IV CR 17/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN St. Rudnicki. Sędziowie SN: A. Gola, K. Piasecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana Z. przeciwko Kombinatowi Cementowemu "Przyjaźń" w W. o zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 24 września 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu (pkt 3, 4 i 5) i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Radomiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki, częściowo uwzględniając - kilka razy rozszerzane - żądanie powództwa zasądzenia ostatecznie kwoty 241.488 zł z odsetkami, zasądził od Kombinatu Cementowego "Przyjaźń" w W. na rzecz powoda kwotę 28.170 zł z odsetkami, w pozostałej zaś części powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że powód posiada gospodarstwo rolne w W., w skład którego wchodzi mały sad owocowy. Sąsiedztwo cementowni (ok. 2 ha) powoduje zapylenie drzew owocowych. Strata powoda w sadzie wynosi 5.634 zł w skali rocznej. Dochodzone roszczenia przedawniają się z upływem lat trzech (art. 442 § 1 k.c.). Pozew został wniesiony 3.VII.1978 r. Dlatego podlega uwzględnieniu żądania za okres trzech lat wstecz, tj. za lata 1975, 1976, 1977, a w związku z rozszerzeniem powództwa - za dalsze dwa lata, tj. za 1978 i 1979 r.Nie uwzględnił natomiast Sąd Wojewódzki w całości żądania w zakresie odszkodowania za obniżone plony w zbożu, ziemniakach i trawach.Straty w plonach zbóż należy określić średnio na 7,5%, ziemniaków na 12,5%, a traw na 14%. Szkody te, jeżeli nawet mają miejsce, to są konsekwencją rozwoju cywilizacji i uprzemysłowienia kraju. Konsekwencje tego rozwoju, nie tylko w dziedzinie rozwoju przemysłu cementowego, ponosi całe społeczeństwo. Ponieważ są to powszechnie odczuwalne w rejonie W. skutki pogorszenia się środowiska przyrodniczego spowodowane pracą cementowni, nie może ona odpowiadać na podstawie art. 435 § 1 k.c. za szkody spowodowane emitowaniem pyłów i gazów.W rewizji od tego wyroku powód wnosi o jego zmianę w części oddalającej powództwo i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda dalszej kwoty 116.848 zł z 8%.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Wbrew odmiennym zarzutom i wywodom skarżącego Sąd Wojewódzki trafnie powołał się na przepis art. 422 § 1 k.c., stwierdzając, że do roszczeń odszkodowawczych dochodzonych przez powoda ma zastosowanie trzyletni termin przedawnienia. Niewadliwe jest także stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki co do tego, że przedawnienie roszczeń za poprzednie lata nie nastąpiło, skoro strona pozwana nie uznawała roszczenia powoda. Istotnie, bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Jednakże strona powodowa powinna to udowodnić. A zważyć przy tym należy, że uznanie roszczenia powinno być zindywidualizowane i określone co do wysokości.Strona skarżąca nawet nie usiłuje twierdzić, że w odniesieniu do poszczególnych lat strona pozwana uznawała roszczenia w określonych kwotach. W tym stanie rzeczy nie wystarczało w piśmie procesowym z dnia 7.V.1980 r. powoływanie się tylko na dowód z przesłuchania stron.2. Niezależnie od tego skarżący zarzuca naruszenie art. 435 k.c. na skutek przyjęcia, że powodowi nie należy się odszkodowanie za uprawy polowe, gdyż "szkody te, jeżeli nawet mają miejsce, to są konsekwencją rozwoju cywilizacji i uprzemysłowienia kraju". Kwestionując pogląd wyrażony przez Sąd Wojewódzki, skarżący między innymi wykazuje niekonsekwencję, nie wiadomo bowiem dlaczego, jeżeli szkoda dotyczy uprawy sadowniczej, to nie jest ona konsekwencją rozwoju cywilizacji i uprzemysłowienia kraju, a tak ją oceniać należy, gdy chodzi o szkodę w sąsiednich uprawach polowych.Zarzut ten jest uzasadniony.Za nieuzasadniony należy bowiem uznać pogląd, według którego nie każde ujemne oddziaływanie przez przedsiębiorstwo lub zakład w rozumieniu art. 435 k.c. zobowiązuje do naprawienia szkody, a jedynie takie, które przekracza powszechnie odczuwane w określonym rejonie skutki pogorszenia się środowiska. Leżąca u podstaw tej wykładni koncepcja ograniczająca pojęcie bezprawności i ryzyka ciążącego na prowadzącym przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody nie ma oparcia w obowiązującym prawie. Podstaw do takiej koncepcji nie daje także ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 5). Wymaga podkreślenia, że przepisy prawne uzasadniające zastosowanie sankcji cywilnoprawnych typu odszkodowawczego spełniają także funkcje o charakterze prewencyjnym w interesie społecznym.Temu założeniu sprzeciwiałoby się eliminowanie oddziaływań cywilnoprawnych za pomocą sankcji odszkodowawczych na podstawie art. 435 § 1 k.c.Wyłączanie odpowiedzialności na podstawie art. 435 § 1 k.c. nie może zatem uzasadniać powoływania się na to, że zagrożenie środowiska, wyrażające się w szkodach na mieniu lub na osobie, jest powszechnie odczuwalne w rejonie emitowania pyłów i gazów.Granice, poza które nie sięga odpowiedzialność na podstawie art. 435 k.c., wyznacza treść tego przepisu statuującego odpowiedzialność na zasadzie ryzyka i normalny związek przyczynowy między działaniem lub zaniechaniem a szkodą.Związek ten decyduje o tym, że przedsiębiorstwo lub zakład nie ponoszą odpowiedzialności za takie szkody, które powstały na skutek szczególnego zbiegu okoliczności, co miał na względzie Sąd Najwyższy w orzeczeniu I PR 186/72 z dnia 22.VI.1972 r. (OSNCP 1973, poz. 46).W świetle przytoczonej wykładni art. 435 k.c. zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o szkody poniesione przez powoda w uprawach rolnych nie może się ostać i sprawa podlega w tym zakresie przekazaniu do ponownego rozpoznania.W tym jednak także zakresie należy mieć przy ponownym rozpoznaniu sprawy na względzie zamieszczone w ustępie pierwszym niniejszego uzasadnienia uwagi na temat przedawnienia roszczeń. Niezbędne jest jednoczesne stwierdzenie, że powodowi nie przysługują, gdy chodzi o szkody w sadzie, żadne dalsze roszczenia za okres objęty niniejszym procesem.