III CZP 110/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN. C. Żuławska (sprawozdawca). Sędziowie SN: G. Bieniek, S. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Danuty K. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Rolnej (...) o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 2 sierpnia 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy osoba bliska zmarłego najemcy mieszkania zakładowego (służbowego) zajmująca wspólnie z nim to mieszkanie do chwili jego śmierci, po wytoczeniu przeciwko niej powództwa o eksmisję, ma interes prawny do wystąpienia z powództwem o ustalenie, że przysługuje jej prawo do lokalu zamiennego, czy interes ten aktualizuje się dopiero z chwilą wszczęcia przeciwko niej postępowania egzekucyjnego o eksmisję z tego lokalu?podjął następującą uchwałę:Osoba bliska zmarłego najemcy mieszkania zakładowego, zajmująca wspólnie z nim to mieszkanie do chwili jego śmierci, po wytoczeniu przeciwko niej powództwa o eksmisję, ma interes prawny do wystąpienia z powództwem o ustalenie, że przysługuje jej prawo do lokalu zamiennego. Uzasadnienie faktycznePrzedmiotem sporu było ustalenie, że powódce, Danucie K., przysługuje prawo do lokalu zamiennego po zmarłym w dniu 17 października 1987 r. najemcy mieszkania służbowego, Antonim G. Zmarły był dziadkiem powódki, która powołuje się na to, że stale z nim zamieszkiwała i opiekowała się nim do chwili śmierci.Pozwane Przedsiębiorstwo Gospodarki Rolnej, w którym zmarły pracował przed swoim przejściem na emeryturę, wystąpiło z wnioskiem o dokonanie eksmisji, który jednak z braku podstaw został załatwiony odmownie (pismo Urzędu Miasta i Gminy w T. z dnia 15 marca 1988 r. w aktach). Pozwany wystąpił na drogę sądową o eksmisję powódki.Sąd Rejonowy w wyroku ustalił, że powódce przysługuje prawo do lokalu zamiennego. Rozpoznając spór w związku z rewizją pozwanego Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość prawną, wobec czego w trybie art. 391 § 1 k.p.c. skierował do Sądu Najwyższego pytanie, formułując zagadnienie prawne, które przytoczono w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Interes prawny, jako konieczna przesłanka powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.), zalicza się do tzw. pojęć skonstruowanych i jest wielokrotnie opisywany zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie. Wedle rozpowszechnionego poglądu interes prawny w ustaleniu ma powód w sytuacji, gdy jego sfera prawna, a zatem - w niniejszym przypadku - uprawnienie do mieszkania, jest zagrożona, przy czym wymaga się, ażeby zagrożenie to istniało nie tylko w wyobrażeniu i odczuciu powoda, lecz obiektywnie. W odniesieniu do prawa do mieszkania nie może ulegać wątpliwości, że zagrożeniem takim jest wszczęcie postępowania z powództwa o eksmisję (dodać trzeba, że było ono poprzedzone próbą eksmisji administracyjnej - por. akta) - jest to zagrożenie zarówno poważne, jak i dotyczące bardzo ważnego, w panujących realiach społeczno-gospodarczych, dobra, jakim jest mieszkanie. Należy zatem przyjąć, że poczucie zagrożenia powódki może być w istocie bardzo silne. Brak jest podstaw do odmowy rozpatrzenia jej wniosku o ustalenie stosunku prawnego, zauważyć można jedynie, że ewentualne wszczęcie postępowania egzekucyjnego o eksmisję nic by nie zmieniło w kwalifikacji interesu prawnego powódki w obecnym postępowaniu, zwiększyłoby tylko jej poczucie zagrożenia. Również i w tej - hipotetycznej - sytuacji mogłaby ona wnieść powództwo o ustalenie stosunku prawnego.Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy podjął uchwałę stosownej treści.