 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135)?W przypadku odpowiedzi pozytywnej, czy za datę wycofania wniesionego do spółdzielni wkładu gruntowego należy uznać datę samowolnego objęcia w użytkowanie tego gruntu, czy datę podjęcia uchwały przez zarząd tej spółdzielni o zwrocie wniesionego do spółdzielni wkładu?"podjął następującą uchwałę:Wycofanie wniesionych do rolniczej spółdzielni produkcyjnej gruntów przez osobę, która uzyskała emeryturę w wyniku zaliczenia jej okresu pracy w gospodarstwie rolnym, powoduje utratę prawa do emerytury tylko wtedy, gdy wycofanie gruntu nastąpiło wskutek czynności prawnej tej osoby (art. 17 ust. 2 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135).Uzasadnienie faktycznePrzytoczone w sentencji zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Decyzją z dnia 31 grudnia 1984 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135) z zaliczeniem do okresu pracy w spółdzielni okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym.Pismem z dnia 7 maja 1986 r. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna zawiadomiła organ rentowy, że wnioskodawczyni faktycznie wycofała swój wkład gruntowy ze spółdzielni.Na skutek tego zawiadomienia organ rentowy decyzją z dnia 27 maja 1986 r. wstrzymał wypłatę emerytury wnioskodawczyni z powodu wycofania gruntów ze spółdzielni. Na skutek odwołania wnioskodawczyni sprawa była przedmiotem rozpoznania Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, który przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:W myśl art. 13 ust. 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin emerytura przysługuje ubezpieczonemu, który: ma okres pracy w spółdzielni, co najmniej 20 lat kobieta i 25 lat mężczyzna, w tym co najmniej 5 lat pracy w spółdzielni, osiągnął wiek emerytalny 60 lat kobieta i 65 mężczyzna w czasie pracy w spółdzielni lub w ciągu 5 lat po ustaniu tej pracy. Do okresu pracy w spółdzielni wymaganego do uzyskania emerytury zalicza się: okres członkostwa w spółdzielni przed dniem objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym, okresy zatrudnienia, okresy równorzędne z okresami zatrudnienia i okresy zaliczalne do okresów zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, okresy ubezpieczenia społecznego na podstawie odrębnych przepisów oraz okresy zwolnień od pracy w celu sprawowania opieki nad małym dzieckiem udzielone na podstawie przepisów prawa spółdzielczego ubezpieczonemu, jeżeli w roku poprzedzającym okres tego zwolnienia podlegał ubezpieczeniu na podstawie wymienionego dekretu - w wymiarze nie większym niż 6 lat (art. 16 powołanego dekretu).Do okresu pracy w spółdzielni wymaganego do przyznania emerytury zalicza się również okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat, ale przed wstąpieniem do spółdzielni, jeżeli praca w tym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania.Warunkiem zaliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym jest przepracowanie w spółdzielni co najmniej 10 lat, a jeżeli ubezpieczony wniósł do spółdzielni lub przekazał jej na własność grunt o obszarze nie mniejszym niż 0,5 ha - co najmniej 5 lat.Osoba, która uzyskała emeryturę, na podstawie przepisów wymienionego dekretu z dnia 4 marca 1976 r., w wyniku zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym traci do niej prawo, jeżeli wniesione do spółdzielni grunty zostały z niej wycofane (art. 17 dekretu).Przepisy dekretu o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i członków spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin nie normują problematyki wnoszenia wkładów gruntowych do rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz ich wycofywania.Unormowania więc tej problematyki należy poszukiwać w prawie spółdzielczym. Z art. 141 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) wynika, że wniesienie wkładu gruntowego następuje w wyniku czynności członka spółdzielni (do czego powinien zobowiązywać statut spółdzielni). Z reguły ma to postać stosownego oświadczenia, zawartego w deklaracji członkowskiej. Jeśli grunt wnoszony jest przez członka będącego posiadaczem zależnym, zgodę na wniesienie tego gruntu jako wkładu gruntowego musi wyrazić właściciel gruntu.Do użytkowania przez spółdzielnię produkcyjną wniesionych przez członka wkładów gruntowych mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego (art. 145 § 1 prawa spółdzielczego).Stosownie do art. 148 § 1 prawa spółdzielczego członek spółdzielni może wycofać swój wkład gruntowy dopiero po ustaniu członkostwa. Statut Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w C., której członkiem jest wnioskodawczyni, w § 25 zastrzega, że może to nastąpić po całkowitym rozliczeniu się członka zgodnie z umową. Oznacza to, że jeśli członek spółdzielni chce po ustaniu członkostwa wycofać wkład gruntowy, obowiązany jest złożyć spółdzielni stosowny wniosek, który zarząd spółdzielni rozważy, stosownie do umowy zawartej z członkiem wnoszącym wkład, w myśl art. 146 prawa spółdzielczego.Z treści omawianych przepisów prawa spółdzielczego wynika, że wniesienie wkładu gruntowego do rolniczej spółdzielni produkcyjnej, a także wycofanie takiego wkładu połączone jest z określoną czynnością prawną tego członka. Czynność ta następuje w postaci deklaracji członkowskiej, w której zawarte jest oświadczenie o tym, jaki wkład gruntowy dany członek wnosi do spółdzielni, lub wniosku o wycofanie wkładów gruntowych w sytuacji, w jakiej wycofanie tych wkładów może nastąpić.Mając na względzie te rozważania należy dojść do wniosku, że określenie: "jeżeli wniesione do spółdzielni grunty zostały z niej wycofane" zawarte w art. 17 ust. 2 dekretu z 4 marca 1976 r. ma na względzie wycofanie tych gruntów wskutek czynności osoby, która grunty wniosła do spółdzielni.Bez wpływu na uprawnienia osoby wymienionej w art. 17 ust. 2 powołanego dekretu jest zwrócenie całości lub części wkładu przez spółdzielnię (bez wniosku członka) lub wydanie tego gruntu przez spółdzielnię innej osobie bądź naruszenie posiadania gruntu spółdzielni przez osobę trzecią.W tej ostatniej sytuacji bowiem przysługuje spółdzielni ochrona prosesoryjna przewidziana w kodeksie cywilnym. Wymienione jednak działanie osoby trzeciej lub spółdzielni nie może być traktowane jako wycofanie wkładu gruntowego przez członka spółdzielni, określone w art. 17 ust. 2 dekretu z dnia 4 marca 1976 r.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak w sentencji.