III CZP 2/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: W. Bryl (sprawozdawca), H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wiesławy J. o stwierdzenie nabycia spadku po Piotrze K. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Toruniu postanowieniem z dnia 19 grudnia 1980 r. sygn. akt I Cr 368/80 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osoba bliska najemcy w rozumieniu art. 691 k.c. ma interes prawny w wystąpieniu z wnioskiem o stwierdzenie spadku po wynajmującym (art. 1025 § 1 k.c.)?"podjął następującą uchwałę:Uzasadnienie faktyczneWiesława J. uważała się za osobę bliską najemcy Janiny Ireny C. w rozumieniu art. 691 k.c. i wystąpiła z pozwem o ustalenie, że wstąpiła w stosunek najmu lokalu zajmowanego przez tegoż najemcę, który zmarł dnia (...). Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 18.VI.1980 r. nr I C 517/80 zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 § 1 k.p.c. wobec niewskazania przez Wiesławę J. strony pozwanej. Wiesława J. z kolei wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po Piotrze K., który był wynajmującym.Sąd Rejonowy w Toruniu postanowieniem z dnia 19.VIII.1980 r. stwierdził, że spadek po Piotrze K. nabyli na podstawie ustawy: Bronisława K., Piotr Zbigniew K. i Jerzy K., każde z nich po 1/3 części. Wymienione postanowienie zaskarżyli uczestnicy postępowania.Sąd Wojewódzki jako rewizyjny, rozpoznając rewizję uczestników postępowania, powziął wątpliwość prawną, którą ujął w wyżej wskazane pytanie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z przepisów k.p.c. wynika, że w niektórych postępowaniach nieprocesowych - podobnie jak w postępowaniu procesowym - o uprawnieniu do zgłoszenia wniosku decyduje interes prawny. Stanowi on merytoryczną przesłankę skuteczności wniosku. Do tych postępowań nieprocesowych, w których interes prawny decyduje o uprawnieniu do zgłoszenia wniosku, należy m.in. postępowanie o uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu oraz o uchylenie tych postanowień (art. 527, 535 i 541 k.p.c), postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia (art. 609 § 1 k.p.c.), postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku (art. 1025 k.c.), postępowanie o uchylenie lub zmianę postanowienia stwierdzającego nabycie spadku (art. 679 § 2 k.p.c.) i postępowanie w sprawie zwolnienia wykonawcy testamentu (art. 691 k.p.c.).We wszystkich tych postępowaniach wniosek o wszczęcie postępowania zgłosić może każdy zainteresowany (art. 527 k.p.c.), osoba zainteresowana (art. 691 k.p.c.) albo mająca interes w zgłoszeniu wniosku (art. 1025 k.c.).Zainteresowanym zaś według przepisów k.p.c., regulujących postępowanie nieprocesowe, jest osoba, której praw dotyczy wynik postępowania. Chodzi tutaj oczywiście o interes prawny. Jeżeli wnioskodawca nie ma interesu prawnego we wszczęciu postępowania, nie może być tym samym uznany za zainteresowanego - ani za osobę zainteresowaną, ani tez za osobę mającą interes w rozumieniu przepisów k.p.c. Interes prawny decyduje o uprawnieniu do wszczęcia postępowania. Interes prawny w postępowaniu nieprocesowym nie wynika z reguły, tak jak w procesie, z naruszenia lub zagrożenia sfery prawnej wnioskodawcy, lecz z pewnych zdarzeń prawnych, takich jak zaginięcie lub śmierć osoby itp. Zdarzenia te wywołują konieczność uregulowania pewnych wiążących się z nimi stosunków prawnych i rodzą obiektywną potrzebę wszczęcia postępowania nie tylko u osób wprost zainteresowanych w uregulowaniu tych stosunków, ale często również i u innych osób, które trudno wyliczyć w ustawie. Mając te momenty na uwadze, należy przyjąć, że interes prawny stanowiący merytoryczną przesłankę czynności wszczynającej określone postępowanie, występuje również i wtedy, gdy obiektywną potrzebę wytoczenia postępowania odczuwa większa, bliżej nie oznaczona i trudna do dokładnego wyliczenia w ustawie liczba przedmiotów. Wówczas bowiem, gdy krąg osób, które mogą mieć interes prawny we wszczęciu postępowania, jest znany, ustawodawca nie ma potrzeby posługiwania się pojęciem interesu prawnego w celu oznaczenia uprawnienia do wszczęcia postępowania i stania się jego uczestnikiem. Wychodząc z wyżej przytoczonych założeń, zarówno nauka, jak i orzecznictwo przyjęły, że interes w zgłoszeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku mają spadkobiercy, a spośród osób nie roszczących sobie prawa do spadku wierzyciele spadkodawcy, osoby uprawnione do zachowku, także wierzyciele spadkobierców.W świetle wyżej przytoczonych rozważań należy dalej przyjąć, że również osobę bliską najemcy, która chce wstąpić w prawa najemcy po jego śmierci na mocy art. 691 k.c., należy uznać za osobę mającą interes prawny w zgłoszeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym najemcy, aby po uzyskaniu tego stwierdzenia mogła nie tylko wystąpić z pozwem przeciwko spadkobiercom zmarłego, ale również wykazać wobec nich swe uprawnienia do wstąpienia w stosunek najmu.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione zagadnienie prawne odpowiedzi wskazanej w sentencji uchwały.